Chó bị viêm tai, mèo bị rận tai: vì sao cứ tái đi tái lại?
Chó bị viêm tai, hay mèo lắc đầu gãi tai và có ráy nâu đen, thường do rận tai (ghẻ tai), nấm men, vi khuẩn, hoặc một bệnh nền như dị ứng thức ăn, viêm da cơ địa. Ở mèo con, ráy nâu đen là lý do để nghĩ tới rận tai trước; còn ở chó, viêm tai cứ tái đi tái lại thường chỉ là “phần ngọn” của dị ứng. Ráy hơi nhiều, không mùi, tai không đỏ thì lau phần tai nhìn thấy và theo dõi; bé gãi liên tục, tai đỏ, có mùi, kêu đau hoặc viêm lại nhiều lần thì đi khám, đừng tự nhỏ thuốc hay ngoáy sâu. Màu ráy chỉ là gợi ý: phải soi ráy, chữa đủ liệu trình và tìm nguyên nhân gốc thì mới chặn được vòng tái phát.
Có những cái tai được ngoáy sạch mỗi tối mà vẫn bệnh hoài.
Trong các hội nhóm nuôi chó mèo, câu hỏi về tai gần như ngày nào cũng có. Tai mèo có chất bẩn nâu đen, tự nhỏ gáy được không? Bé Poodle đang chữa viêm tai thì dùng thuốc vệ sinh tai, thuốc nhỏ mắt loại nào? Nhiều người tối nào cũng ngoáy tăm bông, tự nhỏ thuốc, đỡ mấy hôm rồi lại bị.
Mình hiểu cái mệt đó. Nhưng tai bé tái đi tái lại không phải vì bạn lau chưa đủ sạch. Thường là vì cả nhà đang lau phần ngọn, còn cái gốc thì chưa ai tìm.
Đọc nhanh: Dấu hiệu theo mức | Viêm tai ở chó tái phát | Mèo bị rận tai
Chó lắc đầu gãi tai, ráy tai màu nâu đen: bé đang bị gì?
Lắc đầu, gãi tai, ráy nhiều là triệu chứng, chưa phải chẩn đoán. Đằng sau có thể là:
- Rận tai (ghẻ tai): loài mạt sống trong ống tai, mắt thường rất khó thấy.
- Ghẻ Demodex ở mèo: gây viêm tai có ráy, nhiều khi bé không ngứa.
- Dị ứng: mèo hay cào mặt, cổ, đầu; ở chó, dị ứng hay bắt đầu ở loa tai, kẽ chân.
- Nấm men và vi khuẩn: phần lớn là vi sinh vật cơ hội, tức kẻ đến sau, ăn theo một bệnh khác.
- Ghẻ Sarcoptes: kinh điển bắt đầu ở rìa tai, chỗ viêm da cơ địa không có tổn thương. Xem thêm ghẻ Demodex và Sarcoptes.
| Kiểu ráy | Hay gợi ý tới |
|---|---|
| Ít, không mùi | Tai bình thường |
| Nâu đen, khô, vụn | Rận tai |
| Nâu, nhờn, mùi hôi | Nấm men |
| Vàng, xanh, có mủ, mùi tanh | Vi khuẩn |
Bảng này chỉ để bạn biết nên lo tới đâu. Muốn biết chắc thì phải soi ráy.
Soi ráy là xét nghiệm tế bào học (cytology): lấy một ít ráy, có khi chỉ cần tăm bông, rồi soi dưới kính hiển vi để tìm ký sinh trùng, nấm, vi khuẩn, tế bào viêm. Kết quả có nhanh, về sau còn dùng để kết luận bé đã khỏi chưa. Cây tăm bông nên nằm trong tay bác sĩ để lấy mẫu, chứ không phải để ngoáy sâu mỗi tối.
Như mình hay dặn trong video: biết đúng kẻ thù rồi mới tính chuyện thuốc. Khi dạy bác sĩ trẻ, câu mình luôn bắt họ hỏi chủ là bé đã tự dùng thuốc gì chưa, vì thuốc tự dùng che triệu chứng và làm sai kết quả soi. Nhớ mang vỏ thuốc theo, và đừng nhỏ hay lau gì vào tai bé ngay trước khi khám. Cái tai vừa lau sạch là cái tai bác sĩ không còn gì để soi.
Dấu hiệu chó bị viêm tai theo mức: theo dõi, đi khám hay đi ngay
Một bạn kể trong nhóm: mèo nuôi phòng máy lạnh, đưa đi vệ sinh tai thì bác sĩ soi ra rận tai, lỗ tai đầy vết xước rớm máu vì gãi, bé còn sốt. Bảng dưới đây giúp bạn biết bé đang ở mức nào, để không phải chờ tới lúc tai rớm máu.
THEO DÕI Ở NHÀ
- Ráy hơi nhiều ở phần tai nhìn thấy, không mùi, không đỏ; bé chỉ thỉnh thoảng mới gãi.
- Chỉ lau phần nhìn thấy, theo cách vệ sinh tai cho chó bên dưới.
- Không đỡ thì đi khám, đừng chuyển sang tự nhỏ thuốc.
- Không áp dụng cho mèo con có ráy nâu đen, hoặc nhà nuôi nhiều con.
PHẢI ĐI KHÁM (từ mức này trở lên, đừng tự nhỏ thuốc)
- Lắc đầu, gãi tai thường xuyên.
- Ráy nâu đen, hoặc nhờn có mùi.
- Tai đỏ, ẩm, hoặc bé kêu đau khi chạm vào.
- Đã tự vệ sinh mà không đỡ, hoặc viêm tai lại nhiều lần.
- Mèo con, hoặc nhà nuôi nhiều con (nghi lây).
ĐI NGAY
- Dấu hiệu thần kinh: nghiêng đầu, đi loạng choạng, mất thăng bằng, mắt giật. Viêm tai ngoài để lâu có thể lan vào tai giữa, tai trong.
- Loa tai sưng phồng: tụ máu vành tai do bé lắc đầu quá mạnh.
- Chảy máu, chảy mủ nhiều, hoặc đau dữ dội, không cho ai chạm vào tai.
- Sốt, bỏ ăn: chó bỏ ăn quá 24 giờ, chó con và giống siêu nhỏ quá 12 giờ, mèo quá 24 giờ. Mèo con lả, run, li bì thì đi ngay, không chờ đủ mốc.
Một việc nhỏ mà có ích: mỗi ngày chấm mức ngứa của bé từ 0 đến 10, để ý bé có liếm, cắn, cọ, lăn lộn không. Chủ thường không nhận ra bé đang ngứa, nhưng con số ghi lại giúp bác sĩ theo dõi bé đáp ứng thuốc ra sao.
Viêm tai ở chó tái phát: cái tai chỉ là phần ngọn của dị ứng
Ở chó, tai cứ khỏi rồi lại viêm thì nên nghĩ tới viêm da cơ địa hoặc dị ứng thức ăn. Viêm tai ngoài tái phát nằm ngay trong danh sách dấu hiệu của viêm da cơ địa; nấm men và vi khuẩn trong tai thường chỉ là kẻ đến sau.
Kèm các dấu hiệu sau thì nhiều khả năng gốc nằm ở da:
- Liếm kẽ chân nhiều tới mức viêm kẽ chân.
- Ngứa quanh mắt, quanh môi.
- Ngứa nách, bẹn, bụng, đối xứng hai bên.
- Ngứa quanh năm, không theo mùa.
- Tai viêm lại sau mỗi đợt thuốc, kèm nhiễm trùng da kéo dài.
Bé vừa gãi tai vừa liếm chân thì đọc thêm chó bị ngứa liên tục.
Còn bé Poodle ở đầu bài: Poodle nằm trong nhóm giống rất dễ bị viêm da cơ địa, cùng Pug, Labrador, Bulldog. Với những bé này, hỏi “thuốc tai loại nào” là chưa đủ. Phải hỏi vì sao tai cứ viêm.
Mình hay nhắc học trò về Malassezia (một loại nấm men sống trên da): nó “không phải tác nhân gây bệnh mà chỉ phát triển sau khi cơ thể đang có 1 bệnh lý khác”, như dị ứng, ghẻ Demodex, bệnh nội tiết. Nó làm da nhờn, hôi, ngứa dữ dội, nhưng không lây sang người và thú khác. Xem thêm chó bị nấm da.
Diệt nấm men trong tai mà không xử lý dị ứng thì giống cắt cỏ mà chừa rễ. Vì vậy viêm tai tái phát và viêm da ở chó tái phát hay đi cùng nhau: hai cái ngọn, chung một gốc.
Mèo bị rận tai: vì sao phải soi trước và phải trị cả nhà
Rận tai, hay ghẻ tai, tên khoa học Otodectes cynotis, là loài mạt sống trên bề mặt da ống tai, gây ngứa nhiều. Bé gãi mãi thì ống tai xước rồi viêm, như những vết rớm máu trong câu chuyện ở trên.
Rận tai rất dễ lây, kể cả giữa chó và mèo qua tiếp xúc trực tiếp. Nhà có chó nuôi chung với mèo bị rận tai thì chó cũng có thể bị. Đồ dùng chung như ổ nằm, khăn, lược cũng nên vệ sinh.
Ráy nâu đen ở mèo con là lý do để nghĩ tới rận tai trước, nhưng câu trả lời cuối cùng nằm dưới kính hiển vi. Ở mèo, ghẻ Demodex cũng gây viêm tai có ráy, nên chỉ nhìn bằng mắt thì chưa phân biệt được.
Về điều trị, mình chỉ nói nguyên tắc, thuốc cụ thể để bác sĩ chọn sau khi soi: phối hợp thuốc nhỏ tai với thuốc nhỏ gáy, hoặc thuốc nhỏ gáy với dung dịch vệ sinh tai, dùng liên tục nhiều ngày, và trị luôn những con đã tiếp xúc.
Đừng nhầm “rận tai” với “rận mèo”. Rận tai sống trong ống tai; rận mèo là rận, bọ chét trên da toàn thân. Hai loài, hai cách xử lý.
Rận tai là chuyện của cả nhà, không phải của một con.
Sai lầm ở nhà và cách vệ sinh tai cho chó đúng
Những sai lầm khiến tai bé càng chữa càng nặng
Ai làm mấy việc dưới đây cũng vì thương bé. Nhưng sai lầm nào cũng có giá, và người trả là bé.
1. Ngoáy tăm bông sâu như ngoáy tai người. Ống tai chó mèo có đoạn đứng rồi gập sang đoạn ngang, sâu hơn tai người nhiều. Ngoáy sâu dễ đẩy ráy vào trong và làm trầy ống tai, mở đường cho vi khuẩn. Thói quen chăm tai người không dùng được cho chó mèo.
2. Tự nhỏ thuốc theo bình luận trong nhóm. Chưa biết màng nhĩ còn nguyên hay không thì một số thuốc nhỏ tai có thể làm hại tai giữa, tai trong. Thuốc nhỏ mắt là thuốc cho mắt, đừng đem nhỏ thay thuốc tai. Không nhỏ vào tai bé thứ gì bác sĩ chưa kê cho chính cái tai đó.
3. Lạm dụng kháng viêm, đỡ rồi tưởng khỏi. Kháng viêm dạng bôi làm teo da, chỉ che triệu chứng và vẫn ngấm vào máu được. Dạng uống dùng kéo dài hoặc thường xuyên thì có nhiều nguy cơ.
4. Mẹo dân gian và tự tiêm thuốc. Tuyệt đối không dùng dầu nhớt, nước điếu: dầu máy gây kích ứng, hoại tử da tổn thương, thậm chí ngộ độc. Không đổ cồn, oxy già, dầu ăn, nước muối tự pha vào tai. Không tự tiêm thuốc trị ký sinh trùng.
5. Ngừng thuốc khi tai vừa sạch bên ngoài. Không soi lại thì không ai biết rận tai, nấm men, vi khuẩn đã hết thật chưa.
6. Chỉ trị một con trong nhà nuôi nhiều con. Con này vừa khỏi thì con kia lây lại.
Cách vệ sinh tai cho chó tại nhà
Chỉ dành cho tai khỏe hoặc tai ở mức theo dõi. Tai đỏ, có mùi, có mủ, bé đau thì dừng tay và đưa bé đi soi.
- Chọn dung dịch vệ sinh tai chuyên dụng cho thú cưng.
- Nhỏ dung dịch vào ống tai.
- Xoa bóp nhẹ chân tai.
- Để bé tự lắc đầu cho dung dịch và ráy trôi ra.
- Lau phần tai nhìn thấy bằng bông hoặc gạc, không chọc tăm bông vào sâu.
Tắm xong phải sấy khô hoàn toàn loa tai, nách, bụng, kẽ chân. Không sấy khô là “nguyên nhân hàng đầu gây viêm da mùa hè sau khi tắm”: ẩm bí, ngứa, gãi, xước, rồi nấm và vi khuẩn tấn công chỗ xước.
Bé tai cụp, nhiều lông trong ống tai, hay bơi thì cần để ý hơn. Bao lâu vệ sinh một lần thì tùy giống và tình trạng tai; tai khỏe thì đừng vệ sinh quá nhiều.
Vệ sinh tai là để giữ sạch tai khỏe, không phải để chữa tai bệnh.
Muốn hết tái đi tái lại: chữa đủ liệu trình rồi tìm nguyên nhân gốc
Bước một là chữa cho đủ. Cho bé tái khám, soi lại ráy xem đã sạch nấm men, vi khuẩn, rận tai chưa. Tai sạch hôm nay chưa phải là tai đã khỏi.
Bước hai là tìm gốc. Tin vui: nếu gốc là dị ứng thức ăn, bé có thể khỏi hoàn toàn khi tránh được thứ gây dị ứng.
Còn viêm da cơ địa thì mình nói thật lòng: bệnh do gen, “thường tái đi tái lại”, không khỏi hẳn, có bé phải kiểm soát cả đời. Nhưng điều trị giúp bé sống dễ chịu hơn, bằng cách vừa trị triệu chứng vừa kiểm soát thứ làm bệnh bùng lên: thức ăn, bọ chét, viêm nhiễm. Nói trước để bạn khỏi hụt hẫng, chứ không phải để bạn buông. Và bác sĩ chỉ kết luận viêm da cơ địa sau khi đã loại trừ ngoại ký sinh trùng, vi khuẩn, nấm, dị ứng thức ăn.
Thử thức ăn nghĩa là cho bé ăn một loại đạm và tinh bột bé chưa từng ăn, hoặc đạm thủy phân, ít nhất 5 tuần với chó, 6 tuần với mèo; kéo tới 8 tuần thì chính xác hơn. Suốt thời gian đó không ăn vặt, không thuốc bổ, và cả nhà phải thống nhất, vì chỉ một người lén cho ăn vặt là hỏng. Cách chuyển sang chế độ ăn mới thì bác sĩ sẽ hướng dẫn. Xem thêm viêm da cơ địa ở chó.
Dinh dưỡng chỉ hỗ trợ, không thay được điều trị. Omega-3 hợp với ca mạn tính hoặc tái phát theo mùa; bé từng viêm tụy hoặc mỡ máu cao thì hỏi bác sĩ trước.
Đừng để lâu năm mới lo. Viêm tai mạn có thể làm ống tai dày lên, hẹp lại, tới lúc đó rất khó điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Ráy tai chó màu nâu đen có chắc là rận tai không?
Không chắc. Ráy nâu đen có thể do rận tai, nấm men hay vi khuẩn; phải soi ráy mới biết đúng bệnh.
Mèo bị rận tai có tự nhỏ gáy ở nhà được không?
Không nên khi chưa soi. Ráy nâu đen chưa chắc là rận tai, và nếu đúng thì phải phối hợp nhiều ngày, trị cả những con đã tiếp xúc. Để bác sĩ soi và chọn thuốc, đừng tự mua.
Chó lắc đầu gãi tai có tự nhỏ thuốc ở nhà được không?
Không nên khi chưa khám. Thuốc có thể che triệu chứng, làm sai kết quả soi, và chưa ai biết màng nhĩ của bé còn nguyên hay không.
Bao lâu nên vệ sinh tai cho chó một lần?
Tùy giống và tình trạng tai; tai khỏe thì không cần vệ sinh nhiều. Bé tai cụp, nhiều lông tai, hay bơi thì cần để ý hơn.
Viêm tai ở chó tái phát có khỏi hẳn được không?
Tùy nguyên nhân gốc khiến chó bị viêm tai. Dị ứng thức ăn có thể khỏi hoàn toàn; viêm da cơ địa thì không khỏi hẳn nhưng kiểm soát được. Bỏ qua cái gốc thì tai sẽ viêm lại, giống viêm da ở chó tái phát.
Lời cuối từ bác sĩ
Khi chó bị viêm tai hay mèo có ráy nâu đen: soi ráy trước khi nhỏ bất cứ thứ gì, chữa đủ liệu trình, rồi kiểm soát nguyên nhân gốc. Cái tai sạch nhất không phải cái tai được ngoáy nhiều nhất, mà là cái tai đã được tìm ra đúng nguyên nhân.
Nếu bạn ở Hải Phòng, có thể đưa bé đến để mình xem trực tiếp và soi ráy tai, khỏi phải đoán qua ảnh chụp trong hội nhóm. Nhớ mang theo vỏ thuốc bé đã dùng và điểm ngứa bạn đã ghi. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.
Về tác giả
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung (“Bác sĩ Trung thú y”) tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam, gần 10 năm làm nghề tại Hải Phòng. Anh theo đuổi da liễu và dinh dưỡng thú nhỏ, đã tham dự khóa Dermatology 3 của ESAVS (Trường Thú y Nâng cao Châu Âu) tại Bangkok năm 2025 và Hội nghị Da liễu Thú y Châu Á lần 7. Anh trực tiếp đào tạo bác sĩ trẻ về tiếp cận bệnh da liễu; kênh YouTube “Bác sĩ Trung thú y” có khoảng 120.000 người đăng ký.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung viết và duyệt chuyên môn. Cập nhật ngày 09/11/2026.
Bài viết mang tính hướng dẫn chung, không thay thế việc khám trực tiếp. Khi bé có dấu hiệu bất thường ở tai, hãy đưa bé tới bác sĩ thú y.
