Mèo Anh lông ngắn ăn gì? Bác sĩ thú y hướng dẫn từng bữa ăn để bé khỏe, lông đẹp, không béo phì

Chiều thứ Bảy tuần trước, một chị khách bế bé mèo Anh lông ngắn vào phòng khám EraVet, mặt lo lắng. “Bác sĩ ơi, em nuôi kỹ lắm, cho ăn suốt cả ngày, thức ăn để đầy bát không bao giờ hết, thế mà sao bụng nó xệ, đi lại nặng nề, leo lên ghế cũng thở.”

Tôi đặt bé lên cân, sờ hai bên sườn. Đúng như tôi đoán: tôi phải ấn khá mạnh mới cảm được xương sườn dưới một lớp mỡ dày. Bé mới hơn hai tuổi mà đã thừa cân rõ. Chị chủ giật mình: “Ơ, em tưởng cho ăn nhiều là thương nó mà bác.”

Câu chuyện này tôi gặp gần như mỗi tuần. Và nó cho thấy một sự thật: với giống mèo Anh lông ngắn, chuyện “cho ăn gì, ăn bao nhiêu, ăn thế nào” không phải chuyện nhỏ. Đây là giống mèo cực kỳ dễ béo phì, và béo phì lại kéo theo cả một chuỗi bệnh phía sau. Cho ăn sai, dù xuất phát từ tình thương, vẫn có thể làm bé bệnh.

Nếu bạn đang nuôi một bé mèo Anh lông ngắn hoặc chuẩn bị đón một bé về nhà, bài viết này tôi viết riêng cho bạn. Chúng ta sẽ đi từ nguyên tắc gốc, rồi tới từng độ tuổi, từng loại thức ăn, những món tuyệt đối phải kiêng, và cách giữ cho bé không mập.

1. Nguyên tắc gốc: mèo là loài ăn thịt bắt buộc, và mèo rất lười uống nước

Trước khi bàn nên mua hạt hãng nào, pate vị gì, tôi luôn muốn chủ nuôi hiểu hai điều cốt lõi về loài mèo. Hiểu được hai điều này, bạn sẽ tự biết cách chọn đồ ăn cho bé mà không cần ai mách.

Điều thứ nhất: mèo là loài ăn thịt bắt buộc. Nghĩa là cơ thể mèo được thiết kế để sống bằng thịt, không phải bằng cơm hay rau. Khác với chó (loài có thể ăn tạp, ăn được nhiều loại thức ăn), mèo cần đạm động vật (chất đạm từ thịt, cá, trứng) ở mức cao, và chỉ cần rất ít tinh bột (chất bột đường có trong cơm, ngô, khoai). Mèo còn cần một số dưỡng chất chỉ có trong mô động vật, ví dụ taurine (một loại axit amin quan trọng cho tim và mắt của mèo, cơ thể mèo không tự tạo đủ). Thiếu nó lâu ngày, tim và mắt bé sẽ có vấn đề.

Vì vậy, khi chọn thức ăn cho mèo Anh lông ngắn, thành phần đầu tiên trên nhãn nên là thịt hoặc cá thật, chứ không phải ngô, gạo hay bột mì. Chuyện đọc nhãn tôi sẽ nói kỹ hơn ở phần sau, và bạn có thể xem thêm bài cách đọc nhãn thức ăn cho mèo.

Điều thứ hai: mèo là loài lười uống nước. Tổ tiên của mèo là loài sống ở vùng khô hạn, quen lấy nước ngay từ con mồi. Đến đời mèo nhà ngày nay, bản năng ấy vẫn còn: rất nhiều bé gần như không chủ động ra bát uống nước. Đây là gốc rễ của phần lớn bệnh thận và bệnh đường tiết niệu (đường dẫn nước tiểu) mà tôi gặp ở mèo. Uống ít nước, nước tiểu bị cô đặc, lâu ngày dễ tạo sạn, tạo tinh thể, gây bí tiểu, viêm bàng quang.

Cho nên, xuyên suốt cả bài này, bạn sẽ thấy tôi nhắc đi nhắc lại một chuyện: làm sao đưa được nhiều nước vào cơ thể bé qua đường ăn uống. Đây chính là lý do vì sao tôi thường khuyên ưu tiên thức ăn ẩm. Cần hiểu kỹ hơn về dinh dưỡng nền tảng của mèo, bạn đọc thêm bài dinh dưỡng cho mèo.

2. Mèo Anh lông ngắn ăn gì theo từng độ tuổi

Nhu cầu của một bé mèo con hoàn toàn khác một bé đã trưởng thành, và càng khác một bé đã già. Cho ăn đúng theo tuổi là điều đầu tiên tôi muốn bạn nắm.

Mèo con (dưới khoảng 1 tuổi)

Giai đoạn này bé lớn rất nhanh, cần nhiều năng lượng và nhiều đạm để xây dựng cơ, xương. Bạn hãy chọn loại thức ăn ghi rõ dành cho mèo con (trên bao bì thường ghi “kitten”). Loại này giàu dinh dưỡng hơn thức ăn cho mèo lớn.

Mèo con dạ dày nhỏ nên ăn không được nhiều một lúc. Hãy chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Nếu bé mới tách mẹ, nên làm mềm hạt bằng chút nước ấm cho dễ nhai, dễ tiêu. Đây cũng là giai đoạn vàng để tập cho bé quen với nhiều kết cấu thức ăn khác nhau, cả hạt lẫn pate. Mèo Anh lông ngắn nổi tiếng bảo thủ trong ăn uống; bé quen món gì nhỏ thì lớn lên rất khó đổi. Muốn tìm hiểu thêm về giai đoạn đầu đời này, bạn xem bài cách nuôi mèo Anh lông ngắn.

Mèo trưởng thành (khoảng 1 đến 7 tuổi)

Đây là giai đoạn bạn phải cảnh giác nhất với cân nặng. Bé đã ngừng lớn, nhu cầu năng lượng giảm xuống, nhưng thói quen ăn thì vẫn khỏe. Nếu vẫn cho ăn thoải mái như hồi còn nhỏ, bé sẽ lên cân rất nhanh.

Hãy chuyển sang thức ăn dành cho mèo trưởng thành, cho ăn theo khẩu phần rõ ràng chứ không để bát đầy cả ngày. Mèo Anh lông ngắn đặc biệt điềm tĩnh, ít vận động, thích nằm một chỗ, nên phần năng lượng ăn vào rất dễ tích thành mỡ. Tôi sẽ nói kỹ về kiểm soát cân ở phần 7.

Mèo trung niên và cao tuổi (từ khoảng 7 tuổi trở đi)

Từ khoảng 7 tuổi, bé bước vào giai đoạn trung niên. Nhìn bề ngoài bé vẫn còn khỏe, nhưng bên trong, chức năng thận và khớp đã bắt đầu cần được để mắt, nên đây là lúc nên khám định kỳ đều đặn hơn. Phải qua khoảng 10 đến 11 tuổi, bé mới thực sự bước vào tuổi già. Với giống mèo Anh lông ngắn, tuổi thọ thường rơi vào khoảng 12 đến 20 năm, trung bình 14 đến 16 năm nếu được chăm tốt, nên giai đoạn cao tuổi khá dài và cần được chăm riêng.

Càng về già, thức ăn nên chọn loại dễ tiêu hơn, cân đối lại đạm và khoáng để đỡ gánh nặng cho thận. Đây cũng là lúc thức ăn ẩm phát huy tác dụng rõ nhất, vì nó vừa đưa thêm nước vào người bé, vừa mềm dễ nhai khi răng bé đã yếu. Mèo lớn tuổi cần được theo dõi cân nặng và khám định kỳ, vì nhiều bệnh tuổi già ở mèo tiến triển âm thầm. Nếu bé nhà bạn đã lớn tuổi, tôi khuyên đọc thêm bài bệnh thường gặp ở mèo Anh lông ngắn để biết những dấu hiệu cần để ý sớm.

3. Hạt khô, pate hay tươi nấu — chọn kiểu nào?

Đây là câu hỏi tôi được hỏi nhiều nhất. Câu trả lời của tôi luôn quay về nguyên tắc gốc thứ hai: nước.

Hạt khô (thức ăn dạng viên) tiện, để được lâu, giá hợp lý. Ở đây tôi muốn nói rõ một hiểu lầm rất phổ biến: nhiều người tin rằng nhai hạt giúp mèo sạch răng. Thật ra hạt khô thông thường gần như không có tác dụng làm sạch răng, vì mèo hay nuốt chửng, hoặc hạt vỡ vụn ra chứ không cọ được vào viền lợi. Muốn thật sự hỗ trợ răng miệng cho bé, cần loại hạt hoặc khẩu phần được thiết kế riêng cho răng, và quan trọng hơn cả vẫn là chải răng cùng các sản phẩm chăm sóc răng miệng chuyên dụng cho mèo. Ngoài chuyện răng, hạt khô còn một nhược điểm lớn nữa: chứa rất ít nước. Một bé chỉ ăn hạt khô mà lại lười uống nước, về lâu dài rất dễ gặp vấn đề thận và tiết niệu. Nhiều người lo hạt khô “hại thận”; thực ra vấn đề không nằm ở bản thân viên hạt, mà ở chỗ bé nạp quá ít nước. Tôi có phân tích riêng chuyện này trong bài hạt khô cho mèo có hại thận không.

Pate và thức ăn ẩm (đồ hộp, sốt) có lượng nước rất cao, thường quanh mức ba phần tư là nước. Đây là cách âm thầm nhất để đưa nước vào cơ thể một bé mèo lười uống. Bé ăn pate đều thường có nước tiểu loãng hơn, đỡ nguy cơ tạo sạn. Nhược điểm là mở ra phải dùng trong ngày, giá nhỉnh hơn, và bản thân pate cũng không giúp gì cho việc làm sạch răng.

Tươi nấu (tự nấu tại nhà) cho bạn toàn quyền chọn nguyên liệu, nhưng đây lại là kiểu dễ sai nhất. Một nồi thịt luộc thơm phức nhìn thì bổ, nhưng nếu chỉ có thịt thì bé sẽ thiếu taurine, thiếu canxi và nhiều vi chất khác. Tự nấu cho mèo đúng chuẩn cần công thức cân đối và thường phải bổ sung thêm vi chất, tốt nhất là có bác sĩ thú y tư vấn. Đừng tự nấu theo cảm tính rồi cho ăn dài ngày.

Vậy tôi khuyên thế nào? Với phần lớn mèo Anh lông ngắn, tôi thích cách kết hợp: lấy thức ăn ẩm hoặc pate làm phần chính để đảm bảo đủ nước, kèm một phần hạt khô chất lượng tốt cho tiện và cho bé có cái nhai. Dù chọn kiểu nào, hãy luôn để sẵn nước sạch, thay nước mỗi ngày, và nếu bé uống ít, bạn tham khảo thêm bài cách bù nước cho mèo để có vài mẹo nhỏ khuyến khích bé uống.

4. Mèo Anh lông ngắn ăn cơm, ăn đồ ăn người được không?

Đây là thói quen rất phổ biến ở nhà mình, nhất là các nhà nuôi mèo lâu năm: bữa cơm gia đình xong, chan chút nước thịt vào cơm cho mèo ăn cùng.

Tôi hiểu tình cảm đó, nhưng xin nói thẳng: cơm không phải thức ăn phù hợp cho mèo. Cơm là tinh bột, mà mèo lại là loài ăn thịt bắt buộc, gần như không cần tinh bột. Ăn cơm no bụng, bé không còn chỗ cho phần đạm mà cơ thể thật sự cần, lâu ngày vừa thiếu chất vừa dễ béo. Một hai miếng cơm không giết bé ngay, nhưng lấy cơm làm bữa chính thì sai hoàn toàn.

Đồ ăn người còn một mối nguy khác: nêm nếm. Món ăn của chúng ta nhiều muối, nhiều dầu mỡ, đôi khi có hành tỏi, có đường. Với cơ thể nhỏ bé của mèo, lượng muối trong một miếng thịt kho tưởng vô hại lại là quá nhiều, gây hại cho thận và tim. Chưa kể hành tỏi là chất độc thật sự với mèo, tôi sẽ nói ngay ở phần dưới.

Tóm lại: thi thoảng cho bé miếng thịt gà luộc nhạt, không nêm, không da, thì được. Còn lấy cơm chan canh, đồ ăn thừa của nhà làm bữa chính cho mèo thì tôi khuyên bỏ hẳn.

5. Bảng nên ăn và nên hạn chế

Để bạn dễ hình dung, tôi tóm lại thành bảng ngắn dưới đây.

NÊN ĂN (làm nền bữa ăn)	NÊN HẠN CHẾ (thỉnh thoảng, lượng nhỏ)
Thức ăn hạt và pate chuyên dụng cho mèo, đúng độ tuổi	Cá ngừ đóng hộp cho người (mặn, không cân đối, chỉ dụ ăn)
Thịt nạc nấu chín, không nêm: gà, bò	Gan (bổ nhưng ăn nhiều dễ thừa vitamin A)
Cá nấu chín, đã gỡ sạch xương	Lòng đỏ trứng (chỉ vài lần trong tuần, lượng ít)
Trứng nấu chín	Đồ ăn vặt cho mèo (dễ làm béo nếu lạm dụng)
Nước sạch để sẵn nhiều nơi	Thức ăn của người dù đã bỏ gia vị

Nguyên tắc chung: phần “nên ăn” chiếm gần như toàn bộ khẩu phần; phần “nên hạn chế” chỉ là gia giảm cho vui miệng, không được thành bữa chính. Và mọi món thêm vào đều phải tính vào tổng năng lượng trong ngày, nếu không bạn sẽ vô tình cho bé ăn dư mà không hay.

6. Những món kiêng tuyệt đối — tuyệt đối không cho ăn

Phần này tôi mong bạn đọc thật kỹ, vì có những món chỉ một lượng nhỏ cũng đủ khiến bé nhập viện. Đây là danh sách tôi luôn dặn mọi chủ nuôi:

• Hành và tỏi (cùng hẹ, kiệu): phá hủy hồng cầu của mèo, gây thiếu máu. Nguy hiểm ở chỗ nó nằm ẩn trong rất nhiều món ăn của người, kể cả nước dùng, đồ kho. Đây là lý do nữa để không cho mèo ăn đồ ăn nhà.
• Sô-cô-la và các món có ca cao, cà phê: chứa chất gây độc cho tim và thần kinh của mèo.
• Xương nhỏ, xương đã nấu chín (xương gà, xương cá): giòn, dễ vỡ thành mảnh sắc, đâm vào miệng, cổ họng hoặc ruột. Muốn cho ăn cá, hãy gỡ xương thật sạch.
• Sữa bò: nghe lạ nhưng đúng: phần lớn mèo trưởng thành không tiêu hóa được đường trong sữa bò, uống vào dễ tiêu chảy. Bé thích sữa thì dùng loại sữa dành riêng cho mèo.
• Đồ quá mặn, quá ngọt: muối nhiều hại thận và tim; đồ ngọt không hợp với cơ thể mèo và làm tăng nguy cơ béo, tiểu đường.
• Nho và nho khô, các loại men, bột nhào sống: đều nằm trong nhóm độc, tránh hoàn toàn.

Nếu chẳng may bé nuốt phải một trong những thứ trên, đừng chần chừ ở nhà theo dõi. Hãy đưa bé đến cơ sở thú y càng sớm càng tốt, vì với những chất này, thời gian là yếu tố quyết định.

7. Kiểm soát béo phì — việc quan trọng nhất với giống này

Tôi quay lại với bé mèo ở đầu bài. Vì sao mèo Anh lông ngắn dễ mập đến vậy? Vì đúng ba yếu tố cộng lại: bản tính điềm tĩnh, ít vận động, thích nằm; lại ăn khỏe, ăn ngon miệng; cộng thêm thói quen của chủ là để thức ăn đầy bát cả ngày. Ba cái đó gặp nhau là công thức hoàn hảo để lên cân.

Mà béo phì ở mèo không chỉ là chuyện xấu dáng. Nó mở đường cho tiểu đường (bệnh đường huyết cao) và làm nặng thêm bệnh khớp, khiến bé đau khi đi lại. Đây là lý do tôi luôn coi giữ cân là việc chăm sóc quan trọng bậc nhất ở giống này.

Vậy làm sao giữ cân?

• Cho ăn theo khẩu phần, không để tự do ăn cả ngày. Hãy cân lượng thức ăn cho mỗi ngày, chia thành các bữa, và cho đúng lượng đó thôi. Bỏ hẳn thói quen thấy bát vơi là đổ thêm.
• Đọc hướng dẫn liều lượng trên bao bì, rồi điều chỉnh theo bé. Con số trên bao chỉ là điểm khởi đầu. Bé ít vận động, đã thừa cân thì cần ít hơn.
• Tự kiểm tra dáng người bé mỗi tuần. Cách đơn giản: sờ hai bên sườn. Nếu bạn cảm được xương sườn dễ dàng dưới một lớp mỡ mỏng là ổn. Phải ấn mạnh mới thấy, hoặc bụng xệ hẳn xuống, là bé đang thừa cân.
• Cắt bớt đồ ăn vặt. Đây là thủ phạm âm thầm. Nhiều bé mập chỉ vì được thưởng vặt quá nhiều.
• Cho bé vận động. Giống này lười, nên bạn phải chủ động rủ chơi mỗi ngày vài lần bằng cần câu, bóng nhỏ. Vừa giảm mỡ vừa đỡ buồn chán.

Nếu bé đã mập rõ, đừng bắt bé nhịn đột ngột để giảm cân nhanh, vì với mèo, sụt cân quá gấp lại gây nguy hiểm cho gan. Hãy giảm từ từ và tốt nhất là có bác sĩ theo dõi.

8. Ăn đúng để lông dày, mượt như nhung

Nhiều người tìm đến tôi hỏi kem bôi, thuốc xịt để lông mèo Anh đẹp hơn. Tôi luôn nói: bộ lông ngắn dày như nhung đặc trưng của giống này đến từ bên trong, từ cái bát ăn, chứ không phải từ lọ thuốc bên ngoài.

Bộ lông về bản chất được làm từ đạm. Một bé được ăn đủ đạm động vật chất lượng tốt sẽ có nền lông chắc khỏe. Ngược lại, bé ăn thiếu chất, ăn toàn tinh bột, lông sẽ xơ, thưa, dễ rụng. Bên cạnh đạm, nhóm chất béo tốt, đặc biệt là omega-3 (một loại axit béo tốt có trong dầu cá, mỡ cá), giúp lông mượt và da đỡ khô. Nhiều loại thức ăn tốt cho mèo đã cân đối sẵn nhóm này.

Mèo Anh lông ngắn rụng lông khá nhiều theo mùa, nên ngoài chuyện ăn, bạn hãy chải lông cho bé đều đặn. Chải vừa lấy đi lông rụng, vừa giúp bé đỡ nuốt phải lông khi tự liếm, giảm tình trạng búi lông trong bụng. Ăn đủ nước cũng góp phần cho da không bị khô. Bạn thấy không, mọi thứ lại quay về hai nguyên tắc gốc ban đầu: đủ đạm, đủ nước.

9. Câu hỏi thường gặp

Nên cho mèo Anh lông ngắn ăn mấy bữa một ngày?

Mèo con cần nhiều bữa nhỏ trong ngày. Mèo trưởng thành thường hai bữa là hợp lý. Điều quan trọng không phải số bữa, mà là tổng lượng ăn trong ngày được kiểm soát, không cho ăn tự do vô tội vạ.

Bé nhà tôi chỉ chịu ăn hạt, không đụng pate, làm sao?

Giống này bảo thủ với đồ ăn, đúng như vậy. Đừng đổi đột ngột. Hãy trộn một ít pate vào hạt quen thuộc, tăng dần từng chút qua nhiều ngày. Kiên nhẫn là chìa khóa. Nếu bé bỗng bỏ ăn, kén ăn kéo dài hoặc sụt cân, đó lại là chuyện khác cần lưu ý, bạn đọc thêm bài mèo kén ăn.

Có cần cho uống thêm sữa hay thực phẩm bổ sung không?

Nếu bé đã ăn thức ăn chuyên dụng cân đối, thường không cần bổ sung thêm gì. Sữa bò thì nên tránh. Việc thêm vitamin hay khoáng chỉ nên làm khi có chỉ định của bác sĩ, vì thừa cũng hại như thiếu.

Bé uống nước ít quá, tôi lo lắm?

Đây là nỗi lo rất đúng với giống mèo lười uống. Cách tốt nhất là tăng thức ăn ẩm, đặt nhiều bát nước ở các vị trí khác nhau, dùng nước sạch mát, và có thể thử đài phun nước cho mèo vì nhiều bé thích nước chảy. Chi tiết hơn ở bài cách bù nước cho mèo.

Mèo Anh lông ngắn ăn cá sống được không?

Tôi không khuyến khích. Cá sống có thể mang mầm bệnh và ký sinh trùng, lại thiếu an toàn về xương. Ngoài ra, trong cá sống còn có một loại men phá hủy vitamin B1 (một vitamin nhóm B rất quan trọng cho thần kinh), ăn dài ngày dễ khiến mèo bị thiếu chất này. Muốn cho ăn cá, hãy nấu chín và gỡ xương sạch.

Cho một bé mèo ăn đúng không cầu kỳ hay tốn kém như nhiều người nghĩ. Nó chỉ cần bạn nhớ hai điều gốc: mèo cần nhiều đạm động vật, và mèo cần được đưa đủ nước vào người. Cộng thêm sự tỉnh táo để không “thương nhầm” bằng cách cho ăn quá nhiều. Bấy nhiêu thôi đã đủ cho một bé mèo Anh lông ngắn khỏe mạnh, nhanh nhẹn và có bộ lông đẹp như nhung.

Nếu bạn còn băn khoăn về khẩu phần riêng cho bé nhà mình, nhất là khi bé đang thừa cân, đang lớn tuổi hoặc có bệnh nền, hãy đưa bé tới Bệnh viện Thú y EraVet. Chúng tôi có hai cơ sở tại Lê Chân và Gia Viên, mở cửa từ 8h đến 19h. Tôi và các cộng sự luôn sẵn lòng cân đo, kiểm tra thể trạng và giúp bạn dựng một thực đơn vừa vặn cho riêng bé. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.