Cách nuôi mèo Anh lông dài: cẩm nang chăm bộ lông và giữ dáng cho “cục bông” nhà bạn

Có một buổi chiều, một chị khách bế đến phòng khám của tôi một bé mèo Anh lông dài màu xám xanh, mắt tròn xoe, hai má phính như đang dỗi. Chị lo lắng: “Bác sĩ ơi, sao lông bụng nó vón thành cục cứng ngắc thế này?”. Tôi cười, vì đó là câu chuyện tôi nghe đi nghe lại từ rất nhiều người mới nuôi giống này. Họ yêu vẻ ngoài như thú bông của nó, nhưng chưa ai dặn họ rằng bộ lông đẹp ấy đi kèm một lời hứa: bạn phải chải cho nó, đều đặn, cả đời.

Mèo Anh lông dài thực chất là phiên bản lông bán dài của mèo Anh lông ngắn quen thuộc. Cùng một nền giống, cùng thân hình chắc mập tròn trịa, cùng đôi mắt to tròn và tính cách điềm đạm, chỉ khác đúng một thứ: bộ lông. Cái gen lông dài ấy là một gen lặn, đến từ dòng máu mèo Ba Tư pha vào trong lịch sử gây giống. Vậy nên nuôi bé này, phần lớn công việc giống hệt nuôi mèo Anh lông ngắn, chỉ riêng khoản chăm lông là bạn phải bỏ công nhiều hơn hẳn. Bài này tôi viết để bạn khỏi bỡ ngỡ như chị khách hôm ấy.

Chuẩn bị trước khi đón mèo về

Trước khi bé về nhà, tôi luôn khuyên chuẩn bị sẵn một góc yên tĩnh, tránh gió lùa, có ổ nằm ấm. Mèo Anh vốn điềm tĩnh, nhưng những ngày đầu ở nơi lạ con nào cũng cần thời gian làm quen. Bạn chuẩn bị khay cát, bát ăn bát uống riêng, cây cào móng và vài món đồ chơi.

Nếu bạn đón một bé còn nhỏ, hãy đọc kỹ thêm về cách chăm sóc mèo con, vì giai đoạn mấy tháng đầu đời hệ tiêu hóa và miễn dịch của bé còn non, ăn uống phải đúng loại đúng lượng.

Một việc nhiều người bỏ qua: khi mua mèo, hãy hỏi trại giống về giấy tờ sức khỏe của bố mẹ. Với giống Anh, tôi đặc biệt dặn hỏi hai thứ. Thứ nhất là kết quả xét nghiệm gen bệnh thận đa nang của bố mẹ (tôi sẽ nói kỹ ở phần sau). Thứ hai là nhóm máu, vì giống Anh có tỷ lệ mang nhóm máu B cao hơn phần lớn các giống khác. Nghe thì xa vời, nhưng nó quan trọng theo hai cách. Nếu sau này bé chẳng may cần truyền máu, bác sĩ bắt buộc phải định nhóm máu và làm phản ứng chéo trước, vì truyền nhầm nhóm có thể gây sốc chết. Và nếu bạn có ý định cho phối giống thì đây là điều sống còn: một mèo mẹ nhóm máu B mà phối ra đàn con mang nhóm máu A thì chính sữa đầu của mẹ có thể phá hủy hồng cầu của con — những bé sơ sinh trông vẫn khỏe lúc mới đẻ rồi vàng da, yếu dần và mất trong mấy ngày đầu. Vì thế người nhân giống nghiêm túc luôn phải biết nhóm máu của cả bố lẫn mẹ.

Chăm lông: việc quan trọng nhất, đừng lười

Đây là phần tôi muốn bạn đọc chậm lại. Nếu chỉ nhớ được một điều từ cả bài này, hãy nhớ mục này.

Bộ lông bán dài, dày và mềm của mèo Anh lông dài rất dễ vón nếu không được chải. Lông rụng tự nhiên không rơi hết ra ngoài mà mắc kẹt trong lớp lông tơ, bết lại thành từng mảng cứng sát da. Đến lúc đó gỡ ra vừa đau cho mèo vừa khó cho bạn.

Tần suất chải: với giống này, tôi khuyên chải 2 đến 3 lần một tuần là mức tối thiểu. Vào mùa rụng lông, khi bạn thấy lông bay khắp nhà, hãy chải hằng ngày. Nghe có vẻ nhiều, nhưng mỗi lần chỉ mất dăm phút nếu bạn làm đều. Chính vì khoản này mà nuôi mèo Anh lông dài tốn công hơn hẳn nuôi lông ngắn.

Dụng cụ nên có:

• Một chiếc lược răng thưa để gỡ rối lớp lông ngoài trước.
• Một bàn chải lông mau (loại slicker, còn gọi là bàn chải lông kim) để lấy lông chết ở lớp tơ bên trong.
• Một chiếc lược răng khít để chải lại lần cuối cho mượt và kiểm tra xem còn sót cục vón nào không.

Những vùng dễ vón nhất mà tôi luôn nhắc khách kiểm tra kỹ: bụng dưới, mặt trong hai đùi sau, vùng sau tai và quanh cổ. Đây là những chỗ lông cọ xát nhiều, mèo tự liếm khó tới, nên vón trước tiên. Khi chải, đừng chỉ vuốt lớp lông trên lưng cho đẹp mắt rồi bỏ qua bụng.

Cách gỡ khi đã vón: nếu cục vón còn nhỏ và lỏng, bạn dùng ngón tay tách nhẹ theo chiều lông rồi chải ra. Tuyệt đối không kéo giật, vì da mèo mỏng, rất dễ rách. Nếu cục vón đã cứng và sát da, đừng cố dùng kéo tự cắt ở nhà — tôi đã gặp không ít ca chủ vô tình cắt trúng da mèo phải khâu. Trường hợp đó nên đưa ra phòng khám hoặc spa thú cưng để cạo bằng tông đơ an toàn.

Tắm khi nào: mèo là loài tự vệ sinh rất giỏi, nên bạn không cần tắm thường xuyên. Chỉ tắm khi bé thực sự bẩn, dính chất dơ, hoặc thưa thớt vài tuần một lần nếu nhà bạn nhiều bụi. Điều quan trọng nhất là phải sấy thật khô tận gốc lông sau khi tắm. Lông bán dài mà để ẩm bên trong rất dễ bí hơi, gây nấm da.

Chăm lông kỹ còn giúp bạn phòng một rắc rối âm thầm: búi lông trong bụng. Mèo tự liếm để làm sạch, nuốt lông vào bụng, và mèo lông dài nuốt nhiều hơn hẳn. Lông tích trong dạ dày thành búi có thể gây nôn, chán ăn, thậm chí tắc ruột. Chải thường xuyên để lấy bớt lông chết ra ngoài chính là cách phòng búi lông tốt nhất, đi cùng một chế độ ăn hợp lý.

Kiểm soát cân nặng và vận động

Tôi hay nói vui với khách rằng mèo Anh lông dài là “vua nằm”. Bản tính điềm đạm, bé thích ngồi một chỗ ngắm nhìn thế giới hơn là chạy nhảy. Đáng yêu thật, nhưng đó cũng là lý do giống này rất dễ béo phì nếu bạn cho ăn tự do.

Béo phì không chỉ làm bé xấu đi. Nó kéo theo tiểu đường, bệnh khớp, gan nhiễm mỡ, và khiến bé càng lười vận động, càng lười lại càng béo, thành một vòng luẩn quẩn. Với một giống vốn đã ục ịch, phòng chuyện này quan trọng hơn bạn nghĩ.

Vài nguyên tắc tôi luôn dặn:

• Cho ăn theo khẩu phần, không để bát đầy cả ngày. Chia bữa và đong lượng theo cân nặng, độ tuổi của bé. Bạn nên đọc kỹ hơn về việc mèo Anh lông dài nên ăn gì để chọn đúng loại và đúng lượng.
• Cân định kỳ. Mỗi tháng bế bé lên cân một lần rồi ghi lại. Tăng cân từ từ rất khó nhận ra bằng mắt thường, con số mới trung thực.
• Chủ động rủ bé chơi. Mỗi ngày dành chừng mười lăm phút chơi cần câu, đèn laser, đồ chơi lăn. Giống này sẽ không tự đòi vận động, bạn phải là người khởi động cuộc chơi.

Vệ sinh mắt, tai và răng miệng

Một tin vui: mèo Anh lông dài không phải mèo mặt tẹt cực đoan như mèo Ba Tư. Mũi bé vẫn có độ dài vừa phải, nên ít bị chảy nước mắt và khó thở hơn Ba Tư nhiều. Bạn không phải lau mắt liên tục như khi nuôi mèo mặt tẹt. Dù vậy, thi thoảng vẫn nên lau nhẹ khóe mắt bằng bông mềm nếu thấy có ghèn.

Tai thì kiểm tra mỗi tuần, thấy có ráy nâu hoặc mùi lạ thì vệ sinh bằng dung dịch chuyên dụng, tuyệt đối không ngoáy sâu.

Về răng miệng, tôi khuyên tập cho bé quen chải răng từ nhỏ, khám răng định kỳ, và có thể dùng thêm các sản phẩm hỗ trợ giảm mảng bám. Bệnh răng miệng ở mèo diễn ra âm thầm nhưng gây đau và ảnh hưởng cả sức khỏe toàn thân. Bạn có thể tìm hiểu sâu hơn ở bài về bệnh răng miệng để biết những dấu hiệu sớm cần để ý.

Khay cát và môi trường sống

Mèo Anh lông dài ưa sạch và ưa yên. Khay cát nên đặt nơi kín đáo, xa chỗ ăn, và phải dọn hằng ngày. Một bé mèo điềm tĩnh mà đột nhiên đi vệ sinh bậy thường là đang khó chịu về khay cát hoặc đang có vấn đề sức khỏe, bạn đừng vội mắng.

Vì bản tính thích quan sát, bé sẽ rất mê một chỗ cao để nằm nhìn ra ngoài, hay một ô cửa sổ có nắng. Bạn không cần nhà rộng, chỉ cần dành cho bé một góc ấm, yên và thuộc về riêng nó.

Tiêm phòng, triệt sản và khám định kỳ

Dù nuôi hoàn toàn trong nhà, bé vẫn cần tiêm phòng đầy đủ và tẩy giun đúng lịch. Bạn theo dõi lịch tiêm phòng để không bỏ sót mũi nào, nhất là trong năm đầu đời.

Triệt sản là việc tôi luôn khuyên nếu bạn không có kế hoạch nhân giống nghiêm túc. Nó giúp phòng nhiều bệnh sinh sản, giảm hành vi đánh dấu lãnh thổ, và bé cũng sống điềm hơn. Có điều, sau triệt sản nhu cầu năng lượng của bé giảm, mà giống này lại sẵn dễ béo, nên bạn phải điều chỉnh khẩu phần ngay để tránh tăng cân vọt.

Về khám định kỳ, đây là chỗ tôi muốn nói thẳng vì nó liên quan đến hai bệnh di truyền của giống Anh:

• Bệnh cơ tim phì đại (thành cơ tim dày lên bất thường) là bệnh tim di truyền hay gặp ở mèo Anh. Cách tầm soát duy nhất là siêu âm tim định kỳ. Tôi nhấn mạnh: với mèo Anh, hiện không có xét nghiệm gen nào cho bệnh tim này được công nhận. Những xét nghiệm gen tim mà bạn nghe nói tới là dành cho giống Maine Coon và Ragdoll, không áp dụng cho mèo Anh. Đừng để ai bán cho bạn “gói xét nghiệm gen tim cho mèo Anh”.
• Bệnh thận đa nang thì ngược lại. Do dòng máu Ba Tư trong lịch sử giống, mèo Anh lông dài có nguy cơ rõ hơn, và bệnh này có xét nghiệm gen để biết bé có mang gen bệnh hay không. Đây chính là lý do khi mua mèo bạn nên hỏi trại giấy xét nghiệm gen bệnh thận của bố mẹ.

Nhớ cho ngắn gọn: tim thì siêu âm, thận thì test gen, đừng lẫn hai cái. Ngoài ra bạn nên đọc thêm về các bệnh thường gặp để nhận ra dấu hiệu sớm.

Chăm theo từng giai đoạn tuổi

• Mèo con (dưới 1 tuổi): tập chải lông ngay từ nhỏ để bé quen tay bạn, sau này chải cả đời không phản kháng. Đây cũng là giai đoạn tiêm phòng, tẩy giun và làm quen nếp sinh hoạt.
• Mèo trưởng thành (1 đến 7 tuổi): duy trì đều đặn việc chải lông, kiểm soát cân, khám sức khỏe mỗi năm một lần, bắt đầu siêu âm tim tầm soát nếu bác sĩ khuyên.
• Mèo lớn tuổi (từ khoảng 7 đến 10 tuổi trở đi): tăng tần suất khám lên hai lần một năm, để ý cân nặng, khớp, thận và răng. Mèo Anh lông dài sống được khoảng 12 đến 15 năm, chăm tốt nhiều bé đạt 16 đến 18 năm, nên chặng cuối đời càng cần được chăm kỹ. Bạn xem thêm bài chăm sóc mèo già để đồng hành cùng bé giai đoạn này.

Những sai lầm tôi hay gặp

• Chỉ chải lông lưng cho đẹp, bỏ quên bụng và đùi sau, rồi đến khi vón cứng mới hốt hoảng.
• Cho ăn tự do vì thấy bé “lười ăn, ăn ít”, mà quên rằng giống này chỉ cần lười vận động là đã đủ béo.
• Nhầm mèo Anh lông dài với mèo mặt tẹt rồi lo lắng thái quá về mắt mũi, trong khi vấn đề thật lại nằm ở bộ lông.
• Tin lời quảng cáo “xét nghiệm gen tim cho mèo Anh”. Tim phải siêu âm, không có test gen nào được công nhận cho giống này.
• Không hỏi giấy tờ khi mua, bỏ lỡ thông tin gen bệnh thận và nhóm máu của bố mẹ.

Những câu hỏi tôi hay được hỏi

Mèo Anh lông dài có hợp với nhà có trẻ nhỏ và người đi làm cả ngày không?

Rất hợp. Đây là giống điềm đạm, ít kêu, không đòi hỏi ầm ĩ, nhiều bé còn thích ngồi cạnh bạn hơn là bị bế bồng. Bé chịu được cảnh ở nhà một mình ban ngày, miễn là có nước sạch, khay cát và một chỗ cao ngắm nắng. Với trẻ nhỏ bé cũng thường nhẫn nại, nhưng bạn vẫn nên dạy con chơi nhẹ nhàng và tôn trọng lúc bé muốn yên.

Bé nhà tôi thỉnh thoảng nôn ra búi lông, khi nào thì đáng lo?

Thỉnh thoảng nôn ra một búi lông nhỏ là chuyện bình thường ở mèo lông dài. Điều cần cảnh giác là khi bé nôn khan liên tục mà không ra gì, bỏ ăn, mệt lả hoặc mấy ngày không đi ngoài — đó có thể là dấu hiệu búi lông gây tắc, cần đưa đi khám ngay. Chải lông đều và cho ăn hợp lý là cách phòng tốt nhất.

Nhóm máu B của mèo Anh có đáng lo với một bé nuôi trong nhà không?

Với một bé đã triệt sản, nuôi trong nhà và không phối giống thì bạn không phải lo lắng hằng ngày. Nhóm máu B chỉ thành chuyện lớn trong hai tình huống: khi bé cần truyền máu và khi đem đi nhân giống. Bạn chỉ cần nhớ nói cho bác sĩ biết bé là giống Anh, để nếu có lúc cấp cứu cần truyền máu thì họ định nhóm và làm phản ứng chéo trước.

Chỉ chải lông là đủ hay phải cắt tỉa nữa?

Với phần lớn mèo Anh lông dài, chải đều đặn là đủ, không cần cắt tỉa gì. Chỉ khi lông đã vón thành mảng cứng sát da mà không gỡ được thì mới cần cạo riêng cục vón đó ở phòng khám hay spa. Bạn đừng cạo trụi cả người bé chỉ để cho “mát” hay “đỡ rụng” — bộ lông còn giúp bé điều hòa thân nhiệt và bảo vệ da.

Bé rụng lông nhiều thế này có phải bị bệnh không?

Lông bán dài rụng theo mùa, nhất là lúc chuyển mùa, nên rụng nhiều hơn lông ngắn là bình thường. Nhưng nếu bé rụng đến mức hở từng mảng da, kèm ngứa gãi, đỏ da, đóng vảy hay nhiều gàu, thì đó không còn là rụng sinh lý mà có thể là nấm, ký sinh trùng hay stress — lúc đó nên cho đi khám.