Chó Bị Run Hai Chân Sau: Bác Sĩ Thú Y Giải Thích Nguyên Nhân Và Cách Xử Trí
Chiều muộn hôm ấy, phòng khám EraVet sắp đóng cửa thì có một chị chủ nuôi bế vội bé cún vào, mặt tái đi. Chị nói: “Bác sĩ ơi, tự nhiên hai chân sau nó cứ run bần bật, em sợ quá.” Đây là một trong những tình huống tôi gặp rất thường xuyên. Và điều đầu tiên tôi luôn nói với chủ nuôi, cũng là điều tôi muốn nói với bạn ngay từ đầu bài này: run chân sau không phải là một bệnh, nó là một dấu hiệu. Việc của chúng ta lúc này không phải hoảng loạn, mà là bình tĩnh tìm xem đằng sau cái run đó là chuyện gì.
Có bé chỉ run vì lạnh, vì sợ. Nhưng cũng có bé run vì đau khớp, vì bệnh thần kinh, thậm chí vì ngộ độc. Cùng một biểu hiện “run”, nhưng nguyên nhân rất khác nhau, nên cách xử trí cũng khác nhau. Hãy cùng tôi đi từng bước.
Bước 1 — Phân biệt RUN, YẾU và CO GIẬT
Ba thứ này trông na ná nhau nhưng bản chất hoàn toàn khác, và bác sĩ cần bạn mô tả đúng.
RUN (rung nhẹ)
Con vẫn tỉnh táo, vẫn nhận ra bạn, vẫn đứng và đi được. Chân hoặc cả người rung rung như đang lạnh. Đây thường là dạng nhẹ nhất, nhưng đừng vội chủ quan vì đau cũng gây run.
YẾU hoặc LIỆT
Đây là mất sức, không phải rung. Con đi loạng choạng, khuỵu xuống, kéo lê chân sau, không tự đỡ được thân mình. Nếu bạn thấy bé “run khi đứng yên” thì nghĩ đến run; còn “loạng choạng, sụm khi bước đi” thì nghĩ đến yếu — hãy tả đúng chi tiết này cho bác sĩ.
CO GIẬT (lên cơn giật)
Con mất ý thức, giật cả người từng cơn, có thể sùi bọt mép, đi tiểu tiện mất kiểm soát. Đây là tình huống khẩn, khác hẳn run. Xin nhớ, co giật cũng chỉ là một dấu hiệu và có nhiều nguyên nhân — động kinh (bệnh gây lên cơn giật tái đi tái lại) chỉ là một trong số đó; ngộ độc và hạ đường huyết cũng có thể gây co giật cấp. Ngoài ra, có kiểu con chỉ giật ở một chi hay một vùng mà vẫn tỉnh (giật cục bộ) — kiểu này rất dễ bị nhầm là run. Nếu bạn thấy con giật lặp lại theo cơn ở một vùng dù vẫn tỉnh, cũng nên đưa đi khám chứ đừng mặc định chỉ là run.
Giật cơ nhịp nhàng
Có một dạng thứ tư ít người biết: cơ giật đều đặn từng nhịp một, giật cả khi con đang ngủ. Đây là dấu hiệu kinh điển cần nghĩ tới bệnh Carré (còn gọi là sài sốt — một bệnh do vi-rút nguy hiểm), nhất là ở chó con chưa tiêm phòng đủ.
Mẹo quay video cho bác sĩ: Khi bé đang run, hãy quay lại và tự trả lời hai câu hỏi — Con còn tỉnh và biết bạn không? và Cái run đó có đứng vững được không? Chỉ hai câu này thôi đã giúp chúng ta phân loại nhanh giữa run, yếu và co giật.
Nguyên nhân run chân sau ở CHÓ CON và giống siêu nhỏ
Với các bé Chihuahua, Phốc sóc, Poodle cỡ nhỏ và chó con nói chung, cần đặc biệt cảnh giác.
Hạ đường huyết (đường trong máu tụt thấp)
Rất nguy hiểm và diễn tiến nhanh, nhất là chó con nhỏ xíu bỏ bữa. Con run, lờ đờ, có thể lịm đi. Đây là ca không được chần chừ.
Hạ canxi (thiếu canxi trong máu)
Hay gặp ở chó mẹ đang cho con bú. Con run, cứng cơ, bồn chồn.
Lạnh, sợ hãi và căng thẳng
Nhóm lành tính nhất. Bé run khi trời lạnh, khi đi khám, khi có tiếng động lớn. Ủ ấm, trấn an là con hết.
CHÓ GIÀ và giống lớn — phần bạn cần đọc kỹ nhất
Nếu bạn đang nuôi một bé lớn tuổi, đây là phần dành cho bạn. Run chân sau ở chó già rất phổ biến, và phần lớn liên quan đến xương khớp, cột sống. Bạn có thể tham khảo thêm bài chăm sóc chó già để hiểu tổng thể những thay đổi tuổi tác.
Thoái hóa khớp, viêm xương khớp
Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất. Khớp mòn đi theo tuổi, gây đau. Bé thường run và cứng chân khi mới ngủ dậy, khi trời trở lạnh, rồi đỡ hơn khi vận động ấm lên.
Đau và thoái hóa cột sống thắt lưng
Bé gù lưng, ngại nhảy lên ghế, kêu ẳng khi bạn chạm vào vùng lưng.
Thoát vị đĩa đệm (đĩa đệm ở cột sống lệch ra chèn vào dây thần kinh)
Đặc biệt hay gặp ở các giống lưng dài như Dachshund (chó lạp xưởng). Đĩa đệm lệch chèn vào dây thần kinh gây đau và yếu chân sau.
Thoái hóa tủy sống
Đây là một bệnh thần kinh tiến triển chậm, hay gặp ở giống lớn như Becgie Đức. Điểm đặc biệt là con yếu dần hai chân sau mà thường không kèm đau, nên nhiều chủ nuôi nhầm là con “lười đi”.
Yếu cơ do tuổi
Có thật, nhưng tôi luôn nhắc: đây phải là chẩn đoán sau cùng, sau khi đã loại trừ mọi thứ khác. Đừng vội mặc định “già rồi nên thế” mà bỏ sót một bệnh chữa được. Việc chăm sóc tốt cũng góp phần vào tuổi thọ của chó dài hơn, khỏe hơn.
Nguyên nhân gặp ở MỌI lứa tuổi
Đau (từ bất kỳ đâu)
Bất kỳ nguồn đau nào cũng gây run — đau bụng, đau răng, đau tai. Đây là lý do dễ bị bỏ sót nhất.
Sốt
Cơ thể sốt cao cũng làm con run rẩy như người ta rùng mình.
Ngộ độc
Rất nhiều chất đời thường gây run và co giật: xylitol (một chất tạo ngọt hay có trong kẹo cao su), sô-cô-la, bả sên, bả chó, thuốc trừ sâu, và cả thuốc của người để bừa. Đây là tình huống cấp cứu.
Bệnh thận giai đoạn nặng
Khi thận suy, độc tố tích lại trong máu có thể gây run. Nếu bé còn kèm uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân, hãy đọc thêm về chó bị suy thận và cho con đi kiểm tra.
Bệnh tiền đình (rối loạn thăng bằng)
Con nghiêng đầu, đi vòng tròn, mắt đảo qua đảo lại, đứng không vững.
Ve và ký sinh trùng đường máu
Ve không chỉ hút máu. Chúng truyền ký sinh trùng máu ở chó gây thiếu máu, khiến con mệt lả, đuối sức, đi đứng không vững. Ngoài ra, ở một số vùng trên thế giới, một số loài ve có thể tiết độc tố gây yếu, liệt lan dần từ chân sau lên; còn tại Việt Nam, cơ chế thường gặp hơn là ve truyền ký sinh trùng máu. Dù theo cơ chế nào, nếu bé nhiều ve mà tự nhiên yếu chân, đừng bỏ qua.
Hội chứng run toàn thân chưa rõ nguyên nhân
Có những bé run toàn thân mà xét nghiệm không tìm ra lý do rõ ràng. Bác sĩ sẽ khám loại trừ trước khi kết luận. Điều đáng mừng là nhiều ca dạng này đáp ứng tốt với điều trị theo phác đồ bác sĩ kê, nên chẩn đoán ra không có nghĩa là bó tay.
🔴 ĐÈN ĐỎ — đưa đi khám NGAY
Hãy đưa bé đến phòng khám ngay, không chần chừ, nếu run đi kèm bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:
- Nôn hoặc tiêu chảy
- Lờ đờ, gọi không phản ứng
- Co giật
- Sụm xuống không đứng được
- Khó thở, thở gấp hoặc thở hổn hển bất thường; lợi hoặc lưỡi nhợt trắng hay tím tái
- Yếu hoặc liệt lan dần từ chân sau lên phía trước, hoặc đột ngột không nhấc, không cử động được hai chân sau — đây là cấp cứu tính bằng giờ (liệt lan lên có thể ảnh hưởng cả cơ hô hấp; liệt cấp do đĩa đệm cần can thiệp sớm để giữ khả năng đi lại)
- Đau rõ (kêu la, né tránh khi chạm)
- Sốt
- Nghi ngộ độc (vừa ăn phải chất lạ, bả, thuốc, sô-cô-la, kẹo cao su)
- Chó con run kèm bỏ ăn — hạ đường huyết diễn tiến rất nhanh, không được đợi
Làm gì TẠI NHÀ khi bé run nhẹ và vẫn khỏe mạnh bình thường
Việc NÊN làm
Ủ ấm cho con, giữ không gian yên tĩnh, hạn chế cho con vận động mạnh hay nhảy cao. Quay lại video cơn run và ghi lại mốc thời gian để đưa bác sĩ xem. Riêng với chó con hoặc giống siêu nhỏ nghi tụt đường mà con vẫn tỉnh, còn nuốt được, bạn có thể xoa một chút mật ong hoặc nước đường lên lợi của con rồi đưa đi khám ngay. Tuyệt đối không đổ nước đường vào miệng con đang lơ mơ hay co giật vì rất dễ sặc.
Việc TUYỆT ĐỐI TRÁNH
Không tự cho con uống thuốc của người — đặc biệt paracetamol và ibuprofen (hai loại thuốc giảm đau, hạ sốt của người), những thuốc này có thể gây ngộ độc nặng cho chó. Không tự nắn, bẻ, kéo cột sống hay chân cho con. Và đừng tự mua canxi hay thuốc bổ khớp khi chưa biết nguyên nhân: bổ sung sai loại, sai liều có thể không giúp gì mà còn hại.
Quy tắc theo dõi 12–24 giờ
Quy tắc “theo dõi thêm một ngày” chỉ áp dụng cho run nhẹ, đơn lẻ, con hoàn toàn khỏe mạnh, ăn uống bình thường. Tuyệt đối không áp dụng kiểu chờ đợi này cho chó con, cho ca nghi ngộ độc, nghi đau rõ, hay khi có bất kỳ dấu đèn đỏ nào — những ca đó đi khám ngay. Xin nhớ một câu tôi luôn dặn: việc của bạn ở nhà là giữ an toàn và quan sát; việc tìm ra nguyên nhân là của bác sĩ.
Đến phòng khám, bác sĩ sẽ làm gì
Bạn không cần lo phải tự chẩn đoán. Khi bé đến EraVet, chúng tôi sẽ khám thần kinh để đánh giá phản xạ, sờ nắn khớp và cột sống để tìm điểm đau, làm xét nghiệm máu (kiểm tra đường huyết, canxi, chức năng thận), và chụp X-quang hay chẩn đoán hình ảnh khi cần. Từ đó mới có hướng điều trị đúng.
Câu hỏi thường gặp
Chó già run chân sau có phải cứ để vậy vì tuổi già không?
Không nên. Tuổi già là một yếu tố, nhưng thường gặp nhất là đau khớp hoặc cột sống — những thứ có thể giảm đau và cải thiện chất lượng sống cho con nếu được khám đúng.
Làm sao phân biệt run với co giật tại nhà?
Run: con vẫn tỉnh, biết bạn, đứng được. Co giật: con mất ý thức, giật cả người, có thể sùi bọt mép. Quay video là cách tốt nhất để bác sĩ nhìn rõ.
Run chân sau và yếu chân sau khác nhau ra sao?
Run là rung khi đứng yên nhưng vẫn giữ được thân. Yếu là mất sức, loạng choạng, khuỵu, kéo lê chân khi bước.
Chó con run kèm bỏ ăn, chờ đến mai được không?
Không. Chó con bỏ ăn rất dễ tụt đường huyết và diễn tiến nhanh trong vài giờ. Hãy đưa đi khám ngay.
Có nên tự cho uống canxi hoặc thuốc bổ khớp để hết run không?
Đừng tự bổ sung khi chưa biết nguyên nhân. Bổ sung sai có thể không giúp gì mà còn hại. Hãy để bác sĩ xác định bé thiếu gì trước đã.
Con bị ve nhiều thì có liên quan gì đến run hay yếu chân không?
Có. Ve truyền ký sinh trùng máu gây thiếu máu, mệt lả, đuối sức; ở một số nơi, một số loài ve còn tiết độc tố gây yếu liệt. Diệt ve và kiểm tra máu là việc nên làm.
Quay lại chị chủ nuôi ở đầu bài. Sau khi khám và sờ nắn, chúng tôi tìm ra bé run vì đau khớp tuổi già — một nguyên nhân rất thường gặp, và may mắn là kiểm soát được. Chị thở phào. Điều tôi muốn bạn mang về không phải là nỗi sợ, mà là sự bình tĩnh: hãy quan sát, giữ an toàn cho con, và đừng ngại đưa con đi khám khi thấy dấu hiệu bất thường.
Nếu bạn ở Hải Phòng và cần một nơi khám kỹ càng cho bé, EraVet có hai cơ sở tại Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h–19h. Bạn nên đặt lịch trước để chúng tôi dành đủ thời gian cho con. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.
One Comment