Gel dinh dưỡng cho chó mèo: tác dụng, khi nào dùng, cách cho ăn
Gel dinh dưỡng cho chó là gì, có tác dụng gì?
Gel dinh dưỡng cho chó là một loại bổ sung dạng sệt đựng trong tuýp, chứa rất nhiều năng lượng trong một lượng nhỏ, thường có thêm vitamin, khoáng chất và chất tạo mùi vị để bé dễ liếm. Nó hữu ích trong những đợt ngắn: bé ốm dậy, sau phẫu thuật, biếng ăn tạm thời, chó con mèo con yếu, chó mèo già ăn kém. Gel không phải món dùng hằng ngày, không thay được bữa chính và không chữa được bệnh nào. Bé bỏ ăn quá 24 giờ, nôn hay lả thì đi khám, đừng bóp thêm gel rồi ngồi chờ.
Rất nhiều nhà có một tuýp gel dinh dưỡng nằm trong ngăn tủ. Mua từ lần bé ốm, bé lười ăn, người bán dặn “bôi cho nó mấy lần là ăn lại”. Bé ăn lại thật.
Thế là tuýp gel thành món quen. Sáng bóp một đoạn, tối bóp một đoạn, cho bổ. Vài tháng sau, bé tròn ra, chê hạt, cứ nghe tiếng mở nắp tuýp là chạy tới ngồi chờ.
Không ít người nuôi hỏi mình: gel thơm thế, bổ thế, sao không cho ăn mỗi ngày? Câu trả lời ngắn: vì nó được làm ra cho những ngày khó, không phải cho ngày thường. Bài này đi qua từng chuyện: gel là gì, khi nào dùng, cho thế nào, đọc nhãn ra sao, với mèo thì khác gì, và lúc nào phải gác tuýp gel lại để đưa bé đi khám.
Gel dinh dưỡng làm được gì, và không làm được gì?
Mở nắp tuýp ra, gel thường sệt như mật, mùi ngòn ngọt hoặc mùi thịt. Theo mô tả của các nhà sản xuất, phần năng lượng chủ yếu đến từ dầu và đường (mạch nha, mật mía, siro), cộng thêm vitamin, khoáng chất, có loại thêm chất tạo mùi vị để kích thích bé chịu ăn.
Những việc gel làm được:
- Đưa nhiều năng lượng vào người bé chỉ qua vài lần liếm, đúng lúc bé ăn quá ít so với nhu cầu.
- Dễ nhận hơn một bát cơm to. Bé đang mệt không muốn nhai, nhưng một chút gel mềm, thơm thì vẫn liếm được.
- Có khi giúp bé “nhớ ra” mùi đồ ăn, liếm xong gel rồi quay sang ăn tiếp bát của mình.
Còn đây là những việc gel không làm được, và cũng là chỗ nhiều người hiểu nhầm nhất:
- Gel không chữa bệnh. Bé bỏ ăn vì sốt, đau răng, viêm dạ dày, bệnh thận, bệnh gan thì gel chỉ làm bé đỡ đói, còn bệnh vẫn đi tiếp. Tệ hơn, thấy bé chịu liếm gel, chủ yên tâm và đi khám muộn.
- Gel không phải bữa ăn hoàn chỉnh. Nó nặng về năng lượng, còn đạm, chất xơ và sự cân bằng khoáng thì không bằng một bát thức ăn đạt chuẩn. Dùng thay bữa nhiều ngày, bé vẫn thiếu chất.
- Chất kích thích ngon miệng trong gel là mùi vị, không phải thuốc. Thuốc kích thích thèm ăn thật sự do bác sĩ kê, sau khi đã biết vì sao bé bỏ ăn.
Khi nào nên dùng gel dinh dưỡng cho chó?
Bạn chỉ cần nhớ hai chữ: ngắn hạn. Gel là cây cầu tạm đưa bé qua một đoạn khó, rồi trả bé về bát ăn bình thường. Bảng dưới là những lúc gel có ích, kèm việc chính bạn vẫn phải làm.
| Tình huống | Gel giúp được gì | Việc chính vẫn là | Khi nào dừng hoặc đi khám |
|---|---|---|---|
| Bé ốm dậy, vừa khỏi bệnh | Bù năng lượng khi bé ăn chưa lại sức | Cho ăn thức ăn quen, chia bữa nhỏ, dùng thuốc đúng đơn | Dừng khi bé ăn đủ bữa; vài ngày không khá lên thì tái khám |
| Sau phẫu thuật | Thêm năng lượng mấy ngày đầu bé ăn kém | Ăn đúng chế độ bác sĩ dặn sau mổ; hỏi bác sĩ trước khi dùng gel | Theo lịch tái khám |
| Biếng ăn tạm thời: trời nóng, sau tiêm phòng, tẩy giun, chuyển nhà | Giữ năng lượng một hai ngày | Tìm và bỏ nguyên nhân, giữ đúng giờ ăn | Bỏ ăn hoàn toàn quá 24 giờ (chó con, giống siêu nhỏ: quá 12 giờ) thì đi khám |
| Chó con, mèo con yếu, ăn chậm | Thêm năng lượng trong ngày | Thức ăn cho giai đoạn tăng trưởng, giữ ấm, cân mỗi ngày | Đứng cân, run, lả thì đi khám ngay |
| Chó mèo già ăn kém | Bù phần năng lượng còn thiếu | Kiểm tra răng, thận, gan; thức ăn mềm, hâm ấm | Sụt cân dần thì đi khám |
| Bé gầy đang tăng cân | Thêm năng lượng theo kế hoạch | Tăng bữa chính theo hướng dẫn bác sĩ, tẩy giun, loại trừ bệnh | Dừng khi đạt cân mục tiêu |
Để ý cột thứ ba. Ở mọi dòng, gel chỉ là phần phụ. Bé gầy muốn lên cân bền thì phải sửa bữa chính, mình viết kỹ trong bài cách tăng cân cho chó gầy. Bé lớn tuổi ăn ít dần thì nên đọc thêm dinh dưỡng cho chó già, vì ăn kém ở tuổi này rất hay do răng hoặc bệnh thận đi trước.
Riêng bé vừa mổ, nhất là mổ đường tiêu hóa, có ca phải kiêng hoặc ăn theo lịch rất chặt. Hỏi bác sĩ một câu trước khi bóp gel, đừng tự quyết.
Có nên cho chó ăn gel dinh dưỡng hằng ngày?
Không nên. Với một bé khỏe đang ăn đủ bữa, tuýp gel mỗi ngày không làm bé khỏe hơn, mà kéo theo bốn cái giá.
Thừa năng lượng, bé béo dần
Bé đã ăn đủ, mỗi đoạn gel là phần năng lượng cộng thêm. Ngày một ít, tháng một nhiều, phần thừa tích lại thành mỡ. Béo thì khớp chịu thêm gánh nặng, tim và hô hấp vất vả hơn, nguy cơ bệnh chuyển hóa cũng tăng.
Cộng dồn vitamin
Thức ăn đạt chuẩn đã tính đủ vitamin. Thêm gel, thêm viên vitamin tổng hợp, thêm dầu gan cá, vitamin A và D cứ thế cộng dồn. Thừa vitamin A kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng có thể làm lông xơ, da khô, sụt cân, xương mọc bất thường và đau khi cử động. Vì sao vitamin chỉ nên dùng khi có bác sĩ tư vấn, mình viết riêng trong bài vitamin cho chó.
Dạy bé kén ăn
Bé học rất nhanh: chê bát hạt thì sẽ có món ngọt thơm. Vài tuần sau, bé chỉ chịu ăn khi có gel. Nếu bé nhà bạn đã vào vòng này, bài chó biếng ăn phải làm sao chỉ cách đưa bé về nếp ăn đúng giờ.
Nhiều đường, không hợp mọi bé
Gel lấy năng lượng một phần từ đường. Bé tiểu đường, bé béo không nên dùng. Bé đang ăn chế độ riêng vì bệnh thận, gan, tụy thì phải hỏi bác sĩ trước, vì một tuýp gel có thể làm lệch cả chế độ ăn đang được tính toán.
Đây là quan điểm mình giữ suốt cả loạt bài về bổ sung: nếu muốn bổ sung hằng ngày, chỉ nên chọn 3 thứ: men vi sinh loại được thiết kế để dùng hằng ngày, omega-3 và chất chống oxy hóa. Những thứ còn lại, kể cả gel dinh dưỡng, chỉ dùng khi có lý do rõ ràng và có bác sĩ tư vấn. Bé đang ăn hạt đạt chuẩn hoặc bát tự nấu đúng khung 5:3:2 thì phần lớn không cần thêm gì nữa. Bức tranh đầy đủ nằm ở bài thực phẩm bổ sung cho chó.
Gel dinh dưỡng cho chó biếng ăn: cho thế nào cho đúng?
Trước khi mở tuýp, bạn cần biết bé biếng ăn vì sao. Một phép thử đơn giản: đưa bé miếng thịt luộc khoái khẩu. Bé vẫn chạy nhảy, vẫn vồ lấy miếng thịt thì nhiều khả năng là kén do thói quen. Lúc này gel không chữa được, mà còn làm bé kén nặng hơn. Bé quay mặt đi cả với món thích nhất thì đó là chuyện sức khỏe, phải tìm nguyên nhân.
Gel hợp với bé đang hồi phục, hoặc biếng ăn tạm thời mà bác sĩ đã xem và đồng ý cho dùng.
Cách cho bé ăn gel
- Bôi một chút lên đầu ngón tay sạch, đưa lại gần mũi để bé tự liếm. Đây là cách nhẹ nhàng nhất.
- Bé mệt, không tự liếm: quệt nhẹ một ít lên lưỡi hoặc mặt trong môi rồi để bé tự nuốt. Không bóp thẳng một đoạn dài vào họng, không ép khi bé quay đi hay nghẹn, vì gel có thể sặc vào đường thở.
- Trộn vào thức ăn: quệt một lớp mỏng lên mặt bát hạt ngâm mềm hoặc thức ăn mềm đã hâm ấm. Mục đích là dẫn bé quay về bát ăn, không phải thay bát ăn.
Lượng bao nhiêu
Theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, tính theo cân nặng của bé. Nhiều loại ghi riêng hai mức: khi bé chỉ ăn ít và khi bé gần như không ăn. Đừng tự tăng liều cho nhanh lại sức. Bé có bệnh nền thì hỏi bác sĩ lượng cụ thể.
Lần đầu dùng loại gel mới, cho ít thôi rồi theo dõi phân, theo dõi nôn, ngứa hay nổi mẩn. Thêm sản phẩm mới vào khẩu phần lúc nào cũng nên đi từ từ.
Dùng bao lâu
Đến khi bé ăn lại bữa chính bình thường, thường chỉ vài ngày. Một dấu hiệu bạn đang dùng sai: bé liếm gel ngày càng nhiều mà bát ăn ngày càng vơi ít. Nếu đã quá một tuần mà bé vẫn phải có gel mới chịu ăn, gel không còn là cây cầu nữa. Đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân.
Gel dinh dưỡng cho mèo: ba điều khác với chó
Mèo dùng gel dinh dưỡng được, cũng chỉ trong những đợt ngắn như chó. Nhưng có ba điều phải cẩn thận hơn.
Một, chọn đúng loại cho mèo. Đừng lấy tuýp của chó cho mèo khi chưa đọc nhãn. Mèo cần tránh propylene glycol, một chất giữ ẩm hay có trong thức ăn mềm: chất này làm hỏng hồng cầu của mèo, đến mức ở Mỹ bị cấm dùng trong thức ăn cho mèo, trong khi chó chịu được tốt hơn. Mèo cũng là loài nhạy nhất với hành, tỏi, kể cả dạng bột tạo mùi.
Hai, không ép mèo. Ép mèo ăn không những dễ làm mèo sặc mà còn khiến mèo sợ đồ ăn hơn, lâu tự ăn lại hơn. Đưa ngón tay có chút gel lại gần mũi, để mèo tự liếm. Mèo quay đi thì dừng.
Ba, mèo không chịu được đói lâu. Mèo nhịn ăn vài ngày có thể bị gan nhiễm mỡ, một bệnh có thể cướp mạng bé nếu không chữa kịp, và mèo béo có nguy cơ cao hơn hẳn. Gel không ngăn được chuyện này nếu bé bỏ ăn vì bệnh. Mèo bỏ ăn hoàn toàn quá 24 giờ thì gọi bác sĩ; mèo béo, mèo con, mèo già hay mèo có bệnh nền thì đi sớm hơn. Mèo kén ăn mà vẫn khỏe thì xem bài mèo kén ăn phải làm sao.
Đọc nhãn tuýp gel trước khi mua
Tuýp gel nhỏ, chữ trên vỏ càng nhỏ. Nhưng mấy dòng đó quyết định tuýp gel giúp bé hay hại bé. Cầm tuýp lên, bạn soát lần lượt:
- Dành cho loài nào. Ghi rõ cho chó, cho mèo hay cho cả hai. Không có dòng này thì đặt xuống.
- Năng lượng mỗi lượng dùng, để biết mỗi lần bóp bạn đang cho bé bao nhiêu.
- Thành phần. Với chó: tuyệt đối không có xylitol, chất tạo ngọt hay có trong đồ “không đường”, kẹo cao su, vitamin nhai và thực phẩm bổ sung của người. Xylitol có thể làm đường huyết của chó tụt mạnh chỉ trong 10 đến 60 phút. Với mèo: không propylene glycol, không hành, tỏi. Bé tiểu đường thì để ý lượng đường.
- Hàm lượng vitamin A, D, nhất là khi bé đang dùng thêm sản phẩm bổ sung khác.
- Hướng dẫn liều theo cân nặng, hạn dùng, nhà sản xuất rõ ràng, có địa chỉ và nơi liên hệ.
Và đừng lấy gel, siro bổ, vitamin của người cho chó mèo. Liều khác, thành phần khác, có loại chứa đúng thứ bé không được ăn. Danh sách những thứ cấm, xylitol nằm ngay đầu, có trong bài chó không được ăn gì.
Khi nào gác tuýp gel lại và đưa bé đi khám?
Gel không chữa bệnh. Khi bé có một trong các dấu hiệu dưới đây, bóp thêm gel chỉ mua thêm cho bạn cảm giác yên tâm, không mua thêm thời gian cho bé:
- Chó bỏ ăn hoàn toàn, chê cả món khoái khẩu, quá 24 giờ; chó con và chó giống siêu nhỏ quá 12 giờ.
- Mèo bỏ ăn hoàn toàn quá 24 giờ; mèo béo, mèo con, mèo già thì sớm hơn.
- Bỏ ăn kèm nôn, tiêu chảy, phân có máu.
- Lả, nằm một chỗ, run, lạnh người, lợi nhợt nhạt hoặc vàng.
- Bụng chướng, kêu đau khi chạm vào, thở gấp.
- Sụt cân dù đã cho thêm gel.
- Chó con, mèo con run rẩy, không đứng vững: đây là cấp cứu. Nếu bé còn tỉnh, xoa một chút mật ong hoặc nước đường pha đặc lên lợi, giữ ấm và đưa đi viện ngay. Gọi trước cho phòng khám trên đường đi.
Bé vừa bỏ ăn vừa nôn thì đọc ngay bài chó bỏ ăn kèm nôn để biết lúc nào tự chăm được, lúc nào phải đi ngay.
Câu hỏi thường gặp
Gel dinh dưỡng có tác dụng gì?
Gel cung cấp nhiều năng lượng trong một lượng nhỏ, thêm vitamin và khoáng chất, giúp bé ốm dậy, sau mổ hay biếng ăn tạm thời có đủ sức trong vài ngày ăn kém. Gel không chữa bệnh và không thay được bữa ăn chính.
Có nên cho chó ăn gel dinh dưỡng hằng ngày không?
Không nên. Bé khỏe ăn gel mỗi ngày dễ béo, dễ thừa vitamin khi dùng cùng sản phẩm bổ sung khác, và dễ thành kén ăn. Nếu muốn bổ sung hằng ngày, chỉ nên chọn men vi sinh loại dùng hằng ngày, omega-3 và chất chống oxy hóa.
Gel dinh dưỡng cho chó biếng ăn có hiệu quả không?
Có ích khi bé biếng ăn tạm thời hoặc đang hồi phục sau bệnh. Nếu bé kén do thói quen, gel làm bé kén nặng hơn. Nếu bé bỏ ăn hoàn toàn quá 24 giờ, kèm nôn hay lả, phải đi khám, gel không giải quyết được nguyên nhân.
Mèo dùng chung gel dinh dưỡng của chó được không?
Không nên tự dùng chung khi chưa đọc nhãn. Mèo cần loại ghi rõ dành cho mèo, không chứa propylene glycol, hành, tỏi. Mèo cũng không được ép ăn, và bỏ ăn quá 24 giờ thì gọi bác sĩ vì nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Cho chó ăn gel dinh dưỡng bao lâu thì dừng?
Dừng khi bé ăn lại bữa chính bình thường, thường chỉ vài ngày. Quá một tuần mà bé vẫn phải có gel mới chịu ăn thì đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân.
Chỗ của tuýp gel là tủ thuốc, không phải bàn ăn
Quay lại tuýp gel nằm trong ngăn tủ nhà bạn. Nó không có lỗi. Những ngày bé ốm dậy, mệt không buồn nhai, nó thật sự là cây cầu tốt. Lỗi chỉ đến khi cây cầu bị dùng thành con đường đi hằng ngày.
Lấy ra khi bé cần, cất đi khi bé đã ăn lại. Hằng ngày, việc của bé là một bát ăn đạt chuẩn, đúng giờ, đúng lượng. Còn nếu bạn muốn thêm gì đó cho bé mỗi ngày, hãy dừng ở ba thứ: men vi sinh, omega-3, chất chống oxy hóa. Và khi bé bỏ ăn quá lâu, điều bé cần không phải tuýp gel thứ hai, mà là một lần đi khám.
Nguồn tham khảo
- VCA Animal Hospitals: Ngộ độc vitamin A ở chó (dùng kéo dài thực phẩm bổ sung giàu vitamin A). vcacanada.com
- VCA Animal Hospitals: Chán ăn ở mèo (đi khám khi bỏ ăn, nguy cơ ở mèo béo, không ép ăn, thuốc kích thích thèm ăn do bác sĩ kê). vcacanada.com
- Cornell Feline Health Center: Gan nhiễm mỡ ở mèo. vet.cornell.edu
- Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA): Xylitol nguy hiểm cho chó. fda.gov
- Bộ luật Liên bang Hoa Kỳ, 21 CFR 589.1001: Propylene glycol trong thức ăn cho mèo. law.cornell.edu
- Merck Veterinary Manual: Ngộ độc hành, tỏi ở động vật. merckvetmanual.com
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
