Chó ăn cơm được không? Tỷ lệ cơm thịt rau 5:3:2 cho chó

Chó ăn cơm được không? Được, cái sai nằm ở tỷ lệ và lượng

Chó ăn cơm được. Cơm trắng nấu chín an toàn, dễ tiêu, cho bé ăn cơm không có gì sai. Cái sai là bát cơm nhiều cơm hơn thịt, ăn bao nhiêu cũng được: bé no bụng nhưng thiếu đạm, thiếu canxi, lâu dần thành thừa cân mà thiếu chất. Tỷ lệ mình khuyên là 5 phần thịt, 3 phần cơm, 2 phần rau, nấu riêng và không nêm.

Rất nhiều nhà ở mình nuôi chó bằng cơm cả chục năm. Bát cơm nguội để phần sau bữa, chan chút canh, thêm ít thức ăn thừa trên mâm. Bé lớn lên, già đi cùng cái bát ấy. Rồi một ngày, nhìn bé béo tròn mà lông xỉn màu, rụng thành từng mảng dọc lưng, chủ chột dạ tự hỏi: chó ăn cơm được không, hay nhà mình đã làm sai từ đầu?

Những bé như thế, đặt lên bàn khám thường giống nhau đến lạ. Bụng căng tròn, nhưng sờ dọc sống lưng thì cơ mỏng, nhão. Đó là kiểu bé mình gặp gần như tuần nào cũng có: bên ngoài trông phúng phính, bên trong thì đang đói. Đói đạm, đói canxi, đói đúng những thứ cơ thể cần nhất.

Câu mình vẫn trả lời các chủ nuôi ấy, và cũng là câu mình muốn nói với bạn trước tiên: vấn đề chưa bao giờ nằm ở hạt cơm. Nó nằm ở cả cái bát đi kèm hạt cơm đó.

Những nhà ấy không làm sai vì thương bé ít. Họ chỉ làm theo cách mà gần như nhà nào ở mình cũng từng làm. Bài này không để lên lớp ai, mà để tách bạch cho rõ: cơm ổn ở chỗ nào, bát cơm hỏng ở chỗ nào, và sửa lại ra sao mà không cần bỏ nồi cơm.

Nếu bạn thích xem hơn đọc, mình nói kỹ trong video này:

Cơm trắng thật sự không có tội

Cơm trắng nấu chín là tinh bột đã được làm mềm, bụng bé tiêu hóa nhẹ nhàng. Bản thân nó không độc, không gây bệnh, không có gì phải sợ.

Bằng chứng rõ nhất là ngay trong phòng khám, mình vẫn dùng cơm. Bé nào vừa qua một đợt rối loạn tiêu hóa, bụng còn yếu, mình hay dặn chủ nấu cơm thật nhão với thịt gà luộc bỏ da, không nêm gì cả. Món này nhạt, ít mỡ, dễ tiêu, cho bụng bé một quãng nghỉ. Nếu bé nhà bạn đang trong tình cảnh đó, đọc thêm bài chó bị tiêu chảy để biết lúc nào chỉ cần ăn nhạt vài ngày, lúc nào phải bế đi khám ngay.

Nhưng đây là chỗ nhiều người hiểu nhầm. Cơm nhão với gà luộc là món chuyển tiếp vài ngày, không phải chế độ ăn cả đời. Ăn tạm thì tốt. Ăn mãi thì hụt.

Chó không phải người thu nhỏ: thịt phải là phần nhiều nhất trong bát

Tổ tiên của chó là loài ăn thịt. Hàng nghìn năm sống cạnh con người, ăn cơm thừa canh cặn của người, hệ tiêu hóa của chó đã quen dần và tiêu hóa được tinh bột. Nhưng thích nghi không có nghĩa là đổi gốc. Cơ thể bé vẫn vận hành như một con vật ăn thịt.

Nếu vẽ nhu cầu dinh dưỡng thành một cái tháp, tháp của chó gần như ngược với tháp của người. Người cần tinh bột nhiều hơn đạm và chất béo. Chó thì cần đạm và chất béo nhiều hơn tinh bột. Nói gọn: trong bát của bé, thịt luôn phải là phần nhiều nhất.

Giờ nhìn lại mâm cơm nhà mình. Bát của người thường nhiều cơm hơn thịt. Ai ăn uống lành mạnh thì còn nhiều rau hơn cả thịt. Thế là đúng cho người. Còn đổ y nguyên tỷ lệ đó sang bát của bé, rồi khen “mày ăn ngon như người rồi đấy”, thì không đúng.

Ăn nhiều cơm thì bé no. Nhưng no không có nghĩa là đủ.

Chó ăn cơm nhiều có sao không? Bốn cái giá trả dần theo năm

Một bữa cơm nhiều không làm bé ốm. Mười bữa cũng chưa. Cái đáng sợ là nó tích lại, lặng lẽ, qua từng năm, đến lúc chủ nhận ra thì bé đã già và đã mang bệnh. Đây là bốn thứ mình hay thấy nhất ở những bé ăn cơm là chính.

Béo ra mà cơ bắp lại nhão

Cơm chủ yếu là tinh bột, trong khi thứ cơ thể chó cần nhiều nhất lại là đạm. Khi ăn không đủ đạm, cơ thể không còn cách nào khác ngoài việc phân giải chính cơ bắp của bé để lấy đạm dùng tạm. Ngày này qua ngày khác. Phần tinh bột dư thì cơ thể cất thành mỡ.

Kết quả là một bé người tròn ra nhưng cơ nhão, lười vận động, đi vài bước đã muốn nằm. Lớn tuổi hơn, mỡ thừa kéo theo thoái hóa khớp, rối loạn đường huyết, khó thở khi trời nóng, và tuổi thọ ngắn lại. Mấy chuyện này cực kỳ phổ biến ở những bé già mà thừa cân.

Lông xỉn, bạc màu, rụng nhiều

Sợi lông gần như được làm hoàn toàn từ đạm. Khi bát ăn thiếu đạm, cơ thể ưu tiên phần ít ỏi đó cho cơ bắp và các cơ quan sống còn, còn lông thì bị cắt nguyên liệu. Lông mọc chậm, xơ, bạc màu, chải nhẹ đã rụng một nắm.

Nhiều nhà thấy lông xấu thì đổi sữa tắm, mua thêm viên bổ lông. Nhưng gốc của chuyện nằm ngay trong cái bát, mà cái bát thì chẳng ai đụng tới.

Đề kháng yếu, hay ốm vặt

Kháng thể giống những người lính canh giữ cơ thể trước mầm bệnh, và những người lính ấy cũng được làm từ đạm. Thiếu đạm kéo dài, hàng rào phòng thủ mỏng đi. Bé dễ tiêu chảy, dễ viêm da, viêm tai, vết thương lâu lành. Khi ốm thật, những bé ăn thiếu chất gượng dậy chậm hơn hẳn những bé được ăn đủ.

Thiếu canxi, chó con chân yếu

Tính theo cân nặng, chó cần canxi nhiều hơn người. Món ăn của người thì vừa ít canxi, vừa nhiều muối. Thịt lại có nhiều phốt-pho mà rất ít canxi, nên bát cơm thịt “như người” ăn lâu dài gần như chắc chắn lệch hai chất này.

Chó lớn chịu hậu quả âm thầm. Chó con thì thấy rõ: chậm lớn, chân yếu, cong vẹo, đi đứng không chắc. Khung xương đã lệch thì về sau rất khó sửa.

Với bát tự nấu cho chó trưởng thành, cách bù canxi đơn giản nhất là nửa thìa cà phê bột vỏ trứng cho cả mẻ nấu, trộn đều rồi mới chia hộp, không phải nửa thìa mỗi bữa. Bữa nào bé đã được ăn cổ gà ninh nhừ hoặc gặm xương sườn phù hợp thì bữa đó không cần bột. Phù hợp nghĩa là hợp cỡ bé, to và dài hơn mõm để bé không nuốt chửng, không phải xương đã nấu chín kỹ giòn vụn, và có người ngồi trông khi bé gặm (chọn xương thế nào, xem bài chó ăn xương được không). Cách làm bột vỏ trứng, mình viết trong bài cách nấu đồ ăn cho chó. Còn chó con thì vẫn nên hỏi bác sĩ về canxi, đừng tự ước. Nuôi chó con thì bạn đọc thêm chó con ăn gì theo từng tháng tuổi.

Soi lại bát cơm chan canh quen thuộc

Kiểu cho ăn truyền thống của nhà mình thường là: bát cơm nguội, chan ít nước canh, thả mấy khúc xương gà, thêm chút đồ thừa trên mâm. Nhìn thì đầy bát. Bóc ra thì đây là một bữa lệch nặng.

Cái bát đó bị gì	Vì sao xảy ra	Hệ quả hay gặp trên bé
Thiếu đạm chất lượng	Phần thịt thật rất ít, chủ yếu là cơm và nước canh	Cơ bắp nhão, lông xỉn và rụng, bé hay ốm, lâu hồi phục
Canxi và phốt-pho mất cân đối	Không có nguồn canxi phù hợp, thịt lại nhiều phốt-pho	Chó con chậm lớn, chân yếu, dáng đi không chắc
Thừa tinh bột	Cơm chiếm gần hết bát	Thừa cân, bụng to, ì ạch, nặng thêm cho khớp
Thừa muối	Nước mắm, nước canh, đồ kho mặn ngấm sẵn trong đồ thừa	Gánh nặng cho thận và tim về lâu dài
Xương nấu chín	Xương gà, xương vịt, xương sườn lẫn trong đồ thừa	Hóc, rách thủng đường tiêu hóa, táo bón nặng

Những bé béo tròn, lông xỉn mình nhắc ở đầu bài thường gom đủ mấy dấu hiệu ở ba dòng đầu. Không phải vì chủ thương bé ít. Chỉ vì bát cơm ấy thiếu đúng những thứ bé cần nhất.

Muối, nước mắm, mì chính: hại chậm

Mâm cơm nhà mình được nêm cho người ăn. Người thấy vừa miệng, với bé đã là mặn. Muối, nước mắm, mì chính, đồ kho đều là gánh nặng cho thận và tim, nhất là với bé lớn tuổi hoặc đã có bệnh nền. Nó không đánh gục bé trong một bữa. Nó tích lại qua từng năm.

Dầu mỡ, da gà: hại nhanh

Đồ chiên rán, da gà, mỡ, đồ thừa nhiều dầu có thể khởi phát viêm tụy cấp. Mình gặp kiểu ca này nhiều nhất sau các dịp lễ Tết, khi nhà đầy đồ thừa và ai cũng thương bé nên cho thêm một miếng. Bé nôn nhiều lần, đau bụng, đứng gù lưng, bỏ ăn sau một bữa nhiều mỡ thì đưa đi khám, đừng chờ.

Còn hành, tỏi và các gói gia vị có bột hành bột tỏi thì độc với bé, nấu chín hay phơi khô vẫn độc. Nước canh nhà mình rất hay có hành. Danh sách đầy đủ những thứ cấm tiệt mình để ở bài chó không được ăn gì.

Mấy khúc xương gà trong bát

Đây là phần mình lo nhất. Xương nấu chín, nhất là xương gà, xương vịt, xương sườn, là thứ nguy hiểm nhất trong mâm. Nhiệt làm xương giòn, bé cắn vào là vỡ thành mảnh sắc, có thể làm rách hoặc thủng thực quản, dạ dày, ruột. Xương còn gây táo bón nặng, phân cứng lẫn mảnh xương, có khi phải can thiệp mới ra được.

Sau khi bé ăn xương mà thấy nôn hoặc ọe liên tục, chảy dãi nhiều, đưa chân cào mõm, bụng chướng, đau bụng, bỏ ăn, không đi ngoài được, hoặc đi ngoài ra máu hay phân đen: đưa đi khám ngay.

Ba điều tuyệt đối không làm khi nghi bé hóc hoặc nuốt xương: đừng móc tay vào họng bé, đừng cho ăn cơm nắm hay chuối để “đẩy xương xuống”, đừng tự gây nôn. Cả ba đều có thể làm mảnh xương cắm sâu hơn hoặc rách thêm. Việc đúng là đưa bé đến bệnh viện thú y để bác sĩ khám và chụp X-quang.

Nói vậy không có nghĩa là bé phải xa hẳn xương. Mình vẫn khuyến khích cho chó gặm xương, vì gặm là bản năng, giúp bé mài răng, thoả cơn thèm nhai và có thêm canxi. Điều quan trọng là chọn đúng xương: hợp cỡ bé, to và dài hơn mõm để bé gặm chứ không nuốt chửng, xương tươi chứ không phải xương đã luộc kỹ, ninh nhừ, và có người ngồi trông khi bé gặm. Xương nào gặm được, xương nào không, mình viết riêng ở bài chó ăn xương được không.

Tỷ lệ cơm thịt rau cho chó: nhớ ba con số 5, 3, 2

Tin vui là bạn không cần bỏ cơm. Bé nhà bạn đã ăn cơm nhiều năm và thích cơm thì cứ tiếp tục. Thứ cần đổi chỉ là tỷ lệ các phần trong bát. Nguyên liệu vẫn là thịt, cá, gà, heo ngoài chợ, không cần cầu kỳ.

Hãy hình dung bát của bé chia làm mười phần:

Phần trong bát	Bao nhiêu	Chọn gì	Lưu ý
Thịt, cá	5 phần (khoảng 50%)	Gà, bò, heo nạc, tim gà, cá đã gỡ sạch xương	Phần nhiều nhất trong bát. Luộc hoặc hấp chín, bớt da và mỡ
Cơm	3 phần (khoảng 30%)	Cơm trắng, hoặc đổi món bằng khoai lang, bí đỏ	Đóng vai tinh bột, không phải cả bữa ăn
Rau củ	2 phần (khoảng 20%)	Cà rốt, bí xanh, su su, rau ngót, rau cải, súp lơ, nấm ăn mua ở chợ	Nấu chín mềm, cắt nhỏ. Không dùng nấm hái dại
Gia vị	Không có	Không gì cả	Không muối, nước mắm, hạt nêm, mì chính, hành, tỏi

Khi áp dụng, bạn nhớ thêm mấy điều:

• Nấu riêng cho bé, không nêm. Đừng lấy phần đã nêm của người. Thịt cá tự thân đã có đủ lượng muối bé cần, nêm thêm chỉ làm bé quen vị mặn.
• Đừng quên canxi. Đây là chỗ bữa tự nấu hay hụt nhất, vì thịt nhiều phốt-pho mà ít canxi. Mỗi mẻ nấu thêm nửa thìa cà phê bột vỏ trứng, trộn đều cho cả mẻ. Bữa nào bé đã được ăn cổ gà ninh nhừ hoặc gặm xương sườn phù hợp như mình nói ở trên thì không cần bột. Xương nấu chín, xương thừa trên mâm thì không bao giờ là nguồn canxi. Với chó con đang lớn, nhất là giống lớn, thiếu hay thừa canxi đều hại, nên vẫn hỏi bác sĩ thay vì tự ước.
• Đổi từ từ. Trộn dần bát mới vào bát cũ trong 7 ngày, theo dõi phân của bé rồi mới tăng. Bụng bé không thích bị đổi ào ạt.

Công thức nấu cụ thể, một mẻ bao nhiêu thịt, bao nhiêu cơm, bổ sung canxi thế nào, mình đã viết đầy đủ trong bài cách nấu đồ ăn cho chó. Còn rau nào bé dễ chịu ăn và nấu sao cho bé không gạt ra mép bát, bạn xem những loại rau tốt cho chó.

Bé ăn hết bát chưa chắc đã đủ chất

Nhiều nhà đo bữa ăn bằng một tiêu chí: bé có ăn hết bát không. Bé ăn sạch, liếm láp, thế là yên tâm. Nhưng ăn hết bát chỉ nói lên rằng bé no. Nó không nói bé có đủ chất hay không.

Tối nay, trước khi đặt bát xuống, bạn thử nhìn kỹ một lần. Thịt đã là phần nhiều nhất chưa? Cơm có đang chiếm gần hết bát không? Có góc rau nào không? Có giọt nước canh, khúc xương nấu chín nào lẫn vào không?

Còn lượng ăn bao nhiêu thì không có một con số chung cho mọi bé, vì nó tùy cân nặng, tuổi và mức vận động. Thước đo đáng tin nhất là chính cơ thể bé:

• Lấy tay vuốt dọc hai bên sườn: sờ thấy từng xương sườn dưới một lớp mỡ mỏng là vừa. Phải ấn mạnh mới thấy là bé đang thừa cân.
• Nhìn từ trên xuống, bé có eo thắt nhẹ sau lồng ngực.
• Cân bé định kỳ, ghi lại, để thấy bé đang lên hay xuống.

Bé đang béo thì bớt phần cơm trước, giữ nguyên phần thịt, đừng cắt cả bát. Cách tính lượng cụ thể theo cân nặng, mình hướng dẫn ở bài chó mèo ăn bao nhiêu là đủ.

Và nếu bé sụt cân dù vẫn ăn khỏe, rụng lông thành mảng, ngứa gãi nhiều, tiêu chảy kéo dài quá một hai ngày, hay lờ đờ bỏ ăn, thì đừng chỉ sửa bát ở nhà. Đưa bé đi khám để loại trừ bệnh trước đã.

Toàn cảnh: muốn xem bức tranh lớn về chuyện ăn uống của chó, từ nhóm chất, khung bát 5:3:2 đến bản đồ mọi bài liên quan, bạn đọc bài dinh dưỡng cho chó.

Câu hỏi thường gặp

Nhà mình cho chó ăn cơm mười năm nay vẫn khỏe, có phải bỏ cơm không?

Không cần bỏ cơm, chỉ cần sửa cái bát. Giữ cơm ở vai trò tinh bột, cho thịt thành phần nhiều nhất, thêm chút rau, một nguồn canxi phù hợp, và bỏ hết phần nêm nếm. Nhiều bé “vẫn khỏe” thực ra đang mang sẵn thừa cân và lông xấu, chỉ là chủ đã quen mắt nên không thấy.

Chó con ăn cơm được không?

Chó con là đối tượng mình dè dặt nhất với kiểu ăn cơm là chính. Giai đoạn lớn nhanh mà khẩu phần thiếu đạm, lệch canxi thì bé chậm lớn, chân yếu, khung xương lệch rất khó sửa về sau. Nếu muốn nấu cho chó con, bạn nên nhờ bác sĩ tính khẩu phần, nhất là phần canxi.

Cơm chan nước canh cho chó có sao không?

Nước canh nhà mình gần như luôn có muối, mì chính, và rất hay có hành. Chan vào bát bé là đưa luôn cả ba thứ đó vào. Muốn cơm mềm thì nấu nhão hoặc chan nước luộc thịt không nêm.

Trộn cơm với hạt cho chó được không?

Được, và với nhiều nhà đây là cách nhẹ nhàng nhất. Hạt cân đối làm nền, cơm với đồ nhà nấu chỉ là phần thêm nhỏ, không nêm. Đừng để phần cơm lấn át phần hạt, vì làm vậy là pha loãng chính bữa ăn đã được tính đủ chất.

Chó béo vì ăn nhiều cơm thì giảm cân thế nào?

Bớt phần cơm trước, giữ nguyên hoặc tăng nhẹ phần thịt, bỏ hẳn đồ thừa nhiều dầu mỡ, và cho bé vận động đều. Nếu bé đã béo rõ, nên đưa đi khám để cân đo và loại trừ bệnh nền rồi mới lên lộ trình giảm. Cắt ăn theo cảm tính dễ làm bé hụt chất mà vẫn không xuống cân.

Giữ nguyên nồi cơm, chỉ đổi lại cái bát

Nếu phải gói cả bài này vào một hình, mình sẽ vẽ một cái bát chia mười phần: năm phần thịt, ba phần cơm, hai phần rau. Bỏ nước canh. Bỏ xương gà nấu chín. Bỏ đồ thừa nhiều mỡ. Bạn cứ thử vẽ nó ra một mẩu giấy, dán lên cánh tủ bếp.

Nhiều chủ nuôi nghe tới đây hỏi lại mình gần như cùng một câu: vậy là nhà mình vẫn nấu cơm cho bé được à? Được chứ. Nồi cơm không có tội. Cái cần đổi chỉ là thứ tự trong bát: thịt lên đầu, cơm lùi lại phía sau.

Bé nhà bạn cũng vậy. Bạn không cần một thực đơn cầu kỳ hay nguyên liệu đắt tiền. Chỉ cần tối nay, nhìn bát của bé thêm vài giây trước khi đặt xuống.

Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.