Chó Alaska: Nguồn gốc, tính cách và cách chăm sóc từ A–Z

Chó Alaska là chó gì? Vài dòng để bạn hình dung đúng

Mình gặp không ít bạn nuôi chó Alaska mà vẫn tưởng đang nuôi một con Husky “phóng to”. Không phải đâu. Chó Alaska (Alaskan Malamute) là giống chó kéo xe tuyết cỡ lớn, cổ xưa, do bộ tộc Mahlemut vùng Alaska nuôi để kéo hàng nặng đi đường dài. Husky sinh ra để kéo nhẹ và chạy nhanh; Alaska sinh ra để kéo nặng và bền. Cùng đến từ xứ lạnh, nhưng “nghề” khác nhau nên vóc dáng và tính khí cũng khác.

Đây là bé to con, khỏe, bộ lông đôi rất dày, đuôi bông cuộn trên lưng như một lá cờ. Nhìn oai vệ. Nhưng bên trong lại là một tâm hồn tình cảm và hơi bướng. Nếu bạn đang cân nhắc đón một bé Alaska về nhà, mình viết bài này để bạn thấy trọn bức tranh trước, cả điểm đáng yêu lẫn điểm phải cân nhắc kỹ ở khí hậu Việt Nam.

Nguồn gốc: chó kéo xe tuyết, không phải chó cảnh

Gốc gác của Alaska là lao động thật sự. Bộ tộc Mahlemut cần một cỗ máy sống kéo được khối hàng lớn vượt băng tuyết, nên họ chọn lọc ra giống chó vừa to vừa dẻo dai. Chính cái “lý lịch lao động” này giải thích gần như mọi thứ ở bé sau này: sức khỏe tốt, năng lượng cao, bản năng đàn mạnh, và một cơ thể được thiết kế cho cái lạnh âm độ, chứ không phải cho mùa hè Hải Phòng.

Hiểu gốc gác giúp bạn nuôi đúng. Bé không phải chó cảnh để ôm trong lòng cả ngày. Bé là vận động viên cần được vận động, cần việc để làm.

Ngoại hình: to, lông dày, đuôi cờ và đôi mắt luôn màu nâu

Alaska thuộc nhóm giống lớn. Con đực thường nặng khoảng 36–43kg, con cái khoảng 32–38kg; dòng “giant” còn lớn hơn nữa. Lông đôi rất dày, gồm lớp lông tơ giữ ấm bên trong và lớp lông bảo vệ bên ngoài. Màu phổ biến là xám–trắng, đen–trắng, đỏ–trắng, sable–trắng, với phần lông mặt trông như đeo “mặt nạ” hoặc đội mũ. Tai nhỏ, dựng. Đuôi bông cuộn trên lưng.

Có một chi tiết mình muốn bạn nhớ, vì nó là cách phân biệt nhanh nhất: mắt chó Alaska luôn màu nâu, không bao giờ màu xanh. Nếu bạn thấy một bé “giống Alaska” mắt xanh lơ, gần như chắc chắn đó là Husky hoặc lai. Mình đã viết riêng một bài phân biệt Alaska và Husky để bạn khỏi mua nhầm.

Tính cách: thân thiện, trung thành, nhưng bướng và nhiều năng lượng

Đây là phần mình thích nhất khi nói về giống này. Alaska thân thiện, tình cảm, trung thành và hòa đồng. Bé quý người, kể cả người lạ. Nghe thì đáng yêu, nhưng cũng có nghĩa là bé không hợp làm chó canh gác — gặp trộm bé còn ngoắc đuôi mừng. Đừng nuôi Alaska với kỳ vọng giữ nhà.

Bé thông minh, nhưng độc lập và bướng. Chó kéo xe phải tự ra quyết định trên đường tuyết, nên tính “tự chủ” ăn vào máu. Bạn dạy được, nhưng cần kiên nhẫn và nhất quán, không dọa nạt.

Ba đặc điểm nữa bạn nên chuẩn bị tinh thần:

• Năng lượng rất cao. Thiếu vận động, bé sẽ tự tìm việc — thường là những việc bạn không thích.
• Hay đào bới. Bản năng từ tổ tiên. Sân vườn có thể bị “cày” thành công trường.
• Hay hú. Alaska “nói chuyện” bằng tiếng hú và tiếng gừ gừ rất đặc trưng, không sủa nhiều.

Ngoài ra bản năng thứ bậc trong đàn khá mạnh. Bé có thể muốn “trội” với chó khác cùng giới, nên xã hội hóa sớm là bắt buộc.

Ưu và nhược điểm: nói thẳng để bạn quyết đúng

Mình không thích tô hồng. Alaska đẹp và tình cảm thật, nhưng nuôi bé là một cam kết lớn.

Điểm cộng: ngoại hình ấn tượng, tình cảm với gia đình, hòa đồng với trẻ con và người lạ, khỏe mạnh, thông minh.

Điểm phải cân nhắc: cỡ lớn nên chi phí ăn uống và nuôi dưỡng cao, cần không gian rộng; bướng nên đòi hỏi người chủ có thời gian huấn luyện; lông dày rụng rất mạnh mỗi khi thay lông; hay đào và hú; và quan trọng nhất ở Việt Nam — chịu nóng rất kém.

Cảnh báo lớn nhất ở Việt Nam: chịu nóng rất kém, dễ sốc nhiệt

Phần này mình viết bằng cả sự lo lắng của một bác sĩ. Alaska là giống Bắc Cực, thân to nên sinh nhiệt nhiều, lại khoác bộ lông đôi dày. Ở khí hậu nóng ẩm như nước ta, bé rất dễ sốc nhiệt — và vì bé to, tình trạng thường diễn tiến nghiêm trọng, có thể nguy hiểm tính mạng chỉ trong thời gian ngắn.

Mình đã tiếp nhận những ca đến viện trong tình trạng thở dốc, lưỡi tím, thân nóng ran vào giữa trưa hè. Không phải ca nào cũng cứu kịp. Vì vậy nếu nuôi Alaska, bạn buộc phải cam kết giữ mát cho bé: chỗ ở có điều hòa hoặc thật thoáng, chỉ cho vận động lúc sáng sớm và tối muộn, luôn có nước mát. Tuyệt đối không cạo trụi lông với suy nghĩ “cho mát” — lớp lông còn giúp cách nhiệt và bảo vệ da.

Vì đây là chuyện sống còn, mình để riêng một bài hướng dẫn chi tiết: cách chống nóng cho chó Alaska. Bạn nên đọc trước cả khi đón bé về.

Sức khỏe: những bệnh giống lớn thường gặp

Là giống lớn, Alaska có một số bệnh cần để mắt. Hay gặp nhất là loạn sản khớp háng (khớp phát triển không khít, gây đau và khó đi lại về sau). Bên cạnh đó là các bệnh về mắt như đục thủy tinh thể và teo võng mạc, suy giáp, bệnh đa dây thần kinh, và chứng lùn sụn di truyền.

Nguy hiểm và cấp tính nhất là xoắn dạ dày (GDV, bloat) — dạ dày căng hơi và xoắn lại. Giống ngực sâu như Alaska nằm trong nhóm nguy cơ cao. Đây là cấp cứu tính mạng: nếu thấy bé bụng chướng căng, cố nôn mà không ra gì, bồn chồn, chảy dãi — đưa đến bác sĩ ngay, tính bằng phút. Mình có bài riêng về các bệnh thường gặp ở chó Alaska để bạn nhận biết sớm.

Chăm sóc tổng quan: bé hợp với ai?

Nói thật lòng, Alaska không hợp với tất cả mọi người. Bé hợp nhất với gia đình có không gian rộng, có chỗ mát, và có thời gian. Nếu bạn ở căn hộ nhỏ, đi làm cả ngày, ngại vận động — bé sẽ khổ mà bạn cũng mệt.

Vài điểm cốt lõi khi chăm:

• Không gian và vận động: cần sân rộng, rào chắc chắn (bé đào và trốn giỏi), vận động mỗi ngày vào lúc trời mát.
• Huấn luyện và xã hội hóa sớm: vì bé to và bướng, dạy càng sớm càng nhàn. Chi tiết ở bài cách nuôi chó Alaska.
• Chải lông: lông dày rụng mạnh theo mùa, chải đều để da thở và bớt rối.
• Ăn uống: khẩu phần giống lớn chất lượng, kiểm soát cân nặng để đỡ gánh nặng cho khớp, và chia nhỏ bữa, không cho vận động mạnh ngay sau ăn để phòng xoắn dạ dày. Xem thêm chó Alaska ăn gì.
• Chi phí: bé to ăn nhiều, chi phí nuôi không nhỏ. Nếu bạn đang cân nhắc mua, tham khảo giá chó Alaska trước.

Câu hỏi thường gặp

Chó Alaska có nuôi được ở Việt Nam không?

Được, nhưng với điều kiện bạn giữ mát nghiêm ngặt cho bé quanh năm. Khí hậu nóng ẩm là thử thách lớn nhất, không phải chuyện nhỏ. Không có chỗ mát và không sẵn lòng đầu tư điều hòa, mình khuyên bạn cân nhắc giống khác.

Chó Alaska mắt màu gì?

Luôn màu nâu. Nếu mắt xanh thì đó không phải Alaska thuần, mà thường là Husky hoặc lai.

Alaska có giữ nhà được không?

Không. Bé quá thân thiện với người lạ nên không hợp vai trò canh gác. Nuôi bé để làm bạn, không phải để giữ cửa.

Alaska có dễ nuôi với người mới nuôi chó lần đầu không?

Hơi khó. Bé to, bướng, nhiều năng lượng và nhạy cảm với nóng. Người mới cần chịu khó tìm hiểu kỹ và tốt nhất nên có bác sĩ thú y đồng hành ngay từ đầu.

Nếu bạn đang nuôi hoặc sắp đón một bé Alaska và cần người đồng hành về sức khỏe cho bé, cứ nhắn cho Bệnh viện Thú y EraVet. Đón đúng một bé Alaska là một niềm vui lớn, và mình muốn niềm vui đó đi cùng bạn thật lâu.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.