Cách nấu đồ ăn cho chó: công thức 1 kg ăn 4 ngày đủ chất
Cách nấu đồ ăn cho chó: một cái khung, ba thứ bù thêm, nấu một lần ăn bốn ngày
Cách nấu đồ ăn cho chó dễ nhớ nhất là khung 5:3:2: khoảng 50% thịt nạc, 30% cơm trắng hoặc khoai, 20% rau củ, tất cả nấu chín và không nêm gia vị. Bát như vậy vẫn thiếu ba thứ, nên bạn bù thêm canxi (nửa thìa cà phê bột vỏ trứng cho cả mẻ nấu, hoặc bữa cổ gà ninh nhừ, xương sườn cho gặm đúng cách), một ít gan bằng khoảng 1/10 lượng thịt, và 2–3 bữa cá biển mỗi tuần. Lượng ăn mỗi ngày bắt đầu từ khoảng 4–6% cân nặng của bé, rồi chỉnh lại theo cân sau mỗi 2 tuần.
Rất nhiều nhà nuôi chó có chung một bát cơm như thế này. Ức gà luộc xé sợi, cơm trắng, vài lát cà rốt nằm trên cùng. Ngày nào cũng vậy, năm này qua năm khác. Sáng sớm ra chợ mua lạng ức gà, về luộc, xé, trộn, xong mới kịp thay quần áo đi làm.
Không ít chủ nuôi hỏi mình đúng hai câu. Câu đầu: bé ăn thế này đã đủ chất chưa. Câu sau thường nói nhỏ hơn: có cách nào đỡ phải đứng bếp mỗi sáng không, mệt quá.
Cả hai câu đều có lời giải. Bát cơm ấy nhìn thì ngon, nhưng thiếu đúng những thứ mắt không thấy được. Còn chuyện đứng bếp mỗi sáng thì không cần: nấu một mẻ, chia hộp, bé ăn được bốn ngày.
Mình ưu tiên đồ tự nấu cho những nhà có thể nấu được. Nói công bằng, hạt rất tiện và nhiều bé ăn hạt cả đời vẫn khỏe. Hạt cần chất chống ôxy hoá hoặc chất bảo quản để giữ được lâu (có loại dùng chất tự nhiên), và hạt rất ít nước. Bé ăn hạt mà uống ít thì nước tiểu cô đặc, làm tăng nguy cơ các vấn đề về thận và hình thành sỏi. Đồ tự nấu tươi, nhiều nước, thơm, bé ăn ngon hơn hẳn. Cái khó của nó là không biết cho bao nhiêu, thiếu chất gì, thừa chất gì. Nếu bạn còn đang phân vân giữa hai lựa chọn, đọc trước bài nên cho chó ăn hạt hay đồ tự nấu. Còn đã quyết nấu, phần dưới đây là cách làm từng bước.
Khung 5:3:2: vì sao một nửa bát phải là thịt
Bát cơm của người Việt là cơm nhiều, thức ăn ít. Bát của chó phải lật ngược lại. Chó cần đạm và chất béo nhiều hơn tinh bột rất nhiều, nên khi ta san cho bé “bát cơm trộn ít thịt” như mâm nhà mình, bé vẫn no bụng nhưng thiếu đạm. Ăn lâu như vậy, bé dễ béo bụng mà cơ thì nhão, lông xơ.
Khung mình dặn các chủ nuôi là 5:3:2, tính theo khối lượng đồ đã nấu chín:
- 5 phần thịt (ít nhất một nửa bát): thịt gà bỏ da, lợn nạc, bò, cá gỡ xương. Trứng luộc cũng tính vào phần này.
- 3 phần tinh bột: cơm trắng, khoai lang hoặc khoai tây luộc. Phần này cho bé no và có năng lượng.
- 2 phần rau củ: bí đỏ, cà rốt, bắp cải, súp lơ, cải xanh. Luộc hoặc hấp mềm, băm nhỏ để bé tiêu hoá được.
Không muối, không nước mắm, không hạt nêm, không hành tỏi. Nước luộc thịt không nêm thì giữ lại, chan vào cho bát cơm ẩm và thơm. Danh sách những thứ không được lọt vào nồi, bạn xem thêm ở bài thực phẩm độc với chó.
Ba thứ bát cơm tự nấu hay thiếu
Thịt, cơm, rau đúng khung rồi, nhưng ăn mãi chỉ ba thứ đó thì bát cơm vẫn hụt ba chỗ. Đây là ba chỗ mình gặp nhiều nhất khi xem bát ăn của các bé.
1. Canxi: nửa thìa bột vỏ trứng cho cả mẻ, hoặc một bữa gặm xương đúng cách
Ngoài tự nhiên, chó ăn cả con mồi, cả thịt lẫn xương. Xương là nguồn canxi. Còn bát cơm nhà mình chỉ có thịt nạc. Thịt nhiều phốt pho mà rất ít canxi. Ăn như vậy nhiều năm, cơ thể phải rút canxi từ chính xương của bé ra để bù. Bé không có biểu hiện gì ngay. Xương yếu dần, răng lợi kém dần, tới lúc thấy thì đã muộn.
Cách rẻ và dễ nhất là bột vỏ trứng:
- Để dành vỏ trứng, rửa sạch.
- Luộc qua khoảng 5 phút cho sạch khuẩn.
- Rang khô trên chảo hoặc phơi thật khô.
- Xay bằng máy xay hoặc giã cối thật mịn như bột mì, sờ không còn thấy sạn.
- Cho vào lọ kín, dùng được cả tháng.
Liều là chỗ phải cẩn thận. Nửa thìa cà phê gạt ngang (chừng 1 g canxi) cho cả một mẻ nấu, trộn thật đều vào cả mẻ rồi mới chia hộp. Không phải nửa thìa mỗi bữa. Với công thức 1 kg ở dưới chia 8 hộp, nếu bạn rắc nửa thìa vào từng bữa thì bé ăn gấp tám lần, thừa canxi rõ rệt. Mẻ to hơn hay nhỏ hơn cũng vậy: mỗi mẻ nửa thìa.
Nguồn canxi tự nhiên thứ hai là xương, đúng thứ canxi mà tổ tiên của bé vẫn ăn. Với chó nhỏ, mình hay dùng cổ gà ninh thật nhừ (tốt nhất bằng nồi áp suất) tới khi xương bóp giữa hai ngón tay là nát, dằm kỹ rồi trộn cơm. Bé lớn hơn thì cho gặm xương sườn, xương to, vừa có canxi vừa được mài răng, thoả cơn thèm nhai. Bữa nào bé đã ăn cổ gà ninh hoặc được gặm xương thì bữa đó không cần bột vỏ trứng.
Vì vậy mẹo của mình là chia mẻ ra hộp trước, rắc bột sau: nấu xong, chia đồ ăn vào các hộp, rồi chia đều nửa thìa bột vỏ trứng cho các hộp của mẻ đó. Hộp nào để dành cho bữa có cổ gà ninh hay bữa được gặm xương thì bỏ qua, không rắc phần bột của hộp ấy.
Với xương cho bé gặm, có bốn điều kiện an toàn, thiếu điều nào cũng không được:
- Chọn loại hợp với cỡ bé, to và dài hơn mõm bé để bé phải gặm chứ không nuốt chửng được. Đừng chặt nhỏ cho “vừa miệng”.
- Xương tươi, còn sống hoặc chỉ chần sơ qua nước sôi. Không dùng xương đã luộc chín để gặm, vì nhiệt làm xương giòn, vỡ vụn thành mảnh sắc. (Cổ gà ninh cho chó nhỏ là chuyện khác: ninh tới mức bóp là nát rồi dằm trộn cơm, không phải để gặm.)
- Luôn có người ngồi trông khi bé gặm, gặm xong thì cất đi.
- Bé đang đau răng, từng bị viêm tuỵ, hoặc có tật nuốt vội thì hỏi bác sĩ trước khi cho gặm.
Chọn xương nào, tập cho bé gặm ra sao, mình viết kỹ ở bài chó ăn xương được không.
Nếu nhà bạn có nồi áp suất, cá nhỏ như cá cơm, cá mòi nhỏ hầm thật nhừ tới khi xương bóp giữa hai ngón tay là nát, dằm kỹ trộn cơm, bé ăn vừa ngon vừa có canxi. Mẻ đó thì không cộng thêm bột vỏ trứng. Xương còn cứng chỗ nào thì gỡ bỏ chỗ đó.
Có mấy thứ hay được truyền tai là “bổ canxi” mà mình không khuyên:
- Xương luộc chín, xương thừa trên mâm (cổ gà trong nồi canh, sườn kho, xương gà vịt ăn dở): xương nấu chín giòn, dễ vỡ thành mảnh sắc, có thể đâm thủng hoặc tắc ruột. Loại này không cho gặm. Cổ gà chỉ dùng khi đã ninh nhừ tới mức bóp là nát; xương sườn chỉ dùng để gặm theo đúng bốn điều kiện ở trên.
- Trứng vịt lộn: rất béo, không phải nguồn canxi đáng kể, dễ làm bé đau bụng, tiêu chảy. Bé từng bị viêm tuỵ thì càng phải tránh.
- Phô mai: mặn, béo, nhiều bé không tiêu được sữa. Chỉ nên là một mẩu nhỏ loại ít muối để thưởng, đừng dùng để bù canxi.
Thừa canxi cũng hại không kém thiếu: bé táo bón, tăng gánh nặng cho thận, và ở chó con giống lớn còn làm rối loạn sự phát triển của xương khớp. Vì vậy chó con, chó đang mang bầu hoặc cho con bú có nhu cầu canxi khác hẳn chó trưởng thành, bạn đừng tự tăng liều mà nhờ bác sĩ tính giúp. Khi nào bé mới thật sự cần uống canxi, mình viết trong bài canxi cho chó.
2. Gan: một chút là đủ
Gan có vitamin A, sắt, kẽm, những thứ thịt nạc có rất ít. Nhưng gan chỉ cần một chút, khoảng 1/10 lượng thịt. Cho nhiều quá thì thừa vitamin A, lâu dài hại cả xương khớp lẫn gan. 450 g thịt thì khoảng 50 g gan, tức hai, ba lá gan gà.
3. Omega-3: lấy từ cá biển
Nếu xưa nay bát cơm toàn thịt gà, thịt lợn thì gần như không có omega-3, loại chất béo giúp da lông mượt và tốt cho khớp. Bạn xoay vòng để mỗi tuần có 2–3 bữa cá biển như cá nục, cá mòi, cá trích. Cá này ngoài chợ rẻ mà dễ mua. Chọn cá tươi, hấp hoặc luộc chín, gỡ sạch xương giữa và xương dăm. Cách chọn cá và những loại cá nên tránh, bạn đọc thêm bài chó ăn cá được không.
Chó ăn bao nhiêu gam một ngày? Tính theo cân nặng
Tính đúng calo cho từng bé thì khó, mà ở nhà cũng chẳng ai cân đo nổi mỗi ngày. Mình đưa bạn một cách tính tương đối nhưng rất dễ: với đồ tự nấu theo khung 5:3:2, một ngày bé ăn khoảng 4–6% cân nặng.
| Cân nặng của bé | Mức gợi ý mỗi ngày | Tổng lượng ăn/ngày | Trong đó thịt : cơm : rau |
|---|---|---|---|
| 3 kg (vóc nhỏ) | khoảng 6% | khoảng 180 g | 90 g : 55 g : 35 g |
| 5 kg (vóc nhỏ) | 5–6% | 250–300 g | 125–150 g : 75–90 g : 50–60 g |
| 10 kg (vóc nhỡ) | khoảng 5% | khoảng 500 g | 250 g : 150 g : 100 g |
| 20 kg (vóc nhỡ) | khoảng 5% | khoảng 1 kg | 500 g : 300 g : 200 g |
| 30 kg (vóc lớn) | khoảng 4% | khoảng 1,2 kg | 600 g : 360 g : 240 g |
Ví dụ bé Lạp xưởng 10 kg ăn khoảng 5%, tức 500 g mỗi ngày. Ngày chia 2 bữa hay 3 bữa tuỳ bạn, miễn tổng cả ngày khoảng 500 g. Nấu cho 4 ngày thì khoảng 2 kg đồ ăn, và mẻ 2 kg đó vẫn là nửa thìa bột vỏ trứng. Bé 5 kg thì 4 ngày hết chừng 1 kg.
Bảng này là điểm xuất phát, không phải con số cố định. Bé chạy nhảy cả ngày cần nhiều hơn, bé già nằm nhiều hoặc đã triệt sản cần ít hơn. Bảng cũng chỉ dành cho chó trưởng thành khoẻ mạnh. Chó con đang lớn ăn nhiều hơn hẳn theo cân nặng và cần canxi chính xác hơn, bạn xem bài chó con ăn gì và nhờ bác sĩ tính khẩu phần. Bé có bệnh thận, gan, tuỵ cũng cần thực đơn riêng.
Công thức nấu cơm cho chó: 1 kg cho bé 5 kg ăn 4 ngày
Đây là mẻ cơ bản, nguyên liệu ra chợ là có. Khối lượng trong bảng là khối lượng đã nấu chín, để cả mẻ cân lên vừa 1 kg.
| Nguyên liệu | Lượng (đã chín) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Thịt gà (đùi bỏ da hoặc ức) | 450 g | Mua chừng 600 g thịt sống, luộc xong hao khoảng một phần tư |
| Gan gà | 50 g | Khoảng 1/10 lượng thịt |
| Cơm trắng | 300 g | Có thể thay bằng khoai lang luộc |
| Rau củ | 200 g | Bí đỏ, bắp cải, cà rốt, súp lơ, linh động theo mùa |
| Bột vỏ trứng | Nửa thìa cà phê gạt | Cho cả mẻ, không phải mỗi bữa |
- Luộc thịt gà và gan trong nước lã, không nêm. Vớt ra, giữ lại nước luộc.
- Luộc hoặc hấp rau củ tới khi mềm.
- Xé hoặc thái thịt vừa miệng bé, băm gan và rau thật nhỏ. Bé vóc nhỏ, bé già răng yếu thì băm nhỏ hơn nữa.
- Trộn thịt, gan, cơm, rau trong một chậu to. Rắc bột vỏ trứng lên rồi trộn thật đều, chan thêm ít nước luộc cho ẩm.
Chia hộp, bảo quản, rã đông, hâm ấm
Chia mẻ 1 kg thành 8 hộp nhỏ, mỗi hộp một bữa, khoảng 125 g. 4 hộp cho 2 ngày đầu để ngăn mát. 4 hộp cho 2 ngày sau để ngăn đá. Tối hôm trước chuyển hộp từ ngăn đá xuống ngăn mát cho rã đông từ từ, đừng rã đông ngoài bàn.
Đến bữa thì hâm ấm lên. Đồ ăn ấm thơm hơn, bé ăn ngon hơn hẳn. Hâm bằng lò vi sóng thì khuấy đều và thử bằng tay, ấm vừa như cháo em bé là được, đừng để chỗ nóng chỗ lạnh. Đồ đã nấu không để ngoài quá 2 tiếng, nhất là mùa hè. Bé ăn thừa thì bỏ, không cất lại.
Bé 5 kg hiếu động ăn tới 6% (khoảng 300 g mỗi ngày) thì 1 kg chỉ đủ hơn 3 ngày. Khi đó bạn nấu mẻ 1,2 kg, giữ nguyên tỷ lệ thịt cơm rau, bột vỏ trứng vẫn nửa thìa cho cả mẻ, hoặc chia 7 hộp to hơn một chút.
Thực đơn tự nấu cho chó: 3 món xoay vòng trong tuần
Đừng cho bé ăn mãi một món. Ăn mãi thịt gà thì thiếu những chất mà gà không có. Mình gợi ý thêm hai món để xoay vòng, cách nấu và chia hộp y như món gà.
| Món | Phần thịt (5) | Phần tinh bột (3) | Phần rau (2) | Bù thêm |
|---|---|---|---|---|
| Món 1: Gà | Đùi hoặc ức gà bỏ da | Cơm trắng | Bí đỏ, cà rốt, bắp cải, súp lơ | Gan gà 1/10 lượng thịt, nửa thìa bột vỏ trứng cho cả mẻ |
| Món 2: Bò hoặc lợn | Thịt bò hoặc lợn nạc, thêm 1 quả trứng luộc băm nhỏ | Khoai lang | Cải xanh | Gan và bột vỏ trứng như món 1 |
| Món 3: Cá nục | Cá nục hấp, gỡ hết xương | Cơm trắng | Rau củ tuỳ chọn | Vẫn thêm nửa thìa bột vỏ trứng cho cả mẻ vì xương đã gỡ; gan thêm hay bỏ đều được |
Món cá giữ vai trò omega-3, nên một tuần chỉ cần 2–3 bữa. Cách mình hay dặn: nấu mẻ gà và mẻ bò lợn luân phiên, còn món cá nấu mẻ nhỏ chừng nửa ký, cất ngăn đá, mỗi tuần rút 2–3 hộp xen vào. Mẻ cá dù chỉ nửa ký cũng nhớ thêm nửa thìa bột vỏ trứng như mọi mẻ khác, vì canxi nằm ở xương, mà xương thì mình đã gỡ ra rồi. Muốn đổi thêm rau cho phong phú, bạn tra bảng những thực phẩm rẻ trong bếp nên trộn vào bữa tự nấu.
Đổi từ hạt sang tự nấu trong 7 ngày, rồi cân bé 2 tuần một lần
Đổi từ hạt sang đồ tự nấu thì không đổi đột ngột. Ruột bé cần thời gian làm quen. Hôm trước còn hạt, hôm sau cả bát cơm thịt, bé rất dễ đi ngoài phân lỏng.
- Ngày 1–2: 8 phần hạt, 2 phần đồ nấu.
- Ngày 3–4: một nửa hạt, một nửa đồ nấu.
- Ngày 5–6: 2 phần hạt, 8 phần đồ nấu.
- Ngày 7: hoàn toàn đồ nấu.
Một lưu ý nhỏ mà nhiều người nhầm: hạt khô đậm năng lượng hơn đồ nấu rất nhiều, nên đừng đổi gam lấy gam. “8 phần hạt” nghĩa là 80% lượng hạt bé vẫn ăn mỗi ngày, cộng với 20% lượng đồ nấu bé cần theo bảng ở trên.
Còn làm sao biết bé ăn như vậy là đủ? Mỗi bé hấp thu khác nhau, nhu cầu khác nhau. Cách chắc nhất là 2 tuần cân bé một lần, sờ sườn, nhìn eo. Sờ hai bên ngực thấy xương sườn dễ dàng dưới một lớp mỡ mỏng, nhìn từ trên xuống thấy eo thắt lại là vừa. Cân tăng thì bớt một ít, cân giảm thì thêm một ít, mỗi lần chỉnh chừng một phần mười. Cách chấm thể trạng bằng tay, mình hướng dẫn kỹ trong bài chó mèo ăn bao nhiêu là đủ.
Đưa bé đi khám khi thấy một trong những dấu hiệu sau:
- Tiêu chảy hoặc nôn kéo dài quá 1–2 ngày, phân có máu, hoặc bé bỏ ăn.
- Sau khi gặm xương, hoặc lỡ ăn phải xương nấu chín, bé nôn khan, chảy dãi, bụng chướng, rặn mà không đi được.
- Sụt cân dù vẫn ăn đủ lượng, lông xơ, bé mệt.
- Chó con nuôi bằng đồ tự nấu mà đi khập khiễng, chân cong, kêu đau khi chạm vào.
Toàn cảnh: muốn xem bức tranh lớn về chuyện ăn uống của chó, từ nhóm chất, khung bát 5:3:2 đến bản đồ mọi bài liên quan, bạn đọc bài dinh dưỡng cho chó.
Câu hỏi thường gặp
Nấu cơm cho chó có cần nêm muối không?
Không. Thịt, cá, rau đã có sẵn lượng muối khoáng bé cần. Muối, nước mắm, hạt nêm, bột ngọt và hành tỏi đều không cho vào nồi của bé. Muốn bé ăn ngon thì hâm ấm và chan chút nước luộc thịt không nêm.
Chó ăn cơm tự nấu có cần bổ sung canxi không?
Có, vì thịt nạc nhiều phốt pho mà ít canxi. Cách dễ nhất là bột vỏ trứng: nửa thìa cà phê gạt cho cả mẻ nấu, trộn đều trước khi chia hộp, không phải nửa thìa mỗi bữa. Bữa nào bé đã ăn cổ gà ninh nhừ (chó nhỏ) hoặc gặm xương sườn đúng cách (to và dài hơn mõm, xương sống hoặc chần sơ, có người trông) thì bữa đó không cần bột. Chó con, chó mang bầu hoặc cho con bú thì nhờ bác sĩ tính liều riêng.
Đồ ăn tự nấu cho chó để tủ lạnh được mấy ngày?
Ngăn mát để khoảng 2 ngày. Phần ăn sau đó thì cất ngăn đá ngay từ lúc chia hộp, tối hôm trước chuyển xuống ngăn mát cho rã đông. Đồ đã nấu không để ngoài quá 2 tiếng, bé ăn thừa thì bỏ.
Chó 10 kg ăn bao nhiêu gam cơm một ngày?
Với đồ tự nấu theo khung 5:3:2, bé 10 kg ăn khoảng 500 g mỗi ngày, trong đó khoảng 250 g thịt, 150 g cơm và 100 g rau. Đây là điểm xuất phát, sau 2 tuần cân lại rồi bớt hoặc thêm cho vừa.
Cho chó ăn gan mỗi ngày được không?
Được, nếu gan chỉ chiếm khoảng 1/10 lượng thịt trong mẻ nấu. Gan rất bổ nhưng nhiều vitamin A, cho ăn như thịt thì bé dễ bị thừa. Một mẻ 450 g thịt chỉ cần khoảng 50 g gan.
Tám chiếc hộp trong ngăn tủ lạnh
Bạn thử hình dung ngăn tủ lạnh nhà mình vào một tối chủ nhật. Không còn cảnh sáng nào cũng chạy ra chợ mua lạng ức gà, mà là tám chiếc hộp nhỏ xếp thẳng hàng. Chủ nhật đi chợ một lần, nấu một mẻ, chia hộp. Sáng ra chỉ việc hâm ấm. Trong mỗi hộp có thịt, có cơm, có rau, có chút gan, có chút bột vỏ trứng mà bé chẳng hề biết. Mỗi tuần thêm vài bữa cá nục, thỉnh thoảng một bữa cổ gà ninh nhừ, hay một buổi chiều bé nằm gặm khúc xương to hơn mõm, có bạn ngồi bên trông.
Bé vẫn ngửi bát rồi ăn sạch như xưa. Chỉ khác là bây giờ bạn biết trong bát có đủ những gì.
Nấu cơm cho chó không khó. Cái khó là nấu đều tay suốt nhiều năm. Một cái khung 5:3:2, ba thứ bù thêm, một cái cân và tám chiếc hộp là đủ để bạn làm được điều đó.
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
6 Comments