Bệnh thường gặp ở mèo Anh lông dài: 6 điều tôi luôn dặn chủ nuôi ngay từ buổi khám đầu

Có một buổi chiều ở phòng khám, một cô bé sinh viên bế vào một bé mèo Anh lông dài màu xám xanh, lông bông như cục mây, mặt tròn má phính. Cô bảo: “Bác sĩ ơi, em nó chỉ hơi mập với thỉnh thoảng ọe thôi, chắc không sao đâu ạ.” Tôi đặt ống nghe lên ngực bé một lúc lâu rồi trầm ngâm. Chính cái vẻ “trông chẳng sao cả” ấy mới là điều khiến tôi lo nhất ở giống mèo này — vì phần lớn những gì đáng ngại nhất của nó đều diễn ra rất lặng lẽ.

Trước khi kể sáu chuyện tôi luôn dặn chủ nuôi, xin nói nhanh về “gốc gác” của bé, vì hiểu gốc thì mới hiểu bệnh. Mèo Anh lông dài thực ra là phiên bản lông bán dài của mèo Anh lông ngắn (bạn đọc thêm ở bài tổng quan về giống mèo Anh lông dài để rõ nguồn gốc). Cùng một nền giống, chỉ khác đúng một gen lông dài dạng gen lặn — cái gen đó đi vào dòng giống từ thời người ta lai với mèo Ba Tư để làm dày bộ lông. Vì vậy thân hình và tính nết nó gần như y hệt người anh em lông ngắn: dáng “cobby” chắc mập, ngực rộng, đầu tròn, mắt to, điềm đạm và ít kêu.

Một điều tôi hay phải nói đi nói lại cho bà con đừng hiểu lầm: mèo Anh lông dài không phải mèo mặt tẹt cực đoan như Ba Tư. Mũi nó vẫn có chiều dài vừa phải, nên ít bị chảy nước mắt và khó thở hơn Ba Tư rất nhiều. Nhưng chính dòng máu Ba Tư ngày xưa lại để lại vài “món thừa kế” về sức khỏe mà tôi kể dưới đây. Và vì hầu hết bệnh của giống này trùng với người anh em, bài này đọc cùng các bệnh ở mèo Anh lông ngắn sẽ đầy đủ hơn.

1. Bệnh cơ tim phì đại (HCM) — kẻ đáng sợ vì nó quá lặng lẽ

Quay lại bé mèo xám xanh ở đầu bài. Khi nghe tim, tôi thấy một tiếng thổi nhẹ, và khi hỏi kỹ thì cô chủ mới nhớ ra dạo này bé hay nằm thở bằng bụng lúc ngủ. Siêu âm tim hôm đó cho thấy thành cơ tim của bé đã dày hơn bình thường. Đó là bệnh cơ tim phì đại, tên tiếng Anh viết tắt là HCM — hiểu nôm na là thành tim dày lên bất thường khiến quả tim bơm máu ngày một kém. Đây là bệnh tim di truyền hay gặp bậc nhất ở giống Anh, và cái đáng sợ của nó nằm ở chỗ nó thường chẳng báo trước gì cả.

Những dấu hiệu sớm mà chủ nuôi có thể tự để ý là: mèo thở nhanh ngay cả khi đang nghỉ (bạn thử đếm nhịp thở lúc nó ngủ say, trên khoảng 30 nhịp một phút là nên đưa đi khám), hay thở bằng bụng, mệt mỏi, trốn vào góc nằm, chán chơi hẳn. Nặng hơn nữa là cảnh tôi sợ phải gặp nhất: mèo đột ngột yếu hoặc liệt hai chân sau, kêu đau dữ dội — đó là lúc một cục máu đông hình thành trong quả tim bệnh trôi xuống làm tắc mạch chân, một ca cấp cứu thật sự. Và buồn nhất, có những bé chẳng hề có một dấu hiệu nào rồi ra đi đột ngột.

Đây là đặc điểm nằm sẵn trong gen của giống, không phải do bạn nuôi sai, nên đừng tự trách mình. Điều tôi luôn nhấn mạnh là cách tầm soát: với mèo Anh, chỉ có siêu âm tim định kỳ mới phát hiện được HCM, chứ không phải xét nghiệm gen. Tôi nói thẳng điều này để bà con khỏi bị dẫn dụ: hiện không có xét nghiệm gen HCM dành cho mèo Anh. Những bộ test gen HCM mà bạn nghe tới là được công nhận cho giống Maine Coon và Ragdoll, không dùng cho giống Anh. Nếu ai đó chào bán “giấy test gen HCM của mèo Anh”, hãy dè chừng — với giống này, chỉ có đầu dò siêu âm mới nhìn thấy quả tim đang dày lên hay chưa.

2. Bệnh thận đa nang (PKD) — món thừa kế từ dòng máu Ba Tư

Nếu HCM là món quà không mong muốn từ giống Anh, thì bệnh thận đa nang lại là dấu vết của tổ tiên Ba Tư để lại. PKD, hay bệnh thận đa nang, là tình trạng trong thận mọc lên nhiều túi nước — gọi là nang — lớn dần theo năm tháng, chèn ép và ăn mòn dần phần thận lành.

Cái khó là bệnh này đi rất chậm và rất kín. Suốt giai đoạn đầu bé vẫn ăn chơi bình thường, đến khi thận đã hỏng phần lớn thì mới lộ ra: uống nước nhiều bất thường, đi tiểu nhiều, sụt cân, ăn kém, lông xơ xác, thỉnh thoảng nôn. Tới lúc đó thì bệnh đã đi khá xa rồi. Nếu bạn muốn hiểu kỹ diễn tiến khi thận yếu dần và cách chăm một bé thận yếu, tôi có viết riêng trong bài bệnh thận ở mèo.

Nhưng đây là điểm khác biệt quý giá so với HCM, và tôi muốn bạn nhớ thật kỹ: bệnh thận đa nang thì có xét nghiệm gen — gọi là gen PKD1 — để biết trước con vật có mang gen bệnh hay không. Vì thế lời khuyên thật lòng của tôi khi bạn đi chọn mèo con là: hãy hỏi trại cho xem giấy xét nghiệm gen PKD của bố mẹ. Với một bé đã lớn mà nghi ngờ, siêu âm bụng cũng có thể thấy các nang. Xin gói lại cho dễ nhớ, vì hai bệnh này rất hay bị lẫn: HCM chỉ siêu âm tim mới biết; còn PKD thì có test gen để biết trước.

3. Búi lông trong bụng — cái giá của bộ lông đẹp

Đây là chỗ nuôi mèo Anh lông dài cực hơn lông ngắn thấy rõ nhất. Bộ lông bán dài, dày và mềm mượt đúng là đẹp thật, nhưng mỗi lần bé tự liếm chải, nó nuốt vào bụng cả một lượng lông không nhỏ. Lông càng dài thì lượng nuốt vào càng nhiều, dễ vón lại thành cục trong dạ dày và ruột.

Bạn sẽ nhận ra khi bé ọe khan, khạc khạc như mắc xương rồi nôn ra một búi lông hình ống; có bé lại đâm ra táo bón, ăn kém đi. Tôi phải nói rõ một tình huống nguy hiểm: nếu búi lông lớn gây tắc ruột, bé sẽ nôn liên tục mà chẳng ra được gì, bụng chướng lên — lúc đó là cấp cứu, đừng chần chừ.

Cách phòng thì may thay lại đơn giản và nằm hoàn toàn trong tay bạn: chải lông đều đặn 2–3 lần mỗi tuần, đến mùa rụng lông thì gần như mỗi ngày. Tôi hay dặn khách để ý ba vùng rất hay bị vón mà lại hay bị bỏ quên: bụng, mặt trong đùi sau, và sau tai. Chải lông vừa giảm búi lông, vừa là lúc bạn sờ nắn khắp người bé để phát hiện sớm u cục hay chỗ đau. Ngoài ra có thể dùng thêm gel hỗ trợ tiêu búi lông hoặc thức ăn nhiều xơ, và quan trọng là luôn cho bé uống đủ nước.

4. Béo phì và cả chuỗi hệ lụy kéo theo

Cái tính điềm đạm đáng yêu của giống này lại là con dao hai lưỡi. Mèo Anh lông dài thích nằm hơn thích chạy, nên rất dễ tăng cân nếu bạn để sẵn đồ ăn cả ngày cho bé tự do gặm. Tôi gặp không ít ca chủ đưa mèo tới vì “dạo này em nó lười, hay thở dốc”, đặt lên cân mới thấy bé đã vượt cân nặng lý tưởng kha khá — mà bộ lông dày cứ đánh lừa mắt ta rằng “nó chỉ bông thôi”.

Cách tự kiểm tra tại nhà rất dễ: đưa tay sờ hai bên sườn, nếu không còn cảm nhận được xương sườn dưới lớp mỡ, bụng xệ đung đưa khi bé đi, bé ngại nhảy lên cao — thì là bé đang thừa cân. Đừng xem nhẹ chuyện này, vì béo phì kéo theo cả một chuỗi: tiểu đường, viêm khớp, và đáng sợ nhất là gan nhiễm mỡ khi một bé mập bỗng bỏ ăn vài ngày. Việc cần làm là cho ăn theo khẩu phần đúng với cân nặng lý tưởng chứ không đổ đầy bát, cân bé định kỳ mỗi tháng một lần, và bày trò cho bé vận động bằng cần câu hay đồ chơi. Cách cho ăn và vận động hợp lý tôi nói kỹ hơn trong bài cách nuôi mèo Anh lông dài.

5. Bệnh răng miệng — nỗi đau âm thầm trong mỗi bữa ăn

Răng miệng là chỗ chủ nuôi hay bỏ quên nhất, cho tới khi bé bắt đầu hôi miệng, chảy dãi, nhai một bên, hoặc bỏ hạt cứng mà chỉ ăn đồ mềm. Có bé còn lấy chân cào miệng, nướu đỏ và rỉ máu. Gốc rễ là thức ăn bám lại tạo mảng bám, mảng bám lâu ngày vôi hóa thành cao răng, gây viêm nướu rồi tiêu chân răng — đau tới mức bé ngại ăn dù bụng vẫn đói.

Điều an ủi là răng miệng gần như phòng được hoàn toàn nếu chịu khó từ sớm: tập cho bé quen được chải răng ngay từ nhỏ, cho khám răng định kỳ để lấy cao răng khi cần, và dùng thêm những sản phẩm hỗ trợ giảm mảng bám. Tôi cố ý không nêu tên nhãn hàng nào ở đây, vì hợp với bé nào còn tùy từng trường hợp — bạn cứ hỏi bác sĩ khám trực tiếp cho bé. Cách chăm răng chi tiết tôi để trong bài riêng về bệnh răng miệng ở mèo.

6. Nhóm máu B — điều ít người nói tới nhưng có ngày cứu mạng

Phần này nhiều chủ nuôi chưa từng nghe, nhưng tôi luôn nhắc vì có ngày nó cứu mạng bé. Giống Anh có tỷ lệ mang nhóm máu B cao hơn hẳn phần lớn các giống mèo khác. Ngày thường điều này chẳng gây bệnh gì, nhưng nó cực kỳ quan trọng trong hai tình huống.

Thứ nhất là khi bé cần truyền máu — chẳng may tai nạn, mất máu, hay thiếu máu nặng. Nếu truyền nhầm nhóm, phản ứng có thể xảy ra ngay lập tức và rất nặng, nên trước khi truyền bác sĩ bắt buộc phải định nhóm máu và làm phản ứng chéo. Nhà nào nuôi giống Anh mà biết trước nhóm máu của bé là một lợi thế lớn khi có biến. Thứ hai là khi phối giống: nếu mèo mẹ nhóm B mà sinh ra mèo con nhóm A, sữa đầu của mẹ có thể gây tan máu ở mèo sơ sinh — những bé con đang khỏe bỗng yếu dần, nước tiểu sẫm màu rồi mất trong vài ngày đầu đời. Đây chính là lý do người phối giống nghiêm túc luôn định nhóm máu bố mẹ trước khi cho phối.

Những câu hỏi tôi hay được hỏi

Mèo Anh lông dài có hay bệnh hơn mèo Anh lông ngắn không?

Về cơ bản hai giống dùng chung gần như toàn bộ danh sách bệnh, vì vốn là một nền giống. Khác biệt lớn nhất nằm ở bộ lông: lông bán dài khiến bé lông dài dễ bị búi lông và vón cục hơn, nên phần chăm lông của bạn sẽ vất vả hơn một chút. Còn về tim, thận hay nhóm máu thì nguy cơ hai bên gần như nhau.

Có nên xét nghiệm gen trước khi mua mèo Anh lông dài không?

Rất nên, nhưng phải hỏi đúng thứ. Bạn có thể yêu cầu giấy xét nghiệm gen PKD (bệnh thận đa nang) của bố mẹ. Còn với bệnh tim HCM thì không có test gen cho giống Anh — thứ bạn nên xin là giấy siêu âm tim của bố mẹ do bác sĩ thực hiện.

Mèo nhà tôi trông rất khỏe, có cần siêu âm tim không?

Có, và chính vì trông khỏe nên mới càng nên làm. Bệnh cơ tim phì đại thường chẳng có triệu chứng gì cho tới khi đã nặng, nên một lần siêu âm tim định kỳ giúp bạn phát hiện sớm và chủ động kéo dài quãng đời khỏe mạnh cho bé.

Làm sao giảm búi lông cho mèo lông dài mà không quá cực?

Bí quyết là biến việc chải lông thành thói quen đều đặn chứ đừng đợi tới lúc lông rối mới ngồi gỡ. Chải 2–3 lần mỗi tuần, tăng lên hằng ngày vào mùa rụng lông, tập trung vùng bụng, đùi sau và sau tai; kết hợp cho uống đủ nước và có thể dùng thêm gel hỗ trợ tiêu búi lông.

Mèo Anh lông dài sống được bao lâu?

Trung bình khoảng 12–15 năm, nhiều bé được chăm tốt sống tới 16–18 năm. Muốn bé sống lâu và khỏe, ngoài các bệnh của giống, bạn cũng nên để ý những bệnh của tuổi già như bệnh thận và cường giáp, và duy trì khám sức khỏe định kỳ mỗi năm một lần.