Mèo con ăn gì? Lộ trình ăn theo tuổi từ sơ sinh đến 12 tháng
Mèo con ăn gì? Câu trả lời nằm ở tuổi của bé
Mèo con ăn gì tùy vào bé đang ở tuần nào, tháng nào. Ba bốn tuần đầu, bé chỉ bú sữa mẹ; mất mẹ thì dùng sữa thay thế dành riêng cho mèo con. Từ khoảng 3–4 tuần bé tập ăn dặm bằng cháo mềm, cai sữa hẳn vào khoảng 8 tuần, rồi ăn thức ăn đạt chuẩn cho giai đoạn tăng trưởng, chia nhiều bữa nhỏ, tới quanh 1 tuổi mới chuyển dần sang thức ăn cho mèo trưởng thành. Sữa bò, cơm chan nước cá và cá sống không nằm trong lộ trình đó.
Rất nhiều nhà bắt đầu nuôi mèo con một cách tình cờ. Một sáng nghe tiếng kêu ngoài ngõ, cúi xuống thấy một bé mướp bằng nắm tay, mẹ đi đâu không rõ. Hoặc mèo nhà hàng xóm đẻ một lứa, cho mình một bé. Việc đầu tiên gần như ai cũng làm là chạy ra tạp hóa mua hộp sữa tươi, hoặc trộn ít cơm với nước cá kho, vì ông bà mình vẫn nuôi mèo như thế.
Không ai làm vậy vì ẩu. Làm vì thương, và vì nghĩ mèo con là mèo lớn thu nhỏ. Nhưng mèo con mỗi tuần một khác. Bé hai tuần tuổi và bé bốn tháng tuổi cần hai cái bát khác hẳn nhau.
Bài này là tấm bản đồ: một bảng tra theo tuổi, rồi đi qua từng chặng. Chặng nào cần kỹ hơn, mình đã viết riêng thành bài, bạn bấm theo link là tới. Còn những việc cơ bản khi nuôi mèo con, ngoài chuyện ăn, mình tóm trong video ngắn này.
Bảng tra nhanh: mèo con từng tuổi ăn gì, mấy bữa
| Tuổi | Ăn gì | Mấy bữa | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| 0–3/4 tuần | Sữa mẹ. Mất mẹ hoặc mẹ thiếu sữa: sữa thay thế dành riêng cho mèo con | Sơ sinh bú khoảng 2–3 giờ một lần, cả ngày lẫn đêm; giãn dần khi bé lớn | Giữ ổ ấm; bé lạnh thì ủ ấm trước rồi mới cho bú; lau kích thích đi vệ sinh trước và sau mỗi cữ tới khoảng 3 tuần; cân mỗi ngày |
| 3/4–8 tuần | Vẫn bú, tập ăn dặm bằng cháo mềm làm từ thức ăn dành cho mèo con; cai sữa hẳn khoảng 8 tuần | Bú xen các bữa cháo nhỏ; cữ bú ít dần, bữa cháo nhiều dần | Không sữa bò, không cơm chan canh; đặt sẵn bát nước sạch; đi lỏng thì theo dõi sát |
| 2–6 tháng | Thức ăn cho mèo con ghi đạt chuẩn “tăng trưởng” hoặc “mọi giai đoạn sống”; phối pate với hạt | 3–4 bữa nhỏ trở lên mỗi ngày, đong lượng theo bữa | Quãng lớn nhanh nhất; không tự thêm vitamin, canxi khi bác sĩ chưa dặn; tẩy giun, tiêm phòng theo lịch |
| 6–12 tháng | Vẫn thức ăn tăng trưởng; chuẩn bị chuyển sang thức ăn trưởng thành quanh 1 tuổi; giống lớn có thể muộn hơn | Giãn bữa dần theo bé, vẫn đong lượng | Đổi thức ăn thì trộn dần trong 7 ngày; cân và sờ sườn để bé không tích mỡ |
Mốc tuổi ở đây là mốc tham khảo. Bé nhặt ngoài đường thường chẳng ai biết chính xác bao nhiêu ngày tuổi, nên bạn nhìn bé mà đoán: mắt đã mở chưa, đi đã vững chưa, răng đã nhú chưa. Bé nhỏ quá, khó đoán, cứ đưa đi khám một lần, bác sĩ sẽ ước tuổi và cân giúp. Bảng cũng không ghi lượng mỗi bữa, vì lượng tùy cân nặng và loại thức ăn của từng bé.
Ba bốn tuần đầu: sữa, hơi ấm và một cái cân nhà bếp
Có mẹ thì mẹ lo hết thực đơn. Việc của bạn là để ý ba thứ: bé có bú được không, có ấm không, có lên cân không.
Bé mất mẹ thì khác. Phản xạ của nhiều nhà là pha sữa tươi, sữa đặc, hoặc lấy sữa bột của em bé. Cả ba đều không làm ra cho mèo con. Sữa bò có lượng đạm chưa bằng một nửa sữa mèo mẹ, ít béo, ít taurine hơn mà lại nhiều đường lactose hơn (theo VCA). Bé uống vào dễ đi lỏng, mà mèo con đi lỏng thì mất nước rất nhanh. Bé cần sữa thay thế dành riêng cho mèo con, pha đúng hướng dẫn trên hộp.
Sữa dê thì khác: hiện nay rất nhiều hãng sữa cho chó mèo dùng sữa dê làm nguyên liệu, và sữa dê dành riêng cho chó mèo thì mèo con dùng được. Chỉ đừng lấy sữa dê của người hay sữa dê tươi chưa tiệt trùng ngoài chợ về pha. Lỡ nửa đêm chưa mua kịp sữa thay thế, gọi bác sĩ hỏi cách xoay xở tạm, sáng ra mua đúng loại.
Nuôi bộ thì ba điều cần nhớ:
- Bé lạnh thì chưa cho bú. Mèo con sơ sinh chưa tự giữ ấm được. Người lạnh mà vẫn đổ sữa vào, bé không tiêu được, dễ trớ, dễ sặc. Ủ ấm bé trước, bé ấm lên mới cho bú.
- Cho bú ở tư thế nằm sấp, đầu thẳng tự nhiên. Đừng bế ngửa như em bé. Sữa sặc vào phổi ở mèo con có thể thành viêm phổi rất nặng.
- Trước và sau mỗi cữ, lau nhẹ vùng hậu môn và bộ phận sinh dục bằng bông ẩm, ấm. Tới khoảng 3 tuần tuổi, bé chưa tự đi vệ sinh được. Bỏ bước này, bé bí tiểu, bí phân.
Còn cái cân. Mèo con sơ sinh chỉ nặng khoảng 90–110 g và thường gấp đôi cân nặng khi được khoảng 2 tuần tuổi. Cân bé cùng một giờ mỗi ngày trong bốn tuần đầu. Bé khỏe thì cân tăng đều. Bé đứng cân hay tụt cân là phải đi khám, đừng chờ thêm vài hôm.
Cách pha sữa, chọn bình, bao lâu bú một lần theo từng tuần, mình viết đủ trong bài sữa cho mèo con mất mẹ. Nhà đang có một bé mèo sơ sinh thì đọc bài đó trước.
Từ 4 đến 8 tuần: tập ăn dặm, cai sữa dần
Khoảng 3–4 tuần, răng sữa bắt đầu nhú, bé lẫm chẫm bò ra khỏi ổ, ngửi ngửi bát ăn của mẹ. Đó là lúc tập ăn dặm.
Bát đầu đời nên là cháo mềm làm từ thức ăn dành cho mèo con: pate mèo con, hoặc hạt mèo con ngâm nước ấm cho nở mềm rồi nghiền nhuyễn, pha thêm sữa thay thế cho loãng. Cháo để ấm, đựng trong đĩa nông. Mấy hôm đầu bé chỉ liếm vài lần, dính đầy mặt, vẫn bú song song. Tuần sau cháo đặc hơn, bữa cháo nhiều lên, cữ bú ít đi. Tới khoảng 8 tuần, phần lớn bé đã cai sữa hẳn.
Từ lúc bé ăn được đồ đặc, đặt thêm một bát nước sạch cạnh bát ăn. Mèo vốn lười uống nước. Tập sớm, về sau đỡ được nhiều chuyện đường tiết niệu.
Chỗ nhiều nhà đi lệch nhất là bát ăn dặm nấu theo kiểu người: cháo trắng, cơm nát chan nước cá kho, thêm tí sữa hộp cho “bổ”. Cháo cơm nhiều tinh bột mà ít đạm. Nước cá kho có muối, nước canh hay có hành. Sữa hộp dễ làm bé đi lỏng. Gộp lại thành một bát no bụng mà đói chất, đúng lúc bé cần đạm để lớn.
Phân hơi mềm vài hôm khi chuyển từ sữa sang cháo có thể gặp. Nhưng tiêu chảy kéo dài, kèm nôn, bỏ ăn, nằm lả thì không còn là chuyện “đổi đồ ăn”. Đưa bé đi khám trong ngày.
Làm cháo thế nào, giảm cữ bú từng tuần ra sao, những lỗi hay gặp khi cai sữa, mình để trong bài cai sữa cho mèo con.
Hai đến sáu tháng: bé lớn nhanh nhất, bát ăn phải theo kịp
Cai sữa xong là bé bước vào quãng lớn như thổi. Khoảng 30 tuần tuổi, mèo con đã đạt chừng 80% kích thước khi trưởng thành. Quãng này người nuôi hay hỏi mình ba câu: ăn gì, ăn mấy bữa, và đồ ăn trong nhà có cho được không.
Ăn gì: thức ăn cho “tăng trưởng”
Mèo con đang lớn cần nhiều đạm hơn mèo trưởng thành. Khi chọn thức ăn, bạn lật bao tìm dòng ghi đạt chuẩn dinh dưỡng cho giai đoạn tăng trưởng hoặc mọi giai đoạn sống, theo chuẩn AAFCO hoặc chuẩn tương đương. Bao chỉ ghi dành cho mèo trưởng thành thì chưa phải của bé.
Có nhà cho bé ăn chung hạt với mèo lớn cho tiện. Một hai bữa ăn vụng thì không sao. Ăn như vậy hằng ngày, bé không nhận đủ đạm và năng lượng cho quãng đang lớn.
Mình hay khuyên phối pate với hạt: pate cho bé thêm nước, hạt tiện và dễ đong lượng. Bé 2–3 tháng thì hạt vẫn nên ngâm mềm, rồi giảm dần nước ngâm để bé quen nhai. Thức ăn đạt chuẩn tăng trưởng đã đủ chất, nên đừng tự mua thêm vitamin, canxi cho bé khi bác sĩ chưa dặn. Thêm sai làm lệch chất, có khi hại hơn thiếu.
Chọn hạt, chọn pate, đọc nhãn thế nào, mình viết trong bài cách chọn thức ăn cho mèo con.
Mấy bữa: nhiều bữa nhỏ
Dạ dày mèo con nhỏ, mà năng lượng tiêu tốn thì lớn. Phần lớn bé hợp nhất khi khẩu phần cả ngày chia thành 3–4 bữa nhỏ trở lên. Đổ đầy bát cả ngày cho bé ăn tự do thì tiện thật, nhưng dễ làm bé tích mỡ từ nhỏ. Đong lượng theo bữa, bạn biết bé ăn bao nhiêu và chỉnh được theo đà lớn.
Mỗi bữa bao nhiêu thì không có con số chung. Bảng khẩu phần in trên bao là điểm xuất phát, cái cân và bàn tay sờ sườn bé mới là thước đo thật. Lịch bữa theo từng tháng và cách tính lượng pate, hạt nằm ở bài mèo con ăn mấy bữa một ngày.
Mèo là loài ăn thịt, kể cả khi còn bé
Mèo là loài ăn thịt bắt buộc. Cơ thể bé cần taurine, arginine, vitamin A dạng có sẵn và axit arachidonic, những thứ chỉ có đủ trong thịt, cá, nội tạng. Mèo không tự đổi tiền chất trong rau củ thành vitamin A như người được. Thiếu taurine lâu ngày có thể gây bệnh cơ tim và thoái hóa võng mạc. Vì vậy không cho mèo con ăn chay, và không lấy thức ăn của chó làm bữa chính cho bé.
Thịt, cá, trứng thì cho được, nhưng phải nấu chín. Thịt sống có thể mang vi khuẩn và ký sinh trùng. Một số loại cá sống chứa men phá vitamin B1, ăn nhiều lâu ngày bé có thể thiếu B1. Lòng trắng trứng sống cản cơ thể hấp thu một loại vitamin nhóm B. Đồ nấu chín, gỡ sạch xương, không nêm, và chỉ là phần thêm nhỏ bên cạnh thức ăn chính.
Còn mấy thứ dưới đây thì đừng để lọt vào miệng bé, kể cả một miếng “cho biết vị”: hành, tỏi ở mọi dạng (cả nước canh, bột nêm có hành), socola, nho, xylitol trong kẹo “không đường”, rượu, cà phê, đồ ăn mặn, xương gà xương vịt nấu chín. Lý do từng món ở bài mèo không được ăn gì. Bảng tra món nào ăn được, món nào hạn chế, món nào cấm, kể cả mấy câu quen thuộc như mèo con ăn gan, ăn sữa chua, ăn xúc xích được không, mình gom ở bài mèo con ăn được gì.
Sáu đến mười hai tháng: chuẩn bị đổi sang thức ăn trưởng thành
Qua sáu tháng, nhiều bé nhìn đã ra dáng mèo lớn. Nhưng phần lớn mèo chỉ trưởng thành hẳn vào khoảng 10–12 tháng tuổi. Quãng này bé vẫn ăn thức ăn tăng trưởng, rồi chuyển dần sang thức ăn cho mèo trưởng thành quanh mốc 1 tuổi. Đổi sớm quá, bé thiếu chất đúng lúc còn đang lớn.
Giống khung to, lông dài như Maine Coon lớn chậm hơn, có bé còn lớn tới khoảng 2 tuổi, nên mốc đổi thức ăn có thể muộn hơn. Nhà nuôi giống này nên hỏi bác sĩ thời điểm đổi cho từng bé.
Đổi thì đổi từ từ: trộn dần thức ăn mới vào thức ăn cũ trong 7 ngày, mỗi ngày tăng phần mới, bớt phần cũ. Sáng ăn loại này, tối đổi hẳn loại khác, bụng bé dễ phản đối bằng nôn hoặc đi lỏng.
Quãng này cũng là lúc nên để ý cân của bé kỹ hơn. Bé ăn khỏe, ít chạy nhảy là bắt đầu tích mỡ. Sờ hai bên sườn: thấy sườn dưới một lớp mỏng là vừa; phải ấn mạnh mới thấy là bé đang thừa cân. Mèo béo từ nhỏ thì lớn lên khó giảm.
Khi nào phải đưa bé đi khám ngay
Mèo con có rất ít dự trữ. Đường huyết tụt nhanh, nước mất nhanh. Chuyện mèo lớn còn chờ được tới sáng, mèo con có khi không chờ được. Đưa bé đi ngay nếu:
- Bé sơ sinh bỏ bú, không chịu ngậm bình hay ngậm vú mẹ. Đừng đợi qua vài cữ xem sao, gọi bác sĩ ngay.
- Bé lạnh người, lả, nằm im, run hoặc đi loạng choạng. Đây có thể là hạ thân nhiệt, hạ đường huyết. Ủ ấm bé trên đường đi, không cố đổ sữa vào miệng khi bé đang lịm.
- Sữa trào ra mũi, bé ho, thở khó sau khi bú. Sữa có thể đã sặc vào phổi.
- Không lên cân hoặc sụt cân, nhất là bé dưới 4 tuần mà cân một hai ngày không tăng.
- Tiêu chảy, nôn, nhất là kèm bỏ ăn, lừ đừ. Bé chưa tiêm phòng đủ mũi thì phải nghĩ tới bệnh giảm bạch cầu ở mèo.
- Bụng chướng căng, hoặc bé còn phải lau kích thích mà cả ngày không đi phân.
- Nghi đã ăn phải hành tỏi, socola, xylitol, hoặc nuốt xương.
Lịch tẩy giun, tiêm phòng và những việc chăm sóc khác của mèo con, bạn xem ở bài chăm sóc mèo con.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con 1 tháng tuổi ăn gì?
Bé một tháng đang ở quãng vừa bú vừa tập ăn dặm. Món hợp là cháo mềm từ pate mèo con hoặc hạt mèo con ngâm nghiền, pha thêm sữa thay thế, cho ăn ít một, nhiều lần. Bé mất mẹ vẫn cần bú bình sữa thay thế dành riêng cho mèo con song song với cháo. Chưa cho ăn cơm, cháo trắng hay sữa bò.
Mèo con 2 tháng tuổi ăn gì?
Khoảng 8 tuần, phần lớn bé đã cai sữa, nên bé 2 tháng ăn thức ăn đạt chuẩn tăng trưởng: pate mèo con, hạt mèo con ngâm mềm, chia 3–4 bữa nhỏ trở lên. Bé mới về nhà thì tuần đầu giữ nguyên loại bé đang quen, rồi mới trộn dần sang loại mới trong 7 ngày. Luôn có bát nước sạch.
Mèo con mấy tháng ăn được hạt?
Bé làm quen hạt từ lúc tập ăn dặm, nhưng là hạt mèo con ngâm mềm, nghiền vào cháo. Khoảng 2–3 tháng thì giảm dần nước ngâm để bé tập nhai. Hạt phải là loại dành cho mèo con hoặc ghi đạt chuẩn mọi giai đoạn sống, và cho ăn hạt thì càng phải để sẵn nước.
Mèo con uống sữa tươi, sữa em bé được không?
Không nên. Sữa tươi, sữa đặc hay sữa công thức của trẻ em đều không làm ra cho mèo con, dễ làm bé đi lỏng và mất nước. Bé còn bú cần sữa thay thế dành riêng cho mèo con. Bé đã cai sữa thì không cần sữa nữa, bát thức ăn tăng trưởng đã đủ.
Mèo con ăn cơm được không?
Cơm chín không độc, nhưng không đủ tư cách làm bữa chính. Mèo là loài ăn thịt, bát nhiều cơm thì thiếu đạm đúng lúc bé đang lớn, lại thêm muối nếu chan canh, nước cá kho. Nếu nhà vẫn muốn cho, chỉ là vài thìa nhỏ trộn vào thức ăn chính, không nêm, không chan canh.
Mèo con ăn hạt của mèo lớn có sao không?
Ăn vụng vài bữa thì không sao. Lấy làm thức ăn chính hằng ngày thì bé không đủ đạm và năng lượng cho quãng tăng trưởng. Nhà có cả mèo lớn lẫn mèo con, cách gọn nhất là chọn loại ghi đạt chuẩn mọi giai đoạn sống, hoặc cho ăn riêng hai bát.
Nuôi mèo con là nuôi từng tuần một
Bé mướp nhặt ngoài ngõ ấy không cần hộp sữa tươi, cũng không cần bát cơm chan nước cá. Bé cần đúng thứ cho đúng tuần: sữa thay thế khi còn bú, cháo mềm khi tập ăn, thức ăn tăng trưởng khi đang lớn. Và một người chủ chịu ủ ấm, chịu cân, chịu sờ sườn, chịu đổi từ từ.
Qua 1 tuổi, bé bước sang chuyện ăn của mèo trưởng thành, mình viết ở bài dinh dưỡng cho mèo. Còn nếu bé nhà bạn lên cân chậm, đi ngoài lỏng dai dẳng, hay bạn chỉ muốn có người xem giúp bát ăn đã đúng tuổi chưa, cứ đưa bé tới bệnh viện thú y gần nhà. Một lần khám sớm rẻ hơn rất nhiều so với một đêm cấp cứu.
Nguồn tham khảo
- VCA Animal Hospitals, Feeding Orphaned Kittens.
- VCA Animal Hospitals, Feeding Growing Kittens.
- Cats Protection, Hand-rearing kittens.
- ASPCA, Cat Nutrition Tips.
- Libby Sheridan, British Veterinary Nursing Association, Kitten nutrition (Veterinary Nursing Journal, 2012).
- Cornell Feline Health Center, Feeding Your Cat.
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
5 Comments