Cách tăng cân cho chó gầy an toàn: đưa bé về điểm thể trạng 5

Cách tăng cân cho chó gầy: khám trước, thêm thịt sau

Cách tăng cân cho chó an toàn đi theo đúng thứ tự: chấm điểm thể trạng xem bé gầy thật hay chỉ thon, đưa bé đi khám để loại trừ bệnh và tẩy giun, rồi mới tăng năng lượng từ từ bằng thịt, trứng, chút mỡ tốt, chia 3 đến 4 bữa nhỏ. Đích đến là điểm 5 trên bảng điểm thể trạng: sờ được xương sườn qua một lớp mỡ mỏng. Không nhồi cơm, không mỡ heo, không thuốc tăng cân trôi nổi. Bé gầy trơ xương thì để bác sĩ cho ăn lại, đừng tự cho ăn dồn.

Nuôi chó gầy có một nỗi khổ rất riêng. Hàng xóm đi qua, nhìn bé rồi buông một câu: “Nuôi kiểu gì mà gầy thế?”. Nghe xong ai cũng chột dạ. Tối đó bát cơm của bé đầy lên gấp rưỡi. Có nhà chan thêm nước mỡ, thêm miếng bì, cốc sữa, mấy cái bánh ngọt. Bé ăn sạch, vẫy đuôi. Hai tuần sau sườn vẫn lộ, có khi còn kèm thêm một trận tiêu chảy.

Không ít người nuôi hỏi mình: chó ăn nhiều mà vẫn gầy là sao, cho chó ăn gì để mập. Câu trả lời nằm ở thứ tự. Biết bé gầy thật hay không, gầy vì đâu, rồi mới tính thêm gì vào bát. Làm ngược, bạn có thể đang vỗ béo cho đám giun trong ruột bé, hoặc để một căn bệnh lớn dần mà không hay.

Trước khi thêm bất cứ thứ gì vào bát, bạn xem video này. Mình chỉ cách tính khẩu phần cho chó theo cân nặng, để bé ăn đủ mà không phải đoán theo cảm tính.

Chấm điểm thể trạng: bé gầy thật hay chỉ thon?

Bác sĩ thú y không nhìn con số trên cân trước. Mình nhìn điểm thể trạng: thang 9 điểm, đánh giá lớp mỡ phủ trên người bé bằng mắt và tay. Cùng 8 kg, bé này có thể vừa đẹp, bé kia đã gầy, tùy khung xương. Mục tiêu của mọi kế hoạch tăng cân là đưa bé về điểm 5.

Điểm	Thể trạng	Mỡ cơ thể	Sờ và nhìn thấy gì
1	Rất gầy	Dưới 5%	Xương sườn dễ nhìn thấy và sờ được vì không có lớp mỡ. Sống lưng, xương hông nhô rõ
3	Hơi gầy	5–15%	Xương sườn vẫn thấy rõ, lớp mỡ giữa da và xương khá mỏng
5	Lý tưởng	16–25%	Sờ được xương sườn qua một lớp mỡ mỏng. Nhìn trên xuống thấy eo, bụng thóp lên vừa phải
7	Thừa cân	26–35%	Khó sờ xương sườn, ẩn dưới lớp mỡ dày. Eo mờ dần
9	Béo phì	Trên 35%	Quá khó sờ xương sườn, lớp mỡ rất dày, bụng xệ

Các điểm 2, 4, 6, 8 nằm giữa các mốc. Nhiều tài liệu thú y xếp cả điểm 4 và 5 vào vùng lý tưởng, nên bé đang ở điểm 4 chỉ cần giữ và nhích nhẹ. Bé điểm 3 trở xuống mới là bé cần kế hoạch tăng cân.

Tự chấm điểm tại nhà trong 3 bước

1. Sờ sườn. Úp hai bàn tay lên hai bên ngực bé, miết nhẹ như vuốt lông. Rồi so với chính bàn tay bạn, theo cách so sánh của bệnh viện thú y VCA: nắm chặt tay, sờ các đốt ngón nhô lên, đó là sườn của bé gầy. Úp bàn tay phẳng xuống bàn, sờ đốt ngón trên mu bàn tay, đó là sườn lý tưởng. Ngửa bàn tay, sờ chỗ đốt ngón phía lòng bàn tay, đó là sườn của bé béo.
2. Nhìn eo từ trên xuống. Bé điểm 5 có eo thắt vừa phải sau lồng ngực. Eo thắt sâu, thấy cả gờ xương hông hai bên: bé đang gầy.
3. Nhìn bụng từ bên hông. Bụng thóp lên phía sau lồng ngực là bình thường. Thóp sâu như bị hóp, kèm sườn lộ: gầy. Bụng thẳng hoặc xệ: thừa cân.

Bé lông dày như Phốc sóc, Alaska thì mắt rất dễ bị lừa. Phải dùng tay.

Thon khác gầy: chó ta, chó Phú Quốc, chó săn

Chó ta, chó Phú Quốc, các giống chó săn chân dài vốn thon. Dáng chuẩn của chúng nhìn mảnh hơn hẳn một bé chó Bắc Kinh hay Phốc sóc, nên hay bị hàng xóm “chấm điểm” oan. Bé thon mà khỏe vẫn có lớp mỡ mỏng trên sườn, cơ đùi và cơ hai bên sống lưng chắc tay, lông bóng, ăn ngủ chơi bình thường. Bé gầy thì sống lưng, xương hông nhô thành gờ sắc, cơ hóp, lông xơ, bé dễ mệt.

Đừng cố ép một bé thon thành bé tròn. Ép quá tay là đẩy bé lên điểm 7, và khi ấy bạn sẽ cần bài cách giảm cân cho chó béo phì.

Chó gầy vì đâu? Loại trừ bệnh trước khi thêm cơm

Chó gầy đi theo hai đường. Một là ăn vào không đủ. Hai là ăn đủ, thậm chí ăn nhiều, mà cơ thể không giữ lại được: tiêu hóa kém, hấp thu kém, mất chất qua nước tiểu, hoặc bệnh đốt năng lượng. Đường thứ hai mới đáng sợ, vì càng thêm cơm bạn càng đi lạc.

• Giun sán đường ruột: ăn chung phần ăn với bé. Hay gặp nhất ở chó con và chó nhặt về.
• Ký sinh trùng máu do ve truyền: bé sụt cân, sốt, lợi nhợt vì thiếu máu. Nhà có ve thì phải nghĩ tới.
• Răng miệng: gãy răng, viêm lợi làm bé thèm mà nhai không nổi, ngậm rồi nhả, ăn ít dần.
• Bệnh tiêu hóa kéo dài: viêm ruột, thiếu men tụy. Bé ăn rất háu mà phân nhiều, nhão, có khi bóng mỡ.
• Tiểu đường: ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều mà vẫn sụt cân.
• Suy thận, bệnh gan, bệnh tim, ung thư: hay gặp ở bé lớn tuổi, cơ teo dần, ăn kém dần. Về thận, xem bài chó bị suy thận.

Ngoài bệnh, bé có thể gầy vì ăn thiếu so với nhu cầu (chạy nhảy nhiều, đang lớn, đang cho con bú), vì bát nhiều cơm ít thịt, vì bị bé khác giành ăn, hoặc vì biếng ăn. Bé chê bữa, ăn lèo tèo thì đọc thêm chó biếng ăn phải làm sao.

Khi nào phải đưa bé đi khám

• Bé sụt cân mà bạn không hề đổi cách cho ăn.
• Ăn nhiều, ăn háu mà vẫn sụt.
• Kèm nôn, tiêu chảy, phân có máu hoặc phân bóng mỡ.
• Uống nhiều, tiểu nhiều hơn hẳn.
• Ăn ít dần, nhai khó, chảy dãi, hôi miệng.
• Mệt, lợi nhợt, ho, thở nhanh, bụng to dần trong khi lưng teo.
• Bé ở điểm 1 hoặc 2: sườn, sống lưng, xương hông nhô rõ.
• Chó con gầy, bụng ỏng, lông xơ, chậm lớn.

Hội bảo trợ thú y PDSA của Anh khuyên: chưa chắc thì cân bé vài ngày một lần trong vài tuần, ghi lại, mang theo khi đi khám. Bác sĩ thường xét nghiệm phân, máu, nước tiểu và soi răng. Bé bỏ ăn hẳn kèm nôn là chuyện gấp hơn, xem chó bỏ ăn.

Kế hoạch tăng cân cho chó khỏe mà gầy: đưa bé về điểm 5

Bác sĩ đã khám, bé không bệnh, đã tẩy giun. Lúc này bé gầy chủ yếu vì ăn thiếu hoặc ăn sai. Năm việc dưới đây làm cùng nhau.

1. Tăng năng lượng từ từ, từng nấc nhỏ

Cân bé, ghi lại. Lượng bé đang ăn mỗi ngày là mốc xuất phát.

• Đồ tự nấu: tham khảo 4–6% cân nặng mỗi ngày, bé gầy lấy mức trên. Bé 10 kg ăn khoảng 600 g đồ nấu chín một ngày. Cách tính chi tiết ở bài chó mèo ăn bao nhiêu là đủ.
• Hạt: lấy bảng trên bao, đọc dòng cân nặng mà bé nên đạt, không phải cân hiện tại. Đổi sang loại hạt khác thì trộn dần trong 7 ngày.
• Mỗi lần chỉ tăng khoảng một phần mười lượng ăn, giữ một tuần rồi cân lại. Cân đứng yên thì tăng nấc tiếp. Phân nhão thì lùi một nấc.

Vì sao phải chậm? Ruột bé đã quen một lượng nhất định. Đổ thêm một lúc nhiều, bé tiêu chảy, nôn, và cái bé hấp thu được còn ít hơn trước.

2. Thêm thịt, trứng, chút mỡ tốt; không nhồi cơm

Khung bát tự nấu 5:3:2 (5 phần thịt, 3 phần cơm hoặc khoai, 2 phần rau) vẫn là nền. Phần tăng thêm dồn vào thịt, cá, trứng. Cơm giữ khoảng 3 phần, đừng tăng. Bát nhiều cơm là bát no bụng mà đói đạm: bé phình bụng chứ không lên cơ. Chuyện này mình viết kỹ ở bài chó ăn cơm được không.

• Trứng: luộc chín, vài quả mỗi tuần, tính vào phần thịt. Không cho ăn trứng sống.
• Chút mỡ tốt: chất béo là nguồn năng lượng đậm nhất, chỉ cần một chút là bát “nặng” lên mà thể tích không đổi. Xen thịt có chút mỡ thay vì toàn ức gà, cho 2–3 bữa cá biển mỗi tuần như cá nục, cá mòi, hoặc thêm vài giọt dầu cá. Thêm từ từ và nhìn phân.
• Đủ canxi, chút gan: bột vỏ trứng và gan theo đúng liều ở bài cách nấu đồ ăn cho chó.

3. Chia 3–4 bữa nhỏ, ấm và thơm

Bé gầy thường không ăn nổi một bát to. Chia tổng lượng cả ngày thành 3–4 bữa vào giờ cố định, bé ăn hết từng bữa. Hâm ấm bằng nhiệt độ tay, chan nước luộc thịt không nêm cho dậy mùi. Hạt thì chan chút nước ấm.

Giữ ba luật cũ: thức ăn ướt đổ ra bát quá 2 tiếng thì bỏ; không đổ đầy bát cả ngày; đồ ăn vặt, bánh thưởng cộng lại không quá khoảng 10% năng lượng mỗi ngày. Bé no bánh sẽ chê bữa chính, và bạn lại tưởng bé “lười ăn”. Gỡ thói chê bữa ở bài vì sao chó kén ăn.

4. Tẩy giun đúng lịch, cho bé ăn yên

Hội đồng khoa học về ký sinh trùng thú nhỏ châu Âu (ESCCAP), nhánh Anh và Ireland, khuyên tẩy giun hoặc xét nghiệm phân không dưới 4 lần mỗi năm cho chó trưởng thành, bé hay ra đường, hay nhặt đồ ăn thì dày hơn. Chó con theo lịch riêng của bác sĩ. Phòng ve đều đặn.

Nhà nuôi nhiều chó thì cho ăn riêng chỗ, đứng cạnh tới khi bé ăn xong. Bé nhút nhát bị giành ăn là kiểu gầy rất hay gặp mà chủ không biết. Góc ăn nên yên tĩnh, xa tiếng ồn, xa người lạ.

5. Vận động vừa phải để lên cơ, không chỉ lên mỡ

Ăn nhiều mà nằm một chỗ thì bé lên mỡ bụng, còn cơ lưng, cơ đùi vẫn teo. Dắt bé đi bộ đều đặn mỗi ngày, chơi nhẹ, tăng dần quãng đường. Tránh chạy dài, nhảy cao khi bé còn yếu. Bé điểm 1–2 thì nghỉ ngơi trước, vận động theo hướng dẫn bác sĩ.

Lộ trình theo tuần

Thời gian	Việc làm	Mốc kiểm
Tuần 0	Đi khám, xét nghiệm phân, tẩy giun. Cân, chấm điểm, chụp ảnh bé từ trên xuống và bên hông	Có cân mốc, điểm mốc, bé không bệnh
Tuần 1	Sửa bát: dồn phần thêm vào thịt, trứng. Chia 3–4 bữa. Tổng lượng giữ nguyên hoặc nhích nhẹ	Phân thành khuôn, bé ăn hết bữa
Tuần 2	Tăng khoảng một phần mười lượng ăn. Thêm dần chút mỡ tốt, cá biển	Không nôn, không tiêu chảy
Tuần 3–4	Cân mỗi tuần. Cân đứng yên thì tăng thêm một nấc, đang lên đều thì giữ. Đi bộ đều	Cân nhích lên, sườn bớt lộ
Tuần 5 trở đi	Chấm điểm 2 tuần một lần. Gần điểm 5 thì thôi tăng	Sờ sườn qua lớp mỡ mỏng, eo vừa phải
Khi đạt điểm 5	Lùi về lượng duy trì, cân 2 tuần một lần	Giữ điểm 5 ổn định

Đây là khung, không phải đồng hồ. Có bé lên nhanh, có bé lên chậm. Nhưng nếu đã tăng ăn 3–4 tuần mà cân không nhích, quay lại bác sĩ: có thể bé còn bệnh chưa tìm ra.

Theo dõi: cân hằng tuần, chấm điểm, nhìn phân

Cân cùng một cái cân, cùng giờ, tốt nhất buổi sáng trước bữa đầu. Bé nhỏ thì bạn bế bé đứng lên cân, trừ đi cân của mình. Ghi vào sổ hoặc điện thoại. Hai tuần chấm điểm một lần, chụp ảnh cùng góc để so. Nhìn phân mỗi ngày: thành khuôn là bé đang hấp thu tốt.

Bé về điểm 5 rồi mà vẫn giữ lượng ăn lúc tăng cân, vài tháng sau bé sẽ lố sang điểm 6, 7. Đạt đích thì lùi lượng.

Năm sai lầm khi vỗ béo cho chó gầy

1. Nhồi cơm. Bé no bụng mà thiếu đạm. Cân có lên một chút, nhưng là bụng phình, cơ vẫn nhão, lông vẫn xơ.
2. Mỡ heo, bì, nước mỡ, đồ chiên. Lượng mỡ dồn một lúc dễ gây nôn, tiêu chảy. Nặng hơn là viêm tụy, bệnh rất đau và có thể nguy hiểm tính mạng. Bé đã gầy lại phải nhịn ăn để chữa tụy.
3. Đồ ngọt, bánh kẹo. Năng lượng rỗng, hại răng, làm bé chê bữa chính. Kẹo, bánh “không đường” có thể chứa xylitol, gây tụt đường huyết và hại gan. Socola thì độc.
4. Sữa bò, sữa đặc. Nhiều chó trưởng thành tiêu hóa đường sữa kém, uống vào đi ngoài, càng sụt cân. Xem bài chó uống sữa được không.
5. Thuốc, bột “tăng cân” không rõ nguồn. Không ghi rõ thành phần, không ai biết bên trong có gì. Có loại có thể trộn thuốc kích thích ăn hoặc thuốc nhóm corticoid: bé ăn nhiều, giữ nước, trông tròn ra mà không phải cơ. Dùng lâu hại gan, rối loạn nội tiết, giảm sức đề kháng, ngưng thuốc là bé sụt lại. Tệ nhất, nó che mất căn bệnh thật đang làm bé gầy.

Chó gầy trơ xương, điểm 1: đi khám, đừng tự cho ăn dồn

Bé nhặt ngoài đường về, bé đi lạc lâu ngày, bé ốm bỏ ăn nhiều ngày. Phản xạ của ai cũng là cho bé ăn thật no. Đó lại là lúc nguy hiểm nhất.

Khi nhịn đói lâu, kho phốt-pho, kali, magiê trong cơ thể bé cạn dần, dù xét nghiệm máu lúc đầu có thể vẫn bình thường. Ăn trở lại một lượng lớn, nhất là nhiều tinh bột, cơ thể kéo ồ ạt các khoáng này vào trong tế bào, khiến lượng trong máu tụt đột ngột. Đó là hội chứng nuôi ăn lại (còn gọi là hội chứng ăn trở lại). Bé có thể yếu cơ, run, loạn nhịp tim, khó thở do ứ dịch, nặng thì co giật và có thể tử vong. Hội chứng này không phổ biến, nhưng khi xảy ra thì rất nặng, và bé suy dinh dưỡng lâu ngày hoặc gần như không ăn nhiều ngày là nhóm có nguy cơ.

Ở bệnh viện thú y, bác sĩ thường bù nước trước, rồi chỉ cho ăn khoảng một phần tư đến một nửa nhu cầu năng lượng lúc nghỉ, chia nhiều bữa nhỏ, tăng dần trong vài ngày, kiểm tra điện giải và bổ sung vitamin nhóm B khi cần. Việc này cần xét nghiệm máu, không làm theo cảm giác ở nhà được.

Trong lúc chờ đi khám: cho bé nước sạch, ổ nằm êm, giữ ấm. Không tự cho ăn một bữa no. Chưa đến được phòng khám ngay trong ngày thì gọi điện hỏi bác sĩ nên cho bé ăn gì, bao nhiêu.

Câu hỏi thường gặp

Chó ăn nhiều mà vẫn gầy là bị gì?

Hay gặp nhất là giun sán, bệnh tiêu hóa làm bé hấp thu kém như viêm ruột, thiếu men tụy, và tiểu đường. Bé ăn nhiều mà sụt cân là dấu hiệu nên đi khám, xét nghiệm phân và máu, không phải lý do để thêm cơm.

Cho chó ăn gì để mập nhanh mà an toàn?

Không có món nào vừa mập nhanh vừa an toàn. Với bé khỏe đã tẩy giun, thêm thịt, cá, trứng luộc và một chút mỡ tốt vào khung bát 5:3:2, chia 3–4 bữa nhỏ, mỗi lần tăng khoảng một phần mười lượng ăn rồi cân lại sau một tuần.

Chó con gầy, bụng ỏng phải làm sao?

Giun là nghi phạm số một. Đưa bé đi khám, tẩy giun theo lịch bác sĩ, cho ăn thức ăn đạt chuẩn tăng trưởng và chia bữa theo tuổi. Chó con không dùng khung 5:3:2 của chó lớn. Lộ trình theo tháng ở bài chó con ăn gì.

Chó gầy có nên cho uống sữa bò cho mập không?

Không nên. Nhiều chó trưởng thành tiêu hóa đường sữa kém, uống sữa bò, sữa đặc dễ đi ngoài, càng mất chất. Muốn thêm năng lượng thì thêm thịt, trứng, cá vào bát.

Bao lâu thì chó gầy lên cân?

Tùy bé gầy tới đâu và gầy vì đâu. Bé khỏe, ăn đúng thường thấy cân nhích lên trong vài tuần đầu, về tới điểm 5 có khi mất vài tháng. Tăng ăn 3–4 tuần mà cân đứng yên thì quay lại bác sĩ.

Chó ta nhìn gầy có phải bị bệnh không?

Chưa chắc. Chó ta, chó Phú Quốc vốn thon. Sờ sườn thấy lớp mỡ mỏng, cơ lưng, cơ đùi chắc, lông bóng, ăn chơi bình thường là bé khỏe. Sống lưng, xương hông nhô sắc, cơ hóp, lông xơ mới là gầy.

Câu hỏi của hàng xóm, trả lời bằng bảng điểm

Lần tới có ai hỏi “nuôi kiểu gì mà gầy thế”, bạn không cần đổ thêm cơm vào bát cho yên lòng. Bạn có câu trả lời rõ ràng hơn: bé đang điểm mấy, đã khám chưa, đã tẩy giun chưa, đang đi tới tuần thứ mấy của lộ trình.

Đích đến không phải một bé tròn để người ngoài khen. Đích đến là điểm 5: sờ thấy sườn qua một lớp mỡ mỏng, eo gọn, cơ chắc, chạy nhảy khỏe. Muốn hiểu cả bức tranh bát ăn của bé, đọc bài trụ dinh dưỡng cho chó. Còn chỗ nào vượt quá tầm quan sát ở nhà, cứ đưa bé tới bệnh viện thú y để bác sĩ cùng bạn tìm nguyên nhân.

Nguồn tham khảo

1. VCA Canada Animal Hospitals, Body Condition Scoring in Dogs.
2. PDSA, Weight loss in dogs.
3. MSPCA-Angell, Refeeding Syndrome.
4. Jennifer Coates, DVM (PetMD), Feeding the Starving Dog.
5. Pennelegion C. và cộng sự (2020), Parasites & Vectors, Survey of UK pet owners quantifying internal parasite infection risk and deworming recommendation implications.
6. Merck Veterinary Manual, Nutritional Requirements of Small Animals.

Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.