Mèo không được ăn gì? Danh sách thức ăn độc và những thứ chủ hay vô tình cho bé

Ở phòng khám, phần lớn ca mèo ngộ độc mà tôi gặp không đến từ việc bé tự đi ăn bậy. Mèo vốn kén ăn, rất ít khi liều lĩnh gặm thứ lạ như chó. Thủ phạm thường lại là chính chúng ta: một miếng nước phở chan cho có vị, một thìa kem “cho bé nếm cùng”, vài hạt thức ăn của chó khi hết đồ. Toàn là những cử chỉ thương yêu, chỉ tiếc là đặt sai chỗ.

Vấn đề là cơ thể mèo không vận hành giống chó, càng khác người. Mèo là loài ăn thịt tuyệt đối, lá gan nhỏ và thiếu vài loại men để phân giải độc chất. Vì thế nhiều món chó hay người ăn vô tư, vào cơ thể mèo lại hóa nguy hiểm. Nói gọn: mèo nhạy cảm hơn chó rất nhiều, và ranh giới an toàn của bé hẹp hơn ta tưởng.

Trong bài này tôi sẽ liệt kê rõ mèo không được ăn gì — từ nhóm cực độc phải đi cấp cứu, đến những món quen thuộc âm thầm bào mòn sức khỏe bé, và cả vài thứ không phải thức ăn nhưng đủ sức lấy mạng một con mèo. Bạn đọc kỹ giúp tôi, vì phần lớn tai nạn này hoàn toàn tránh được.

Vì sao mèo dễ ngộ độc hơn chó?

Hiểu điều này sẽ giúp bạn nhớ danh sách bên dưới dễ hơn nhiều. Gan của mèo thiếu một số men mà chó và người đều có, nên bé xử lý và đào thải độc chất chậm hơn hẳn. Cùng một chất, cơ thể chó kịp phân giải rồi thải ra, nhưng ở mèo nó có thể tồn lại lâu và gây hại.

Thêm nữa, vì là loài ăn thịt tuyệt đối, mèo bắt buộc phải nạp vài dưỡng chất chỉ có sẵn trong thịt động vật, điển hình là taurine và vitamin A. Cơ thể bé gần như không tự tạo ra được. Đây là lý do một khẩu phần thiếu thịt, hay đồ ăn của loài khác, có thể khiến mèo suy kiệt dần mà nhìn bề ngoài vẫn tưởng vẫn ổn.

Mèo không được ăn gì? Bắt đầu từ nhóm cực độc

Đây là những thứ tôi xin bạn ghi nhớ như một phản xạ. Với nhóm này không có khái niệm “một chút chắc không sao” — nghi bé ăn phải là liên hệ bác sĩ ngay.

• Hành, tỏi, hẹ, nén, boa-rô — cả họ hành. Chúng phá hủy hồng cầu khiến bé thiếu máu, và mèo còn nhạy với nhóm này hơn cả chó. Nguy hiểm ở chỗ độc chất nằm cả trong bột nêm, nước dùng phở, súp, đồ kho nấu chín — không cần bé ăn nguyên củ hành mới độc. Tôi viết riêng một bài về hành tỏi độc với chó mèo, bạn nên đọc.
• Socola và caffeine — chất theobromine trong socola gây độc cho thần kinh và tim. Mèo không cảm nhận được vị ngọt nên ít khi tự ăn, nhưng vẫn dễ nuốt phải qua kem, bánh, đồ uống. Chi tiết ở bài chó mèo ăn socola.
• Rượu bia và bột nhào men — rất độc kể cả một lượng nhỏ. Cục bột bánh mì chưa nướng còn nở tiếp và sinh cồn ngay trong dạ dày bé.
• Nho và nho khô — có nguy cơ gây tổn thương thận. Nên tránh tuyệt đối, đừng thử liều dù chỉ vài quả.
• Xylitol — chất tạo ngọt trong kẹo cao su, bánh kẹo ăn kiêng. Dữ liệu ở mèo còn ít hơn ở chó, nhưng đã được khuyến cáo là tránh thì ta cứ tránh cho chắc.

Cá sống và hải sản sống: bản năng không đồng nghĩa an toàn

Nhiều người tin mèo phải ăn cá sống mới đúng “bản năng”. Tôi hiểu, nhưng ở đây bản năng đang đánh lừa chúng ta. Cá sống, tôm và mực sống chứa một loại men tên thiaminase, nó phá hủy vitamin B1 trong cơ thể bé.

Thiếu B1 kéo dài gây rối loạn thần kinh: bé đi loạng choạng, co giật, nặng có thể nguy hiểm tính mạng. Chưa kể cá tôm sống còn mang theo vi khuẩn và ký sinh trùng. Giải pháp thì rất đơn giản — cá phải nấu chín, vì nhiệt sẽ phá hủy men thiaminase. Cá chín, bỏ xương, không nêm gia vị, là món mèo ăn tốt.

Những món quen thuộc mà âm thầm hại bé

Nhóm này không làm bé gục xuống ngay như nhóm cực độc, nên càng dễ bị xem nhẹ. Cái hại của chúng đến từ từ, tính bằng tuần bằng tháng.

• Cá ngừ đóng hộp cho người — thỉnh thoảng một chút thì được, nhưng ăn nhiều và kéo dài gây mất cân bằng dinh dưỡng, thiếu vitamin E dẫn tới viêm mô mỡ (bệnh vàng mỡ) rất đau đớn.
• Sữa bò và kem — đây là lầm tưởng phổ biến nhất. Sau khi cai sữa, phần lớn mèo mất khả năng tiêu hóa đường lactose, uống vào là tiêu chảy. Hình ảnh chú mèo liếm bát sữa dễ thương chỉ đẹp trên phim thôi.
• Trứng sống — lòng trắng sống có chất avidin cản hấp thu biotin, lại thêm rủi ro vi khuẩn. Muốn cho bé ăn trứng thì luộc chín là an toàn nhất.
• Xương nhỏ, mỡ thừa, đồ mặn và nhiều gia vị — xương dễ hóc và làm thủng ruột, mỡ thừa dễ gây viêm tụy, còn đồ mặn thì hại thận vốn là điểm yếu của mèo.

Thức ăn của chó: không độc cấp tính nhưng thiếu chất sống còn

Rất nhiều người từng hỏi tôi: “Hết đồ mèo, cho ăn tạm hạt của chó có sao không?”. Vài bữa khẩn cấp thì không gây ngộ độc. Nhưng lấy thức ăn của chó để thay thế lâu dài thì lại là chuyện khác.

Lý do quay về chuyện taurine và vitamin A tôi nói ở trên. Thức ăn cho chó không được bổ sung đủ hai chất này theo nhu cầu của mèo, bởi chó tự tổng hợp được một phần còn mèo thì không. Mèo ăn đồ chó dài ngày có thể dẫn tới bệnh cơ tim giãn, hỏng mắt thậm chí mù, và suy giảm sức khỏe toàn thân. Vậy nên mèo cần được ăn đúng thức ăn dành riêng cho mèo, đủ taurine và vitamin A.

Không phải thức ăn nhưng vẫn giết mèo

Tôi thêm phần ngắn này vì có những thứ nằm ngoài bát ăn nhưng nguy hiểm không kém, mà nhiều chủ nuôi không hề hay biết.

• Hoa loa kèn (lily) — CỰC độc với mèo. Bé chỉ cần liếm phải chút phấn hoa dính trên lông hay nước cắm bình hoa cũng có thể suy thận và tử vong. Nhà có mèo thì đừng chưng hoa loa kèn.
• Tinh dầu khuếch tán — mèo thiếu men chuyển hóa nên nhiều loại tinh dầu tích tụ lại gây độc. Hạn chế xông tinh dầu trong không gian kín có mèo.
• Thuốc trị ve của chó chứa permethrin — TUYỆT ĐỐI không dùng cho mèo. Chất này gây độc thần kinh nặng, làm bé run giật, co giật. Thuốc của chó không phải thuốc của mèo.

Bài viết mang tính chất giáo dục, không thay thế việc thăm khám trực tiếp. Khi nghi bé bị ngộ độc, hãy liên hệ bác sĩ thú y hoặc cơ sở thú y gần nhất ngay lập tức — với ngộ độc, thời gian là yếu tố sống còn.

Bác sĩ Lương Đức Trung

Bác sĩ thú y · Chuyên sâu Da liễu & Dinh dưỡng · Sáng lập Bệnh viện Thú y EraVet

Tìm hiểu về bác sĩ Trung →