Chó bị đuối nước, ngạt thở: 5 bước sơ cứu giữ bé sống

Tiếng nước vỗ đều đều — và không ai nghe thấy

Bể bơi ngoài sân. Cả nhà ăn cơm bên trong, cửa kính đóng, điều hoà chạy ro ro. Ngoài kia bé chó bơi vòng vòng. Bé bơi giỏi thật — nhưng thành bể trơn bóng, mép cao hơn mũi bé cả gang tay. Mỗi vòng bé lại tấp vào thành, hai chân sau cào miết vào gạch men, trượt xuống. Lại tấp vào. Lại cào. Lại trượt. Không một tiếng sủa. Chó bị đuối nước gần như không kêu được — bé dồn hết hơi để ngoi, để bám, để bơi thêm một vòng nữa. Đến khi cả nhà buông đũa nhìn ra thì mặt nước đã lặng.

Cùng buổi tối đó, ở một căn hộ khác, một bé mèo chui vào cái thùng carton mới ship về. Ai đó tiện tay gập nắp, dán băng dính, xếp thùng vào góc phòng. Thùng kín. Mèo cũng không kêu.

Hai cảnh khác nhau, một cái chết giống nhau: thiếu oxy.

Mình viết bài này để bạn biết chính xác phải làm gì trong những phút đầu tiên — vì trong ngạt thở, phút nào cũng là phút quyết định.

Sáu lối vào cùng một cái chết

Bất cứ thứ gì chặn oxy vào phổi đều gây ngạt. Chỉ là nó có nhiều lối vào khác nhau, và nhà bạn có thể đang có sẵn vài lối trong số đó.

Lối vào	Xảy ra khi nào
Đuối nước	Rơi bể bơi, ao, hồ; bờ dốc không leo lên được; hoảng loạn bơi đến kiệt sức
Ngạt không gian kín	Mèo bị nhốt lâu trong thùng, tủ, cốp xe kín khí
Ngộ độc khí CO	Cháy nhà, cháy vật dụng, hoặc để bé trong gara đóng kín với xe nổ máy
Hít khói độc	Khói, xăng, dung môi, chất làm lạnh
Dị vật đường thở	Hóc xương, nuốt đồ chơi, hạt xoài, lõi ngô
Chấn thương ngực / vòng cổ mắc kẹt	Vòng cổ mắc vào hàng rào khi bé nhảy từ trên cao xuống

Có một điều mình muốn bạn khắc vào đầu: chó mèo bơi được quãng ngắn, nhưng chúng không biết mình sắp chết, và không biết kêu cứu. Chúng chỉ nỗ lực. Nỗ lực đến kiệt sức, rồi thôi. Đó là lý do một bé đang chết đuối cách bạn năm mét vẫn có thể chết trong im lặng.

Và cái vòng cổ đẹp bạn mua cho bé, cái vòng có mặt tên lủng lẳng ấy — khi bé nhảy qua hàng rào mà nó vướng lại, nó thành thòng lọng.

Nếu bé bị hóc xương hay nuốt đồ chơi, quy trình lại khác — bạn xem riêng bài sơ cứu chó hóc dị vật bằng nghiệm pháp Heimlich, đừng áp bài này vào.

Dấu hiệu bé đang thiếu oxy

Bạn không cần máy móc gì. Nhìn bằng mắt là thấy:

• Khó thở, hớp hơi từng nhịp như cá mắc cạn.
• Yếu dần, lả đi, rồi mất ý thức.
• Đồng tử bắt đầu giãn ra.
• Lưỡi và niêm mạc chuyển màu xanh tím.

Vén môi bé lên, nhìn lợi. Vạch mồm ra, nhìn lưỡi. Màu ở đó nói cho bạn biết máu có đang mang oxy đi nuôi cơ thể hay không. Đây là kỹ năng nền của mọi ca cấp cứu, mình có nói kỹ trong bài 6 bước vàng cấp cứu thú cưng tại nhà và trong 10 dấu hiệu cấp cứu bạn phải biết.

Ngoại lệ phải nhớ: khí CO làm niêm mạc ĐỎ TƯƠI, không tím

Đây là chỗ nhiều người mừng hụt, và mình muốn bạn đọc chậm đoạn này.

Ngộ độc khí CO không làm niêm mạc tím. Nó làm niêm mạc đỏ tươi.

Vì khí CO bám vào máu, chiếm chỗ của oxy. Máu vẫn đỏ rực — nhưng là màu đỏ “giả”, không mang oxy được. Bé vẫn cố thở, ngực vẫn phập phồng, lợi vẫn hồng đẹp, mà mô trong cơ thể thì vẫn đang ngạt. Tình trạng này kéo dài từ vài giờ đến vài ngày.

Bạn nhìn thấy	Nghĩ đến
Lưỡi, niêm mạc xanh tím	Thiếu oxy do đuối nước, ngạt kín, dị vật, chấn thương ngực
Niêm mạc đỏ tươi bất thường, vừa được cứu ra từ đám cháy / cốp xe / gara kín	Ngộ độc khí CO — báo động, không phải dấu hiệu tốt

Thấy bé được lôi ra từ đám cháy, từ cốp xe, từ gara đóng kín mà niêm mạc đỏ tươi — đừng mừng. Đó là báo động. Lên xe đi viện.

5 bước xử lý ngay

1. Đưa bé ra nơi thoáng khí ngay. Khỏi nước, khỏi thùng, khỏi phòng khói. Nhà có bình oxy thì cho bé thở oxy.
2. Chỉ với ca ĐUỐI NƯỚC: tống nước khỏi phổi trước. Giữ bé chổng ngược — đặt tay quanh bụng dưới, một tay đỡ đầu, nhẹ nhàng lắc bé qua lại trong 30 giây cho nước chảy ra. Với các ca ngạt khác (ngạt không gian kín, khói, CO), BỎ QUA bước này, sang thẳng bước 3. Dốc ngược một bé ngạt khói chỉ làm mất thời gian quý.
3. Đặt bé nằm nghiêng bên PHẢI, đầu thấp hơn ngực. Nếu bé thở nông hoặc đã ngừng thở, tiến hành hô hấp nhân tạo NGAY. Không chờ. Không gọi điện hỏi trước rồi mới làm.
4. Không có mạch thì ép tim. Kiên trì đến khi bé tự thở lại, hoặc đến khi 30 phút không cảm nhận được nhịp tim. Thao tác thổi ngạt và ép tim mình hướng dẫn từng nhịp trong bài thổi ngạt và CPR cho chó mèo — đọc trước khi cần, đừng đọc lúc đang cần.
5. Đến bệnh viện thú y gần nhất. Lý tưởng là một người lái xe, một người tiếp tục hỗ trợ thở cho bé trên đường.

Nói cho rõ một điều: mọi thứ bạn làm trong năm bước trên là để GIỮ bé sống đến khi tới được bác sĩ — không phải để chữa khỏi tại nhà.

Những tình huống như thế này, bạn không có thời gian đi tìm đồ. Một hộp sơ cứu đặt sẵn ở chỗ ai trong nhà cũng biết sẽ tiết kiệm cho bạn vài phút — mình liệt kê đủ trong bài tủ sơ cứu cho thú cưng.

Nước lạnh: lý do đừng bỏ cuộc sớm

Có một chi tiết mình luôn nhắc, vì nó là lý do đừng buông tay quá sớm.

Bé rơi vào nước lạnh có thể hồi sức được ngay cả sau một thời gian dài. Lạnh làm chậm mọi thứ lại, giữ cho não sống lâu hơn. Nên nếu bé vừa được vớt lên từ nước lạnh, bạn đừng nhìn đồng hồ rồi buông tay. Cứ làm tiếp.

Sau khi bé thở lại: lau khô người và sấy ấm lông ngay.

Toàn bộ quy trình này — cùng 6 tình huống cấp cứu khác — mình đã gói lại trong cuốn “7 Quy trình Cấp cứu Thú cưng tại nhà”, bạn tải miễn phí rồi in ra dán lên tủ lạnh. Lúc hoảng, người ta không nhớ nổi thứ mình từng đọc lướt trên điện thoại.

TUYỆT ĐỐI KHÔNG

• Không bỏ cuộc sớm với ca đuối nước lạnh.
• KHÔNG nghĩ rằng có thuốc giải cho ngộ độc CO. Không có thuốc nào cả. Cách duy nhất là thở oxy nồng độ cao, và chỉ bác sĩ mới làm được. Đừng nhỏ, đừng đổ, đừng cho bé uống bất cứ thứ gì với hy vọng “giải độc”.
• Không chủ quan cho bé về nhà ngay sau khi tỉnh. Nước vào phổi có thể để lại di chứng.

Đến bác sĩ ngay khi

• Bé đuối nước — dù đã tỉnh và tự thở lại. Viêm phổi do hít phải nước là biến chứng rất thường gặp, cần bác sĩ theo dõi sau khi cơn khủng hoảng ban đầu đã qua.
• Bé hít khói hoặc nghi ngộ độc CO. Chỉ mặt nạ oxy hoặc lồng oxy ở bác sĩ mới khắc phục được.
• Bé vẫn thở nông, niêm mạc còn tím (hoặc đỏ tươi bất thường), lịm dần.

Câu hỏi thường gặp

Bé đã tỉnh, chạy nhảy bình thường rồi, có cần đi khám không?

Cần. Đây là câu mình bị hỏi nhiều nhất. Viêm phổi do hít phải nước là biến chứng rất thường gặp, và nước vào phổi có thể để lại di chứng ngay cả khi bé trông đã ổn. Bé chạy nhảy được không có nghĩa là phổi đã ổn — chỗ đó cần bác sĩ theo dõi.

Ca ngạt nào cũng dốc ngược lắc cho ra nước phải không?

Không. Chỉ đuối nước. Bé ngạt trong thùng kín, hít khói, ngộ độc CO thì trong phổi không có nước để tống ra — dốc ngược chỉ tốn 30 giây mà 30 giây đó lẽ ra dành cho hô hấp nhân tạo.

Ngộ độc CO có thuốc giải không?

Không có. Mình nhắc lại vì điều này quan trọng: cách duy nhất là thở oxy nồng độ cao tại cơ sở thú y. Đưa bé ra khỏi nguồn khí, ra chỗ thoáng, rồi lên xe.

Làm sao phòng được từ đầu?

Đậy bể, làm bậc thoát cho bé leo lên; không dán kín thùng carton mà chưa nhòm vào trong; không để bé trong gara có xe nổ máy hay trong cốp xe; kiểm tra vòng cổ có dễ tuột khi mắc kẹt không. Nhân tiện, còn hai tai nạn nữa cũng hay xảy ra ngay trong nhà — bạn đọc thêm sốc nhiệt ở chó và chó bị điện giật.

Bạn ở Hải Phòng? Nếu bé vừa gặp tai nạn ngạt thở — hoặc bé đã tỉnh mà bạn vẫn thấy thở nông, ho, mệt — hãy đưa bé tới Bệnh viện Thú y EraVet, hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h-19h. Bạn đặt lịch khám trước để bên mình chuẩn bị sẵn khi bạn tới. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.