Vì sao chó kén ăn? 5 sai lầm của chủ đang dạy bé kén
Vì sao chó kén ăn? Phần lớn là do bé đã được “dạy” như vậy
Chó kén ăn hiếm khi do bẩm sinh. Phần lớn các ca mình gặp, bé kén vì đã học được một bài rất đơn giản từ chính người nuôi: “nhịn một tí thì sẽ có món ngon hơn”. Năm sai lầm hay gặp nhất là để bát ăn cả ngày, thấy bé bỏ bát là đổi món, cho ăn vặt quá nhiều, đút tay dỗ dành và để bé quá ít vận động. Trước khi kết luận bé kén, bạn cần loại trừ bệnh, nhất là bệnh răng miệng.
Bạn mất cả buổi sáng ra chợ, về luộc thịt, nấu cơm, băm rau. Bát cơm thịt rau đặt xuống, thơm và đủ chất. Bé đi lại, cúi xuống ngửi. Rồi quay đi.
Bạn sốt ruột. Đến chiều bạn mở hộp pate, cắt thêm khúc xúc xích, rồi gắp cho bé miếng thịt quay trong mâm cơm nhà. Bé ăn ngấu nghiến. Bạn thở phào, nghĩ hóa ra bé chê đồ nhạt.
Hôm sau bạn thử lại bát cũ. Bé lại bỏ. Bạn lại đi tìm món ngon hơn. Rồi đến lúc phải có chút nêm nếm như đồ người ăn thì bé mới chịu động miệng.
Vài tuần sau, bé chỉ ăn khi được đút, được trộn pate, được ăn đồ có gia vị. Và bạn bắt đầu kể với mọi người rằng con chó nhà mình kén lắm, thịt luộc rau luộc gì cũng chê.
Không ít chủ nuôi kể với mình đúng cái vòng ấy, chỉ khác món ăn. Có nhà là pate, có nhà là xúc xích, có nhà là miếng thịt rang gắp từ mâm cơm.
Sự thật thì mất lòng. Phần lớn những ca chó kén ăn mình gặp ở phòng khám, lỗi không nằm ở con chó. Bé rất thông minh. Bé chỉ học thuộc đúng bài mà người nuôi đã vô tình dạy, dạy đi dạy lại rất nhiều lần: “Mình nhịn một tí thì sẽ có món mình thích.”
Bài này mình không vội bàn chuyện chữa. Mình muốn bạn nhìn lại năm cách bài học ấy được dạy, để biết nhà mình đang mắc cái nào.
Nếu bạn thích xem hơn đọc, mình nói kỹ trong video này:
Kén ăn do thói quen hay bỏ ăn do bệnh? Phân biệt trước khi trách bé
Trước khi soi lỗi của mình, bạn phải chắc bé không ốm. Hai chuyện nhìn bên ngoài rất giống nhau, nhưng cách xử lý ngược hẳn. Kén do thói quen thì cần cứng rắn. Bỏ ăn do bệnh mà cứng rắn là lỡ mất thời gian chữa.
Có một kiểu “kén ăn” mình gặp khá thường ở các bé lớn tuổi. Bát cơm trộn, bé nhặt hết phần mềm, phần nát để nuốt, còn miếng cứng, hạt khô thì để lại. Nhiều chủ nghĩ bé chọn món. Lật môi lên thì thường thấy cao răng dày cộp, lợi đỏ sưng, có khi đã có chiếc răng lung lay. Những bé như vậy không kén. Bé đau, nhai không nổi, nên chỉ chọn thứ nuốt được. Vì vậy thỉnh thoảng bạn nên lật môi bé lên xem răng. Nếu chưa rõ cao răng tích lại thế nào, bạn đọc thêm bài cao răng ở chó hình thành thế nào.
Một phép thử đơn giản tại nhà: đưa cho bé một miếng thịt luộc, món bé vẫn mê. Bé vẫn chạy nhảy, vẫn vồ lấy miếng thịt, thì nhiều khả năng là kén do thói quen. Bé quay mặt đi cả với món khoái khẩu thì đừng nghĩ đến chuyện “rèn” nữa.
Đưa bé đi khám nếu thấy một trong những dấu hiệu sau:
- Bỏ ăn hoàn toàn, kể cả món thích nhất, quá 24 giờ (chó con, giống chó siêu nhỏ: quá 12 giờ).
- Kèm nôn, tiêu chảy, phân có máu.
- Mệt lả, nằm một chỗ, sốt, run.
- Sụt cân thấy rõ, bụng chướng hoặc kêu đau khi bạn chạm vào.
- Hơi thở hôi nặng, chảy dãi, nhai lệch một bên, rơi vãi thức ăn khi nhai.
- Bé là chó già, chó con hoặc đang có bệnh nền mà bỗng ăn kém đi.
Bé vừa bỏ ăn vừa nôn ói thì bạn đọc ngay bài chó bỏ ăn kèm nôn: khi nào tự chăm, khi nào đi khám. Phần còn lại của bài này chỉ dành cho bé khỏe mạnh mà kén.
5 sai lầm khiến chó kén ăn mà nhiều người nuôi đang mắc
Với mỗi sai lầm, bạn để ý ba thứ: chuyện xảy ra thế nào, bé rút ra được bài gì, và cái giá phải trả là gì.
Sai lầm 1: Để bát ăn sẵn cả ngày
Sáng ra đổ đầy bát hạt, bé đói lúc nào thì ăn lúc đó. Nghe rất tiện, nhất là với nhà đi làm cả ngày.
Nhưng thức ăn lúc nào cũng có sẵn thì bé không bao giờ đói thật. Bé gặm vài hạt, bỏ đi, lát quay lại gặm vài hạt nữa. Bài bé học được: đồ ăn chẳng có gì quý, lúc nào chẳng có. Giống đứa trẻ ăn vặt cả buổi chiều, đến bữa tối nhìn mâm cơm cũng chẳng buồn cầm đũa.
Hậu quả: bé không có giờ đói, nên cũng chẳng có lúc thèm ăn. Bạn không biết hôm nay bé ăn được bao nhiêu, đến khi bé ốm bỏ ăn thật thì phát hiện muộn. Hạt để lâu còn ỉu, bay mất mùi.
Sai lầm 2: Bé bỏ bát là đổi món ngay (sai lầm lớn nhất)
Đây là sai lầm mình gặp nhiều nhất, và cũng là cách “dạy” bé kén nhanh nhất. Hôm nay bé không ăn hạt, bạn trộn thêm thịt. Bé chê thịt luộc, bạn mở hộp pate. Bé chê pate, bạn cho miếng thịt quay, thịt rán.
Mỗi lần như vậy là một buổi học trọn vẹn. Bé bỏ bát, và ngay sau đó có món ngon hơn. Chó học bằng cách nối hành động với kết quả, mà chuyện này chỉ cần lặp lại vài lần. Một, hai lần thành công là lần sau bé cứ thế mà làm. Bài bé thuộc lòng: cứ nhịn là sẽ có món ngon hơn.
Hậu quả không dừng ở chuyện kén. Món “ngon hơn” thường nhiều mỡ, nhiều muối, có cả hành tỏi gia vị của người. Có bé đi ngoài, có bé nôn và đau bụng sau một bữa quá nhiều mỡ, lâu dần là béo phì. Quen vị đậm rồi thì thịt luộc rau luộc thành nhạt nhẽo thật với cái mũi của bé. Vì sao đồ ăn của người không hợp với chó, mình đã viết riêng ở bài chó ăn đồ ăn của người.
Sai lầm 3: Cho ăn vặt quá nhiều
Sáng một cái bánh thưởng. Trưa một khúc xúc xích. Tối cả nhà ngồi quanh mâm cơm, mỗi người thả xuống một miếng: bà một miếng thịt, bố một miếng cá, con một miếng trứng.
Cộng lại, bé đã no từ trước giờ ăn. Đến bữa chính bé bỏ bát, và bạn kết luận bé kén. Thật ra bé đã ăn lắt nhắt suốt cả ngày. Bài bé học được: đồ ngon đến từ tay người, không đến từ cái bát.
Hậu quả: bé chê bữa chính, mà phần ăn vặt lại toàn thứ không cân đối. Cân nặng tăng dần dù trông bé “ăn ít”. Đồ ăn vặt chỉ nên là một phần nhỏ trong tổng lượng cả ngày. Lượng bao nhiêu là vừa, bạn tham khảo bài chó mèo ăn bao nhiêu là đủ.
Sai lầm 4: Đút tay và dỗ dành
Có những nhà, bé phải được bế lên lòng, bốc từng miếng đưa tận miệng mới chịu ăn. Có nhà còn vừa đút vừa khen, vừa nựng.
Lúc này bé không còn ăn vì đói nữa. Bé ăn vì được chú ý. Bài bé học được: không ăn thì cả nhà xúm lại dỗ. Không ai đút thì bé không ăn, và bạn bị bé “điều khiển” lúc nào không hay.
Cái giá lớn nhất lại rơi vào chính bạn. Muốn đi xa vài ngày cũng không dám, vì gửi bé ở khách sạn thú cưng thì ai ngồi đút cho bé từng miếng? Lúc bé ốm, cần ăn để lấy sức, người khác chăm cũng không cho bé ăn được.
Sai lầm 5: Bé quá ít vận động, thừa năng lượng
Cả ngày bé nằm trong nhà, không chạy, không chơi, không đi dạo. Cơ thể không đốt bao nhiêu thì cũng không cần nạp bao nhiêu. Bé ăn ít đi lúc đó là chuyện bình thường, chứ không phải kén.
Người mình cũng thế. Hôm nào đi bộ, làm vườn cả buổi thì về ăn hai bát cơm ngon lành. Hôm nào nằm điều hòa cả ngày thì đến bữa chỉ ăn lưng bát.
Cái sai nằm ở cách người nuôi nhìn bát ăn. Bạn lo vì bé ăn ít, rồi quay sang đổi món, thêm ăn vặt, đút tay. Thế là sai lầm số năm kéo theo cả bốn sai lầm phía trên, và bé ít vận động lại được dỗ ăn đồ ngon thì chẳng mấy mà thừa cân.
Soi lại nhanh: mỗi sai lầm đã dạy bé điều gì
Nếu bạn muốn đối chiếu với nhà mình cho nhanh, đây là bản rút gọn. Cột cuối là việc cần làm ngược lại.
| Sai lầm của người nuôi | Bé học được gì | Hậu quả | Làm ngược lại |
|---|---|---|---|
| Để bát ăn sẵn cả ngày | “Đồ ăn lúc nào chẳng có” | Không bao giờ đói thật, ăn lai rai; khó biết bé ăn được bao nhiêu | Ngày 2 bữa đúng giờ, 15 phút cất bát |
| Bé bỏ bát là đổi món | “Nhịn một tí là có món ngon hơn” | Càng ngày càng kén; quen đồ nhiều mỡ, nhiều muối, dễ rối bụng | Bữa sau vẫn là món đó |
| Cho ăn vặt quá nhiều | “Đồ ngon đến từ tay người, không từ cái bát” | No trước bữa, bỏ bữa chính, dễ tăng cân | Ngừng ăn vặt trong tuần đầu sửa; sau đó chỉ một phần nhỏ |
| Đút tay, dỗ dành | “Không ăn thì cả nhà xúm lại dỗ” | Ăn vì được chú ý; người khác không cho ăn được | Đặt bát xuống rồi đi chỗ khác |
| Để bé quá ít vận động | Cơ thể không tiêu hao nên không thấy đói | Ăn ít, chủ lo rồi lại mắc bốn lỗi trên; dễ thừa cân | Đi dạo, chơi trước bữa ăn |
Phần lớn nhà mình gặp mắc cùng lúc hai, ba cái. Các sai lầm này nuôi nhau. Bát để cả ngày làm bé ăn ít, chủ thấy ít thì đổi món, đổi món mãi thì bé kén, bé kén thì chủ đút tay. Muốn gỡ, phải gỡ cả chùm.
Sửa chó kén ăn: nguyên tắc 15 phút và lộ trình 1 tuần
Đã hiểu bé học bài như thế nào thì cách sửa cũng rõ: dạy lại một bài ngược lại. Bài mới là: bát ăn chỉ xuất hiện vào giờ cố định, và không ăn thì mất. Lộ trình chi tiết, cách giữ nếp sau khi bé ăn ngoan, mình đã viết đầy đủ trong bài chó biếng ăn, kén ăn phải làm sao: 4 nguyên tắc vàng trong 1 tuần. Ở đây mình chỉ tóm phần cốt lõi.
- Ăn đúng giờ, ngày 2 bữa. Ví dụ 7 giờ sáng và 7 giờ tối, giữ cố định mỗi ngày. Ăn theo giờ đều đặn thì cơ thể bé quen nhịp, cứ gần đến giờ là thấy đói và thèm ăn rõ hơn.
- Đặt bát xuống, 15 phút sau cất đi. Ăn hết hay chưa ăn miếng nào cũng cất. Đặt bát xong thì bạn đi làm việc khác, không đứng canh, không dỗ. Một bé ăn ngoan thường chỉ mất khoảng 5 đến 7 phút cho một bữa, nên 15 phút là dư.
- Bữa sau vẫn là món đó. Không đổi món để dỗ. Giữa hai bữa chỉ có nước sạch, không bánh thưởng, không sữa chua, không đồ ăn của người. Bé xin cũng không cho.
- Cho bé vận động trước bữa. Đi dạo hoặc chơi, xong trước giờ ăn khoảng 30 đến 45 phút để bé nghỉ, thở đều lại rồi mới đặt bát. Sau bữa thì cho bé nghỉ, đừng chạy nhảy mạnh ngay, nhất là các bé giống lớn.
Muốn bát ăn hấp dẫn hơn, bạn dựa vào cái mũi của bé. Chó ngửi trước rồi mới ăn, nên hâm ấm thức ăn cho dậy mùi là bé chú ý ngay. Bé ăn hạt thì rưới vài thìa nước luộc thịt không nêm gia vị. Bé ăn đồ tự nấu thì giữ tỷ lệ khoảng 50% thịt, 30% cơm, 20% rau; bát đủ thịt thì thơm, bé ăn ngon hơn hẳn. Cách nấu một mẻ đúng tỷ lệ, mình hướng dẫn trong bài cách nấu đồ ăn cho chó.
Có một điểm rất dễ trượt: hâm ấm, rưới nước luộc là việc làm ngay từ đầu bữa, ngày nào cũng thế. Đừng để “món ngon hơn” chỉ xuất hiện sau khi bé đã bỏ bát. Làm vậy là bạn lại dạy bé đúng bài cũ.
Chó chỉ ăn thịt, bỏ cơm bỏ hạt: gỡ thế nào?
Trong các hội nhóm nuôi chó, câu này gần như ngày nào cũng gặp: “Bé nhà em chỉ ăn thịt, cơm với hạt thì nhặt ra để lại.” Nghe như bé có khẩu vị riêng. Thật ra đây vẫn là sai lầm số 2, chỉ ở dạng nhẹ hơn. Mỗi lần bé bỏ cơm, bát sau lại được thêm thịt. Bé học được rằng cứ nhặt thịt ăn trước, phần còn lại sẽ có người dọn.
Ăn toàn thịt lâu ngày không phải là “ăn sang”. Thịt nạc ít canxi, chó con ăn toàn thịt dễ vòng kiềng, hạ bàn, chó già dễ loãng xương. Bát không có rau thì bé hay thiếu vitamin và dễ rối loạn tiêu hóa hơn. Bát chuẩn mình hay dặn vẫn là khoảng 50% thịt, 30% cơm, 20% rau.
Cách gỡ không phải là đặt xuống một bát toàn cơm rồi chờ bé chịu thua. Bạn đổi dần, và vẫn giữ nguyên tắc 15 phút ở trên:
- Trộn cho bé khỏi nhặt. Băm nhỏ hoặc xay thịt, cơm, rau, hạt rồi trộn đều vào nhau. Miếng nào cũng có mùi thịt thì bé không còn nhặt riêng được.
- Bắt đầu nhiều thịt, rồi giảm dần. Những ngày đầu cho thịt nhiều hơn bình thường, sau đó cứ vài ngày bớt một ít thịt, thêm một ít cơm, rau hoặc hạt, cho tới khi về khoảng 50, 30, 20. Mỗi lần chỉ đổi một thứ.
- Chuyển sang hạt thì trộn dần trong 7 ngày. Ngày 1 và 2: 3 phần cũ, 1 phần mới. Ngày 3 và 4: nửa nửa. Ngày 5 và 6: 1 phần cũ, 3 phần mới. Ngày 7 ăn hẳn món mới.
- Không bù thịt sau khi bé bỏ bát. Bé nhặt hết thịt rồi bỏ cơm thì 15 phút vẫn cất bát. Bữa sau vẫn là bát trộn đó.
Poodle kén ăn: bé càng nhỏ càng phải sửa chậm
Trong các nhóm nuôi Poodle, chuyện “chỉ ăn thịt” còn gặp nhiều hơn. Phần lớn vẫn là thói quen như trên: bé nhỏ, xinh, cả nhà dễ mềm lòng, đút tay, đổi món. Nhưng với Poodle Tiny, Toy và các giống siêu nhỏ khác, mình không khuyên kiểu “để bé nhịn vài bữa là ngoan”. Bé càng nhỏ, nhịn đói càng dễ tụt đường huyết.
Với những bé này, bạn vẫn cho ăn đúng giờ, vẫn 15 phút cất bát, vẫn bỏ ăn vặt, nhưng đi bằng cách trộn và giảm thịt thật chậm ở trên, đừng để bé bỏ trọn nhiều bữa liền. Bé bỏ ăn hoàn toàn quá 12 giờ thì dừng rèn và đi khám. Bé lả, run, li bì thì xoa chút mật ong hoặc nước đường pha đặc lên lợi, giữ ấm và đi viện ngay.
Trước khi sửa thói quen cho bé siêu nhỏ, tốt nhất cho bé đi khám một lần, nhất là xem răng. Nhiều bé Poodle nhặt đồ mềm, bỏ hạt cứng vì đau răng chứ không phải vì kén.
Khi bé “biểu tình”: giữ vững đến đâu thì phải dừng
Những ngày đầu bé sẽ thử bạn. Bé nhịn, nằm cạnh bát, nhìn bạn bằng ánh mắt rất tội nghiệp. Đây là lúc cần cứng rắn nhất. Chỉ một lần mềm lòng mở hộp pate, bé học thêm một bài mới: lần sau nhịn lâu hơn chút nữa.
Một bé chó trưởng thành khỏe mạnh bỏ một, hai bữa thường không sao. Phần lớn các bé chỉ sau 2 đến 3 ngày là hiểu ra: bát ăn chỉ có 15 phút, không ăn là mất. Từ đó bạn sẽ thấy bé ăn sạch bát trong vài phút.
Nhưng cứng rắn có giới hạn, và bạn phải nhớ kỹ:
- Cách này không áp dụng cho chó con, các giống chó siêu nhỏ (nhịn đói dễ tụt đường huyết), chó già và bé đang có bệnh nền. Những bé này cần bác sĩ xem trước khi điều chỉnh bữa ăn.
- Bé khỏe mà nhịn quá 24 giờ, hoặc có nôn, mệt, bỏ cả nước: dừng ngay việc rèn, đưa bé đi khám.
Cũng có một số ít bé cứng đầu thật, thà nhịn đến mức nôn ra dịch vàng còn hơn ăn món không thích. Với những bé này, đừng cố thắng bằng cách để bé nhịn nhiều ngày. Đưa bé đi kiểm tra trước, rồi bác sĩ sẽ cùng bạn đi từng bước chậm hơn. Còn đa số các bé, bạn chỉ cần kiên định đúng một tuần.
Câu hỏi thường gặp
Chó kén ăn có phải do bệnh không?
Phần lớn là do thói quen cho ăn. Nhưng bệnh răng miệng, bệnh đường tiêu hóa và nhiều bệnh khác cũng làm bé ăn kém, nhìn rất giống kén. Bé vẫn chạy nhảy, vẫn vồ lấy miếng thịt khoái khẩu thì nhiều khả năng do thói quen. Bé chê cả món thích nhất, kèm nôn, mệt hay sụt cân thì đưa đi khám.
Chó nhịn ăn bao lâu thì phải đi khám?
Bé trưởng thành khỏe mạnh bỏ một, hai bữa thường không sao. Bỏ ăn hoàn toàn quá 24 giờ, với chó con và giống siêu nhỏ là quá 12 giờ, hoặc có kèm nôn, tiêu chảy, mệt lả thì đi khám ngay, đừng chờ thêm.
Chó chỉ chịu ăn khi trộn pate thì phải làm sao?
Đó là bé đã thuộc bài “nhịn thì có pate”. Bạn giảm dần lượng pate trộn vào bát trong khoảng 7 ngày, đồng thời áp dụng nguyên tắc 15 phút và ngừng ăn vặt. Thay mùi pate bằng cách hâm ấm thức ăn, rưới chút nước luộc thịt không nêm, và giữ đủ thịt trong bát.
Có nên nêm chút gia vị cho chó dễ ăn không?
Không nên. Chó không cần muối, mắm, hạt nêm như người, ăn mặn lâu ngày không tốt cho bé. Hành tỏi còn làm hỏng hồng cầu của chó, mình nói kỹ trong bài hành tỏi độc với chó mèo. Bé đã quen vị đậm thì giảm dần, kết hợp hâm ấm và đủ thịt để bát vẫn thơm.
Chó ít vận động ăn ít có sao không?
Không sao nếu bé vẫn giữ cân, vẫn tỉnh táo, chỉ ăn ít hơn vì cơ thể không cần nhiều. Bạn cân bé đều mỗi tuần, cân vẫn đứng là ổn. Nếu bé ăn ít mà sụt cân dần thì đó là dấu hiệu cần đi khám.
Bát cơm thịt rau ấy chưa bao giờ có lỗi
Quay lại bát cơm thịt rau bạn mất cả buổi sáng để nấu. Nó đủ chất, đủ thơm, và nó chưa bao giờ có lỗi. Bé cũng không có lỗi. Bé chỉ làm đúng điều mà mỗi lần mềm lòng của chúng ta đã dạy.
Bé chó không kén ăn bẩm sinh. Kén ăn là một thói quen, và thói quen nào cũng có người dạy. Muốn sửa, bạn chỉ cần nhớ bốn điều: đúng giờ, 15 phút cất bát, không đổi món, không ăn vặt.
Tuần đầu sẽ khó với bạn hơn là với bé. Nhưng qua được tuần ấy, sẽ có một buổi sáng bạn đặt bát xuống, quay lưng đi pha ấm trà, rồi nghe tiếng bát lạch cạch vì bị liếm sạch. Lúc đó bạn sẽ hiểu: yêu bé đúng cách, đôi khi là bớt chiều đi một chút.
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
