Cho chó uống thuốc của người được không? Lỡ cho rồi làm gì
Không nên cho chó uống thuốc của người khi chưa có bác sĩ thú y chỉ định, kể cả nửa viên, còn mèo thì càng không: riêng paracetamol, mèo tuyệt đối không được uống dù liều nào. Chó mèo thiếu enzyme để giải và thải nhiều nhóm thuốc của người, mà viên thuốc lại tính liều cho người năm sáu chục ký, bẻ nhỏ ra cũng không thành liều an toàn. Lỡ cho uống rồi thì giữ vỏ thuốc, ghi bé uống gì, lúc mấy giờ, bao nhiêu, gọi bác sĩ thú y và đưa bé đi khám ngay, kể cả khi bé trông vẫn bình thường. Thấy rõ bé vừa nuốt, bé còn tỉnh táo và không rơi vào trường hợp cấm thì gây nôn tại nhà ngay, vừa gây nôn vừa gọi bác sĩ.
Bé vừa lỡ nuốt thuốc? Kéo thẳng xuống phần Chó ăn nhầm thuốc hoặc lỡ cho uống rồi.
Thứ làm chó mèo ngộ độc nhiều nhất thường không nằm ngoài đường. Nó nằm ngay trong tủ thuốc nhà bạn.
Trong các hội nhóm nuôi chó mèo, mình gặp đi gặp lại những câu hỏi thế này. Chó hàng xóm tiêu chảy ra giun, nôn, bỏ ăn hai ngày, chủ hỏi cho uống thuốc tẩy giun của người được không. Bé cún viêm da chữa mãi không khỏi, chủ bôi kem dưỡng ẩm của con gái thấy đỡ. Một bạn học sinh có mèo bỏ ăn, nôn, tiêu chảy, nằm lả, cho uống mật ong và bù muối ở nhà vì không có tiền đi thú y. Bà cụ mua bé chó cảnh về, bé ốm, bà cho uống canxi, bé mỗi ngày một nặng. Mèo tiểu ra máu hết đợt này đến đợt khác, chủ cho uống nước râu ngô. Ở quê chỉ có thú y chữa trâu bò gà heo, chích mấy ngày bé vẫn không đỡ.
Không ai thờ ơ với bé. Họ làm vì thương, và vì lúc đó trong tay chỉ có cái tủ thuốc của nhà mình. Mình không trách ai, nhưng phải nói thẳng: có những thứ rất tốt với người lại kịch độc với chó mèo.
Vì sao cho chó uống thuốc của người lại nguy hiểm
Thuốc của người là nguyên nhân ngộ độc phổ biến nhất ở thú cưng. Nhiều người nghĩ chia nhỏ viên theo cân nặng là xong. Không xong được, vì ba lý do.
Thứ nhất là enzyme, tức chất xúc tác giúp cơ thể phân giải thuốc. Chó mèo thiếu enzyme để giải và thải nhóm thuốc này, nên chất độc tích lại.
Thứ hai là liều. Viên của người tính cho cơ thể năm sáu chục ký, còn bé nhà bạn có khi chỉ nặng 4 đến 5 kg. Nhiều loại còn trộn thêm chất mà chó không chịu được.
Thứ ba, cùng một thuốc nhưng cơ thể chó mèo hấp thu, chuyển hoá, đào thải khác người, nên chia theo ký không ra liều an toàn.
Dấu hiệu ngộ độc thường đến nhanh: đau bụng, tiết nhiều nước bọt, nôn mửa, yếu ớt.
Chó uống paracetamol được không, mèo uống paracetamol thì sao
Hai thứ nguy hiểm nhất với thú cưng là ibuprofen và acetaminophen, tức paracetamol, mà gần như nhà nào cũng có.
Với mèo: tuyệt đối không
Mèo tuyệt đối không được uống paracetamol, dù liều nào. Gan người có một con đường riêng để thải paracetamol, gan mèo thì thiếu con đường đó. Thuốc biến thành chất độc, phá hồng cầu và hại gan. Dấu hiệu thường gặp là nướu tím tái hoặc ngả nâu, mặt và chân sưng, bé thở khó. Lỡ cho mèo uống thì đi khám ngay, đừng chờ bé có biểu hiện.
Với chó: cũng độc, chủ yếu hại gan
Paracetamol cũng độc với chó, cơ quan chịu thiệt nhiều nhất là gan. Mình cố ý không đưa con số viên nào, vì có con số thì người ta dễ nghĩ cho ít hơn là không sao.
Nhóm giảm đau chống viêm như ibuprofen
Ibuprofen thuộc nhóm NSAID, tức thuốc kháng viêm không chứa steroid. Ở cả chó và mèo, nhóm này gây loét dạ dày, ruột (bé nôn, nôn ra máu, đi phân đen) và hại thận. Thuốc giảm đau bác sĩ kê cho chó cũng không được tự đem dùng cho mèo, và ngược lại.
Bé sốt, bé đau là lúc gọi bác sĩ, không phải lúc mở tủ thuốc.
Tủ thuốc gia đình độc với chó mèo: vitamin, canxi, viên sắt
Nhiều người nghĩ vitamin thì có hại gì, thừa thì thải ra thôi. Không hẳn. Vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) được cất trong gan và mỡ, hôm nay cho dư thì mai chưa dùng hết, cứ thế chồng lên nhau. Đến lúc bé có triệu chứng thì thận hoặc gan đã chịu thiệt. Vitamin không xấu. Cái nguy hiểm là suy nghĩ “cứ thuốc bổ là tốt”.
Vitamin A, D và dầu gan cá
Một viên vitamin D của người đã gấp nhiều lần nhu cầu cả ngày của một bé chó nhỏ. Cho ngày này qua ngày khác, vitamin D tích lại, đẩy canxi máu lên cao. Bé nôn, lừ đừ, uống nhiều nước, tiểu nhiều, thường khoảng 12 đến 36 giờ sau khi nuốt liều cao, nặng nhất là tổn thương thận. Bé nuốt loại liều cao dùng theo tuần hoặc cắn vỡ cả lọ thì đi cấp cứu ngay.
Dầu gan cá khác dầu cá, nhiều người hay nhầm. Dầu gan cá chứa nhiều vitamin A và D, uống liền mấy tháng thì vitamin A tích lại, gây đau xương, cứng khớp, rối loạn chức năng gan, có thể làm biến dạng xương ở chó con. Omega-3 của người có pha thêm vitamin A, D thì đừng cho chó dùng.
Viên sắt, viên bổ máu
Thấy bé gầy, nhợt, có nhà lấy viên sắt của bà bầu cho uống. Sắt quá liều với chó rất nguy hiểm: nôn, tiêu chảy, đi ngoài ra máu, nặng thì tổn thương gan, sốc. Phải tìm vì sao bé thiếu máu (ve, giun, ký sinh trùng máu, mất máu, bệnh thận), đừng tự bổ sắt.
Canxi của người
Viên canxi của người tính liều cho người lớn, nhiều loại còn kèm vitamin D3. Thừa vitamin D đẩy canxi máu lên cao, bé nôn, khát, tiểu nhiều, bỏ ăn, nặng thì suy thận, có thể tử vong.
- Chó già: đau khớp phần lớn do thoái hoá khớp, canxi không làm sụn mọc lại. Chó già lại hay có bệnh thận âm thầm. Bẻ nửa viên canxi của ông bà trộn cơm cho bé là đánh cược vào quả thận của bé.
- Chó con hạ bàn, chân khuỳnh: đi khám. Thừa năng lượng, thừa canxi cũng nằm trong các nguyên nhân bị nghi ngờ, cho canxi lúc này có khi là đổ thêm dầu vào lửa.
- Chó bầu: không uống canxi, vì tăng nguy cơ sốt sữa sau sinh.
Bé chó cảnh của bà cụ cũng vậy. Đoán sai thì canxi không chữa được bệnh thật, lại làm mất thời gian quý để tìm ra bệnh.
Kẹo dẻo, viên nhai có xylitol
Xylitol là chất tạo ngọt thay đường, có trong một số kẹo dẻo, viên nhai vitamin, canxi, kem đánh răng của người, kẹo cao su. Với chó, xylitol làm tụt đường huyết rất nhanh, trong vòng vài chục phút đến vài giờ: bé nôn, yếu, loạng choạng, run, có thể co giật, ăn nhiều hơn thì suy gan. Chó lại rất mê mùi kẹo dẻo. Chuyện bé cắn vỡ cả lọ để trên bàn là có thật.
Khi thuốc bổ che mất bệnh thật
Cho uống vitamin thì chủ yên tâm, còn bệnh thật (thận, gan, giun, nội tiết) vẫn đi tiếp. Với mình, canxi, bổ gan, bổ thận, vitamin tổng hợp, bổ máu chỉ dùng khi bác sĩ thú y đã khám và tư vấn. Đọc thêm Vitamin cho chó và Bổ sung canxi cho chó.
Thuốc tẩy giun của người cho chó, kem bôi và mẹo dân gian
Thuốc tẩy giun của người
Không tự cho. Thuốc giun của người khác thuốc giun của chó mèo về phổ thuốc, hàm lượng và dạng bào chế.
Quay lại bé chó hàng xóm. Ra giun thì đúng là có giun, nhưng bé còn nôn và bỏ ăn hai ngày, đã quá mốc 24 giờ. Bé đang ốm, việc trước mắt là đi khám, chưa phải lúc chọn thuốc giun.
Khi bé khỏe, tẩy giun ít nhất 4 lần mỗi năm bằng thuốc dành cho chó mèo theo hướng dẫn của bác sĩ. Xem thêm Tẩy giun cho chó.
Kem bôi, kem dưỡng của người: thấy đỡ chưa chắc là khỏi
Bôi chỗ nào bé liếm chỗ đó, thành phần trong kem đi thẳng vào bụng. Kem có corticoid (thuốc kháng viêm mạnh nhóm steroid), chất giảm đau, kẽm oxit hay tinh dầu đều có thể gây hại khi bé liếm.
Bôi thấy đỡ có khi chỉ là che triệu chứng. Viêm da kéo dài, lông xơ, rụng nhiều, da bong vảy phần lớn do dị ứng, ve rận, nấm, không phải do thiếu vitamin. Đưa bé đi khám tìm nguyên nhân.
Với mèo, nha đam (lô hội) gây kích ứng tiêu hoá, tinh dầu bạc hà có thể gây ngộ độc. Mèo liếm lông suốt ngày, nên kem, dầu xoa có các thứ này đều là rủi ro.
Nước râu ngô, sữa và bài thuốc dân gian
Mèo tiểu ra máu thì uống thêm nước không chữa được nguyên nhân. Đi khám khi bé tiểu nhiều lần mỗi lần vài giọt, tiểu són, nước tiểu đỏ hồng. Mèo đực rặn không ra tiểu là cấp cứu, chậm vài tiếng có thể mất bé.
Khoảng 20% mèo mất khả năng tiêu hoá lactose sau cai sữa, uống sữa vào là tiêu chảy nặng. Hành, tỏi, hẹ phá hồng cầu ở cả chó và mèo, nấu chín vẫn độc, đừng cho vào “bài thuốc dân gian” nào. Xem thêm Chó không được ăn gì và Mèo không được ăn gì.
Chó ăn nhầm thuốc hoặc lỡ cho uống rồi: làm ngay
- Xác định bé nuốt cái gì. Đọc nhãn, đọc cảnh báo độc tính. Nhãn không rõ thì hỏi bác sĩ, đừng đoán.
- Giữ lại vỏ hộp, vỏ vỉ, vỏ lọ, chụp ảnh và mang theo khi đi khám. Nhiều chất độc có thuốc giải riêng, bác sĩ chỉ dùng được khi biết bé trúng chất gì, nuốt bao nhiêu. Một cái vỏ nhàu nát trong túi áo bạn có thể là thứ đổi được mạng bé.
- Ghi ba thứ: ăn cái gì, lúc mấy giờ, ước lượng bao nhiêu.
- Gây nôn ngay nếu bạn thấy rõ bé vừa nuốt, hoặc đường tới viện mất 30 phút trở lên, và bé không rơi vào trường hợp cấm bên dưới. Thuốc còn trong dạ dày thì tống ra được, đã ngấm vào máu thì hết cửa. Làm đúng cách ở bài chó bị trúng bả: oxy già 3%, đúng liều theo cân nặng. Vừa gây nôn, vừa gọi bác sĩ, vừa chuẩn bị xe. Làm mấy lượt mà bé vẫn không nôn thì gọi ngay bác sĩ, đừng ép thêm.
- Đi khám ngay, kể cả khi bé vẫn chạy nhảy. Với vitamin D, dấu hiệu đến muộn, lúc thấy thì thận có thể đã bị ảnh hưởng. Trông vẫn bình thường không có nghĩa là an toàn.
8 trường hợp tuyệt đối không gây nôn
- Bé đã tự nôn.
- Bé mê mệt, thở khó, hoặc có dấu hiệu thần kinh như lơ mơ, đứng không vững.
- Bé đã bất tỉnh, hoặc đang co giật.
- Bé nuốt axit hoặc dung dịch tẩy rửa.
- Bé nuốt vật sắc nhọn.
- Bé nuốt hoá chất gia dụng như nước lau sàn, nước cọ nhà vệ sinh.
- Bé nuốt sản phẩm dầu khí.
- Nhãn sản phẩm ghi rõ “Không gây nôn”.
Gây nôn sai lúc không chỉ vô ích. Nó có thể giết bé.
Dấu hiệu phải đi viện ngay
- Nôn, co giật, chảy dãi, run rẩy, lơ mơ, chảy máu bất thường, thở nhanh.
- Sau khi nuốt vitamin, viên sắt, kẹo dẻo: thêm tiêu chảy, đi ngoài ra máu, yếu, loạng choạng, lừ đừ, bỏ ăn, uống và tiểu nhiều bất thường.
Nếu bé liếm phải hoá chất tẩy rửa
Hoá chất tẩy rửa chủ yếu gây loét đường tiêu hoá. Không gây nôn, vì hoá chất chảy ngược qua thực quản lần nữa sẽ làm loét nặng hơn, thậm chí thủng. Bé còn tỉnh, tự nuốt được thì cho uống nhiều nước để pha loãng, rồi đi viện.
Sơ cứu không phải là chữa khỏi. Sơ cứu là để bé sống mà tới được viện. Đọc thêm Chó bị trúng bả, sơ cứu và Cấp cứu thú cưng tại nhà.
Chưa đi khám được ngay: gọi hỏi bác sĩ thú y trước
Có người ở xa, có người kẹt tiền, có bạn còn là học sinh. Mình hiểu. Nhưng chưa đi được không có nghĩa là phải tự chữa.
Trước khi cho bé uống, bôi, chích bất cứ thứ gì, hãy gọi hoặc nhắn tin cho một bác sĩ thú y chữa chó mèo, gửi kèm ảnh vỏ thuốc, cân nặng và giờ bé uống. Trong lúc chờ, giữ bé yên và ấm, không ép ăn, không cho thêm thuốc khác. Bé vừa nuốt thuốc thì gây nôn như hướng dẫn ở trên, trừ 8 trường hợp cấm. Có dấu hiệu nặng ở danh sách trên thì đi ngay.
Thuốc và liều cho trâu bò, heo, gà khác chó mèo. Bé chích mấy ngày chưa đỡ thì mang vỏ thuốc đã chích đi hỏi bác sĩ chữa chó mèo.
Còn mật ong: nó chỉ là bước giữ tạm khi chó con, mèo con hạ đường huyết mà còn tỉnh, xoa chút lên lợi, giữ ấm, rồi đi viện ngay. Mật ong không chữa nôn, tiêu chảy, lả. Cũng đừng ép mèo đang nôn, đang lả uống nước muối tự pha, bé có thể sặc, mà tự pha thì khó đúng nồng độ.
Mèo chưa tiêm mà vừa nôn vừa tiêu chảy, nằm lả thì đi ngay. Các mốc khác:
| Tình huống | Khi nào đi |
|---|---|
| Chó bỏ ăn | Quá 24 giờ |
| Chó con, giống siêu nhỏ bỏ ăn | Quá 12 giờ |
| Mèo bỏ ăn | Quá 24 giờ |
| Mèo con lả, run, li bì | Đi ngay, không chờ đủ mốc |
| Tiêu chảy nhẹ, bé vẫn ăn vẫn chơi | Quá 2 ngày |
| Tiêu chảy có máu, hoặc chưa tiêm mà vừa nôn vừa tiêu chảy | Đi ngay |
| Mèo tiểu nhiều lần mỗi lần vài giọt, tiểu són, nước tiểu đỏ hồng | Đi khám |
| Mèo đực rặn không ra tiểu | Cấp cứu |
Lo về tiền thì nghĩ thế này: một lần khám và xét nghiệm máu cơ bản nhiều khi chỉ ngang một hai lọ thuốc bổ, nhưng cho bạn biết bé bị gì thật.
Cất tủ thuốc gia đình cho đúng
- Lọ vitamin, vỉ thuốc, kẹo dẻo vitamin cất lên cao hoặc trong tủ có cửa.
- Hoá chất để ngoài tầm với. Nhà tắm đóng cửa, không đóng được thì để hoá chất trên giá cao.
Thương bé không phải là cho bé uống thêm thứ gì. Thương bé là biết thứ nào không được cho.
Câu hỏi thường gặp
Chó uống paracetamol được không?
Không được tự cho. Paracetamol là một trong hai thuốc của người nguy hiểm nhất với thú cưng, ở chó chủ yếu hại gan. Bé lỡ uống thì giữ vỏ thuốc và đưa đi khám.
Mèo uống paracetamol thì sao?
Mèo tuyệt đối không được uống paracetamol, dù liều nào. Lỡ uống thì giữ vỏ thuốc, ghi giờ uống và đi khám ngay, không chờ có dấu hiệu.
Có dùng thuốc tẩy giun của người cho chó được không?
Không tự cho. Thuốc của người khác thuốc chó mèo về hàm lượng, phổ thuốc, dạng bào chế. Bé đang nôn, bỏ ăn, tiêu chảy thì đi khám trước.
Chó ăn nhầm thuốc nhưng vẫn chạy nhảy bình thường có cần đi khám không?
Có. Với vitamin D, dấu hiệu thường đến sau 12 đến 36 giờ, lúc đó thận có thể đã bị ảnh hưởng.
Bé nuốt thuốc của người, có nên tự gây nôn ở nhà không?
Có, nếu bạn thấy rõ bé vừa nuốt hoặc đường tới viện mất 30 phút trở lên, bé còn tỉnh và không rơi vào trường hợp cấm (đã tự nôn, lơ mơ, co giật, nuốt hoá chất tẩy rửa). Gây nôn bằng oxy già 3% đúng liều theo bài chó bị trúng bả, vừa làm vừa gọi bác sĩ, rồi đưa bé đi viện.
Cơ thể bé không phải phiên bản thu nhỏ của người. Cái vỏ thuốc quan trọng hơn mọi mẹo trên mạng. Mình thà bạn gọi hỏi một câu mà sau đó thấy là thừa, còn hơn ngồi chờ đến lúc bé không còn chờ được nữa.
Nếu bạn ở Hải Phòng, có thể đưa bé đến để mình xem trực tiếp, nhớ mang theo vỏ thuốc bé đã uống. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.
Về tác giả
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung (“Bác sĩ Trung thú y”) tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam, gần 10 năm làm nghề tại Hải Phòng. Anh theo đuổi da liễu và dinh dưỡng thú nhỏ, đã tham dự khóa Dermatology 3 của ESAVS (Trường Thú y Nâng cao Châu Âu) tại Bangkok năm 2025 và Hội nghị Da liễu Thú y Châu Á lần 7, trực tiếp đào tạo bác sĩ trẻ về tiếp cận bệnh da liễu. Kênh YouTube “Bác sĩ Trung thú y” có khoảng 120.000 người đăng ký.
Bài viết mang tính hướng dẫn chung, không thay thế việc bác sĩ thú y khám trực tiếp cho bé.
