Chó ăn được hoa quả gì? Bảng tra cứu và phần phải bỏ

Chó ăn được hoa quả gì — câu hỏi mình nghe gần như mỗi tuần

Chiều thứ bảy, một chị dắt bé Poodle vào phòng khám, tay vẫn còn xách túi nho vừa mua ngoài chợ. Chị hỏi rất thật thà: “Bác sĩ ơi, chó ăn được hoa quả gì? Em hay bóc nho với táo cho bé, thấy nó khoái lắm.” Mình phải ngắt lời chị ngay ở chữ “nho”.

Chuyện này lặp lại nhiều đến mức mình quyết định ngồi viết hẳn một bài tra cứu. Bởi hoa quả là nhóm thức ăn kỳ lạ: có quả lành đến mức mình vẫn khuyên dùng làm phần thưởng, có quả chỉ một nắm nhỏ đã đủ đưa bé vào phòng cấp cứu. Và giữa hai thái cực đó là một vùng xám rất rộng — quả thì ăn được nhưng hạt thì không, ruột thì ổn nhưng vỏ thì không.

Trước khi vào bảng, ba nguyên tắc mình muốn bạn nhớ nằm lòng:

• Hoa quả chỉ là phần thêm, không thay bữa chính. Giữ ở mức khoảng một phần mười khẩu phần ngày trở xuống, phần còn lại vẫn phải là thức ăn chính cân đối. Nếu bạn đang tự nấu, đọc thêm cách trộn bữa tự nấu cho chó để không lệch dinh dưỡng.
• Món mới thì thử ít một, rồi theo dõi phân một hai ngày. Đừng đổi ào ạt.
• Cắt nhỏ vừa cỡ mõm bé. Miếng to là chuyện hóc; hạt cứng là chuyện tắc ruột.

Bài này mình chỉ nói về hoa quả. Phần rau củ mình đã viết riêng ở bài chó ăn được rau gì, bạn đọc kèm để có bức tranh đủ.

Bảng tra cứu hoa quả cho chó: cho được, hạn chế, hay cấm

Cột thứ ba là cột mình muốn bạn nhìn kỹ nhất. Phần lớn tai nạn hoa quả mình gặp ở phòng khám không đến từ việc chọn sai quả, mà đến từ việc quên bỏ một phần của quả đó.

Loại quả	Cho được / Hạn chế / CẤM	Phải bỏ phần nào
Táo	Cho được	Bỏ hạt và lõi. Hạt táo chứa hợp chất sinh xyanua. Cắt lát mỏng
Chuối	Cho được, vài lát thôi	Bỏ vỏ. Chuối ngọt nên đừng cho nhiều
Dưa hấu	Cho được	Bỏ hạt và bỏ vỏ, kể cả phần cùi trắng
Việt quất	Cho được	Rửa sạch, không phải bỏ phần nào
Dâu tây	Cho được	Bỏ cuống lá, cắt đôi hoặc cắt tư
Dưa lưới, dưa gang	Cho được	Bỏ vỏ và hạt
Xoài	Cho được, lượng ít	Bỏ vỏ và bỏ hạt. Hạt xoài to, rất dễ gây tắc
Đu đủ	Cho được	Bỏ vỏ và bỏ hạt
Lê	Cho được	Bỏ vỏ, bỏ hạt và lõi
Dứa	Cho được, lượng nhỏ	Bỏ vỏ, bỏ mắt, bỏ lõi cứng ở giữa
Cam, quýt	Hạn chế, rất nhỏ. Nhiều bé không hợp vì tính acid	Bỏ vỏ, bỏ xơ trắng, bỏ hạt
Đào, mơ, mận, anh đào	Phần thịt mình không xếp vào nhóm nên cho — hạt thì CẤM	Bỏ hạt cứng tuyệt đối, không bao giờ cho gặm
Nho và nho khô	CẤM tuyệt đối	Không có phần nào an toàn
Bơ (avocado)	CẤM	Cả quả lẫn hạt đều phải tránh
Hoa quả sấy có đường, mứt, quả đóng hộp	CẤM	Không dùng, nhất là loại có xylitol

Nhìn bảng bạn sẽ thấy một quy luật: gần như quả nào cũng có một phần phải bỏ. Hạt, vỏ, lõi, cuống. Đó là lý do mình không bao giờ khuyên chủ nuôi “cứ ném cho bé cả quả” — kể cả với quả nằm ở nhóm cho được.

Nho và nho khô: không có ngưỡng nào được coi là an toàn

Mục này ngắn thôi, vì nó chỉ có một ý. Nho và nho khô gây tổn thương thận cấp ở chó, và không có ngưỡng nào được coi là an toàn — không có con số “dưới bao nhiêu quả thì yên tâm”. Nho khô thì hay nằm sẵn trong bánh, trong ngũ cốc, trong hộp quà Tết, chủ nuôi thường không nghĩ tới.

Nên quy tắc trong nhà rất đơn giản: nho để trên cao, nho khô cất trong tủ kín, và không ai — kể cả trẻ con, kể cả ông bà — được cho bé một quả nào. Cơ chế và mấy món cùng nhóm mình đã viết kỹ ở bài nho, bơ, macca và xylitol, bạn đọc qua một lần rồi nhớ luôn.

Hạt cứng của đào, mơ, mận, anh đào và lõi táo: hai nguy cơ cùng lúc

Đây là chỗ nhiều người chủ quan nhất, vì phần thịt mềm, trông chẳng có gì đáng ngại.

Vấn đề là cái hạt. Và nó mang hai nguy cơ cùng một lúc:

Thứ nhất, hóa học. Hạt cứng của đào, mơ, mận, anh đào và lõi táo đều chứa hợp chất sinh xyanua. Bé mà cắn vỡ hạt ra, nhai rồi nuốt, là chất đó được giải phóng.

Thứ hai, cơ học. Cái hạt đó cứng, tròn, trơn và đúng cỡ để mắc lại. Nó có thể nằm chình ình trong ruột non và gây tắc ruột. Đây là ca ngoại khoa, không phải ca uống thuốc là xong.

Hai nguy cơ này độc lập với nhau. Nghĩa là kể cả bé nuốt trọn cả hạt không cắn vỡ — thoát được chuyện xyanua — thì vẫn còn nguyên nguy cơ tắc.

Vì thế nguyên tắc của mình rất cứng rắn: bỏ hạt trước khi cắt quả, không bao giờ để bé gặm hạt như đồ chơi. Cái hạt đào bé đang lăn qua lăn lại dưới sàn không phải trò vui, nó là một ca mổ đang chờ.

Nếu sau khi ăn hoa quả bé có nôn hoặc ọe liên tục, bỏ ăn, bụng chướng, đau bụng, không đi ngoài được — đó là dấu hiệu bạn phải đưa đi khám ngay, đừng chờ qua đêm. Bạn có thể đối chiếu thêm với 10 dấu hiệu cấp cứu ở chó mèo và bài chó bị nôn.

Đường trong hoa quả: bé thừa cân và bé tiểu đường phải hạn chế

Hoa quả ngọt vì nó có đường tự nhiên. Với một bé khỏe mạnh, vận động đều, vài miếng dưa hấu hay mấy quả việt quất một ngày chẳng thành vấn đề gì.

Nhưng mình gặp không ít trường hợp thế này: bé đã thừa cân sẵn, chủ muốn cho ăn “lành mạnh” nên chuyển sang thưởng hoa quả — và thưởng liên tục cả ngày. Kết quả là cân nặng chẳng giảm, có bé còn tăng.

Hai nhóm cần dè chừng rõ nhất:

• Bé thừa cân. Hoa quả vẫn là năng lượng. Nếu bạn đang muốn bé giảm cân, hãy để hoa quả trong hạn mức phần thưởng chứ đừng coi nó là “món ăn thoải mái”.
• Bé tiểu đường. Nhóm này bắt buộc phải hỏi bác sĩ trước khi thêm hoa quả vào chế độ ăn. Cũng như bé có bệnh thận, viêm tụy hay dị ứng — có bệnh nền thì hỏi trước, đừng tự thêm món mới.

Muốn biết tổng khẩu phần ngày của bé nên là bao nhiêu để tính lùi ra phần hoa quả, bạn xem bài chó mèo ăn bao nhiêu là đủ. Bé lớn tuổi thì đọc thêm dinh dưỡng cho chó già.

Hoa quả sấy, mứt, đồ đóng hộp và cái bẫy mang tên xylitol

Quả tươi và quả đã qua chế biến là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau.

Hoa quả sấy và hoa quả ngâm thường được thêm đường. Với nho khô thì như đã nói ở trên — cấm hẳn.

Mứt Tết là món mình lo nhất trong năm. Nhà nào cũng có, để hớ hênh trên bàn, và ngọt gắt.

Hoa quả đóng hộp ngâm trong siro. Không có lý do gì để cho bé ăn.

Và cái bẫy lớn nhất: xylitol — chất tạo ngọt cực độc với chó, hay nằm trong đồ dán nhãn “không đường”, “ăn kiêng”, “sugar-free”, kể cả một số loại sữa chua và kem. Mình đã viết kỹ ở bài về nho, bơ, macca và xylitol; ở đây bạn chỉ cần nhớ một điều: “không đường” không có nghĩa là an toàn hơn cho bé.

Quy tắc gọn cho bạn: quả nào đã qua tay nhà máy thì đừng cho bé. Chỉ dùng quả tươi, tự gọt, tự bỏ hạt.

Danh sách đầy đủ các thực phẩm độc khác — ngoài phạm vi hoa quả — mình đã tổng hợp ở bài chó không được ăn gì.

Câu hỏi thường gặp

Chó ăn nhầm một quả nho thì làm sao?

Đưa bé đi khám ngay, đừng chờ tới lúc có triệu chứng. Vì nho không có ngưỡng an toàn, nên “mới có một quả” không phải lý do để yên tâm ngồi đợi. Bạn nhớ ba điều: không tự gây nôn tại nhà, không tự cho uống bất cứ thứ gì để “giải độc”, và cố gắng nhớ chính xác bé ăn khoảng bao nhiêu, vào lúc mấy giờ — thông tin này giúp bác sĩ rất nhiều. Nếu tiện thì mang theo phần nho còn lại.

Có bắt buộc phải gọt vỏ mọi loại quả không?

Không phải quả nào cũng cần gọt, nhưng cứ gọt cho chắc thì tốt hơn. Vỏ khó tiêu hơn phần thịt, và cũng là chỗ dễ còn tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Riêng những quả có vỏ dày, cứng hoặc nhiều xơ như xoài, dứa, dưa hấu, dưa lưới thì bắt buộc bỏ vỏ — mảng vỏ nuốt vào là nguy cơ tắc.

Bé nhà mình lỡ nuốt cả hạt xoài, giờ phải làm sao?

Đi khám. Hạt xoài to và không tiêu được, khả năng gây tắc ruột là có thật. Đừng tự móc tay vào họng bé, đừng cho ăn cơm nắm hay chuối để “đẩy xuống”, đừng tự gây nôn — cả ba việc này đều có thể làm tình hình xấu hơn. Việc đúng là để bác sĩ chụp X-quang xem cái hạt đang nằm ở đâu rồi mới quyết định.

Cho bé ăn hoa quả mà bé đi ngoài lỏng thì sao?

Ngưng món đó lại trước đã. Hoa quả nhiều nước và nhiều chất xơ, đổi món đột ngột hoặc cho nhiều quá là bụng bé phản ứng. Lần sau muốn thử lại thì cho ít hơn hẳn, và mỗi lần chỉ thử một loại để biết bé không hợp cái gì. Nếu bé đi lỏng kéo dài, có máu, kèm nôn hoặc mệt lả thì đừng theo dõi ở nhà nữa — xem bài chó bị tiêu chảy và đưa bé đi khám.

Một câu cuối trước khi bạn gọt quả

Hoa quả là món thưởng dễ chịu, và mình hoàn toàn ủng hộ bạn cho bé ăn. Chỉ cần bạn giữ đúng ba việc: chọn đúng quả, bỏ đúng phần, cho đúng lượng. Ba việc đó mất thêm hai phút trong bếp, và tránh cho bạn một đêm ngồi ngoài phòng cấp cứu.

Nếu bé nhà bạn vừa ăn phải thứ gì trong nhóm cấm, hoặc bạn nghi bé nuốt hạt cứng, đừng ngồi tra mạng thêm nữa. Gọi cho phòng khám gần nhất. Ở Hải Phòng, bạn có thể mang bé tới Bệnh viện Thú y EraVet — hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h đến 19h. Đến sớm luôn dễ xử lý hơn đến muộn, chuyện này thì lúc nào cũng đúng. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.