Cai sữa cho mèo con: lộ trình tập ăn dặm từ 3 đến 8 tuần
Cai sữa cho mèo con: bắt đầu từ 3–4 tuần, xong vào khoảng 8 tuần
Cai sữa cho mèo con thường bắt đầu khi bé được khoảng 3–4 tuần tuổi, bằng cháo hạt mèo con xay nhuyễn hoặc pate mềm trộn sữa thay thế, đặt trong đĩa nông cho bé tự liếm. Mỗi tuần cháo đặc hơn một chút, sữa ít đi một chút. Đến khoảng 8 tuần tuổi, phần lớn bé đã ăn được hạt và cai hẳn sữa. Cả quá trình mất vài tuần, không phải một bữa.
Rất nhiều nhà bước vào chuyện cai sữa mà không hề định trước. Một ổ mèo con kêu ngoài ngõ sau trận mưa. Mèo mẹ đi mất, không quay lại. Nhà hàng xóm cho một bé, dặn “hơn tháng rồi, ăn được rồi”. Không ít người nuôi hỏi mình cùng một câu: giờ cho bé ăn gì? Và thứ quen tay nhất trong bếp là bát cháo cá nấu như cho người, thêm chút nước mắm cho thơm, hoặc ít sữa đặc pha loãng cho bé “dễ nuốt”.
Ai làm vậy cũng vì thương. Có điều bát cháo ấy nấu cho người, còn cái bụng mèo con bốn tuần tuổi cần thứ khác hẳn. Mèo là loài ăn thịt bắt buộc. Bé cần taurine, arginine, vitamin A sẵn có và axit arachidonic từ thịt, những thứ cơm cháo không bù được, mà thức ăn của chó cũng không đủ.
Bài này đi đúng quãng 3–8 tuần, lúc mèo con tập ăn dặm. Lộ trình ăn cả năm đầu đời của bé nằm ở bài trụ mèo con ăn gì theo từng tháng tuổi.
Mèo con mấy tuần ăn được? Nhìn bé, đừng chỉ nhìn lịch
Mốc 3–4 tuần là mốc chung. Có bé sẵn sàng từ khoảng 3 tuần, có bé cần thêm ít ngày. Bé sẵn sàng tập ăn thường tự “báo” cho bạn:
- Đi đã vững hơn, bắt đầu bò ra khỏi ổ, lẫm chẫm đi khám phá.
- Răng sữa nhú: vén nhẹ môi thấy mấy chiếc răng nanh, răng cửa nhỏ xíu. Bé bú bình bắt đầu cắn núm, cắn mạnh.
- Tò mò bát ăn của mẹ: ngửi, thò mặt vào, có bé liếm thử luôn.
- Bé bú bình đã liếm được sữa dính trên đầu ngón tay bạn.
Bé mới hơn hai tuần, mắt vừa mở, đi còn bò thì sữa vẫn là tất cả. Bắt bé ăn cháo lúc này chỉ thêm sặc và tiêu chảy. Nuôi bé mất mẹ ở tuổi đó, chọn sữa gì và cho bú bình ra sao, mình viết riêng ở bài sữa cho mèo con mất mẹ.
Còn bé có mẹ thì cứ để mẹ làm phần lớn việc. Bạn chỉ cần đặt thêm một đĩa cháo cạnh ổ. Mẹ ăn, con bắt chước. Đừng vì bé đã liếm được cháo mà bế bé đi khỏi mẹ. Cats Protection khuyên không tách mèo con khỏi mẹ trước ít nhất 8 tuần tuổi, trừ khi bác sĩ có chỉ định, vì tách sớm dễ để lại vấn đề hành vi về sau.
Hai cách làm “cháo” đầu đời cho mèo con
Thức ăn đầu tiên nên là chính loại bé sẽ ăn về sau: hạt hoặc pate cho mèo con, bao bì ghi rõ đầy đủ và cân bằng cho giai đoạn tăng trưởng hoặc cho mọi giai đoạn sống. Mèo con cần nhiều đạm hơn mèo trưởng thành, và thức ăn làm cho tuổi đang lớn đã tính sẵn phần đó. Đọc bao bì thế nào, bạn xem bài cách chọn thức ăn cho mèo con.
Cách 1: cháo hạt mèo con
Bước 1. Ngâm hạt bằng nước ấm. Nước đun sôi để nguội bớt, còn ấm tay, đổ ngập hạt. Ngâm tới khi bóp một viên giữa hai ngón tay thấy nát mềm, không còn lõi cứng.
Bước 2. Xay thật nhuyễn. Dùng máy xay sinh tố, hoặc dằm kỹ bằng dĩa. Tuần đầu cháo phải mịn, không lợn cợn.
Bước 3. Chỉnh độ loãng. Thêm nước ấm tới khi cháo sệt như cháo loãng, chảy được trên mặt đĩa. Bé đang bú bình thì thay nước bằng sữa thay thế cho mèo con, pha đúng hướng dẫn trên hộp. Mùi quen, bé chịu liếm hơn.
Bước 4. Thử nhiệt độ. Nhỏ một giọt lên cổ tay. Ấm cỡ thân nhiệt là vừa. Nóng quá, bé bỏng lưỡi rồi sợ đĩa.
Bước 5. Làm vừa đủ một bữa. Thừa thì bỏ, rửa sạch đĩa. Đừng ngâm sẵn cả bát để dành cả ngày. Cháo ướt để lâu ở nhiệt độ phòng dễ hỏng, bé ăn vào là đau bụng, đi lỏng.
Cách 2: pate mềm trộn sữa thay thế
Lấy một ít pate cho mèo con, dằm thật mịn, thêm sữa thay thế cho mèo con hoặc nước ấm tới khi sệt như cháo loãng. Một hướng dẫn chăm mèo con mồ côi của Best Friends dùng tỷ lệ khoảng 2 phần pate với 1 phần sữa thay thế, rồi từ tuần thứ 5 đổi sữa sang nước ấm. Pate trộn sữa hợp với bé đang bú bình, vì mùi sữa giúp bé nhận ra đó là đồ ăn.
Cách nào cũng được. Định cho bé ăn hạt là chính thì cháo hạt giúp bé quen mùi viên hạt từ sớm. Quan trọng là chọn một loại rồi giữ nguyên.
Tập bé liếm: đầu ngón tay trước, đĩa nông sau
Chấm chút cháo lên đầu ngón tay sạch, đưa sát mũi bé cho bé ngửi. Bé liếm rồi thì hạ ngón tay dần xuống sát mặt đĩa, để bé đi theo ngón tay mà tìm tới cháo. Đĩa phải thật nông, gần như phẳng. Bé sẽ lội cả bốn chân vào đĩa, dính cháo đầy mặt. Bình thường thôi. Sau bữa lau bé bằng khăn ấm hơi ẩm rồi lau khô, để bé không bị lạnh.
Hai điều mình dặn kỹ nhất: không ấn mặt bé vào đĩa, và không dùng xi lanh bơm cháo vào miệng. Bé đang tập nuốt, bơm vào rất dễ sặc. Cháo lọt vào đường thở có thể thành viêm phổi hít, mà ở mèo con đó là chuyện lớn. Nhà có cả ổ thì chia hai ba đĩa, để bé yếu không bị anh chị em chen ra ngoài.
Lộ trình cai sữa cho mèo con tuần theo tuần
Khung dưới đây để tham khảo. Bé nào chậm hơn một tuần cũng không sao.
| Tuần tuổi | Thức ăn trông thế nào | Sữa mẹ / sữa thay thế | Dấu hiệu bé đang ổn |
|---|---|---|---|
| 3–4 tuần | Cháo hạt hoặc pate trộn sữa, loãng, xay thật mịn. Vài bữa nhỏ mỗi ngày | Vẫn là nguồn ăn chính | Bé liếm được vài lần là thành công |
| 5 tuần | Sệt như cháo đặc, vẫn mịn. Pha bằng nước ấm thay dần cho sữa | Giảm dần, bé bú ít đi | Bé tự tìm tới đĩa, ăn hết phần |
| 6 tuần | Hạt ngâm mềm dằm thô, hoặc pate dằm ít nước | Chỉ còn là phụ | Cháo đã thành bữa chính |
| 7–8 tuần | Hạt ngâm ít nước còn nguyên viên, tập dần sang hạt khô. Hoặc pate cho mèo con | Cai hẳn vào khoảng 8 tuần | Bé nhai được, phân thành khuôn, cân tăng đều |
Nguyên tắc chuyển bước chỉ có một: bé ăn ngon, phân đẹp, cân tăng đều thì mới làm đặc thêm. Phân nát ra thì lùi lại một bước, đợi bụng bé ổn rồi đi tiếp.
Suốt quãng này, cân bé mỗi ngày bằng cân nhà bếp, vào cùng một giờ. Cân đứng yên hoặc tụt một hai ngày liền là phải đi khám, kể cả khi bé trông vẫn bình thường. Dạ dày mèo con nhỏ, nên chia nhiều bữa nhỏ trong ngày. Số bữa và lượng ăn cụ thể theo tuổi nằm ở bài mèo con ăn mấy bữa một ngày.
Giảm sữa thế nào cho nhẹ
Bé có mẹ: cho bé xa mẹ từng quãng ngắn, chừng một giờ quanh giờ ăn, rồi tăng dần, thay vì một hôm bế đi hẳn. Bé bú bình: vẫn giữ vài cữ bình mỗi ngày trong lúc tập ăn, bớt dần từng cữ khi bé ăn cháo đều. Đừng cắt hẳn sữa trong một ngày. Bé chưa ăn đủ cháo mà mất sữa là đói, tụt cân, dễ tụt đường huyết.
Nước sạch và khay vệ sinh
Từ khoảng 4 tuần, bé bắt đầu để ý tới nước. Đặt một bát nước sạch thật nông, sâu không quá 5 cm, để bé không bị ngã chúi vào sặc nước. Thay nước mỗi ngày. Sữa càng ít đi, nước càng quan trọng.
Cũng khoảng 4 tuần, bé đã tự đi vệ sinh được, không cần kích thích như hồi sơ sinh. Đặt một khay thấp thành để bé trèo vào được, xa chỗ ăn. Mỗi lần ăn xong hay ngủ dậy, đặt bé vào khay. Mèo có bản năng vùi chất thải, vài ngày là bé quen.
Năm sai lầm hay gặp khi cai sữa cho mèo con
Cả năm đều xuất phát từ thương. Chỉ là đặt nhầm bát.
1. Cháo trắng, cơm nát chan canh
Bát cháo trắng hay cơm nát gần như toàn tinh bột, đạm rất ít. Mèo con ăn no bụng mà vẫn thiếu chất: chậm lớn, lông xơ, bụng ỏng, sức đề kháng kém. Nước canh nêm cho người còn mang theo muối, mì chính, hành.
2. Cháo cá nấu mặn
Cá không có tội. Cái nồi đi kèm mới là vấn đề: nước mắm, muối, hành phi. Cả họ hành, tỏi đều độc với mèo, mình liệt kê đủ ở bài mèo không được ăn gì. Xương dăm lẫn trong cháo dễ hóc, dễ đâm vào họng. Ăn toàn cá thì lệch chất, thiếu canxi. Còn cá sống thì tuyệt đối không: một số loại cá sống có men phá vitamin B1, mèo con thiếu B1 có thể biếng ăn, chậm lớn, rối loạn thần kinh. Cá phải nấu chín.
Cùng nhóm “cho bổ” là cháo gan heo. Mèo con đang lớn ăn nhiều gan có thể ngộ độc vitamin A, tổn thương đốt sống cổ. Đừng nấu gan làm bữa chính.
3. Sữa bò, sữa đặc, sữa của em bé
Mẹ cạn sữa, nhiều nhà pha ngay sữa đặc, rót sữa tươi hoặc lấy sữa công thức của em bé. Những loại này không làm ra cho mèo con, thành phần khác hẳn sữa mèo mẹ. Rất nhiều mèo không dung nạp đường lactose, uống vào là đầy bụng, tiêu chảy, mà tiêu chảy ở bé bốn năm tuần là mất nước nhanh hơn bạn tưởng. Sữa đặc lại thêm rất nhiều đường. Bé còn cần sữa thì chỉ dùng sữa thay thế dành riêng cho mèo con. Sữa dê dành cho chó mèo thì dùng được (nhiều hãng sữa chó mèo dùng sữa dê làm nguyên liệu), còn sữa dê của người thì không; mình phân tích kỹ ở bài sữa cho mèo con.
4. Ép ăn, hoặc bỏ đói cho “đói thì khắc ăn”
Bón ép bằng thìa, bằng xi lanh làm bé sặc, và làm bé sợ luôn cái đĩa. Bỏ đói thì càng nguy: mèo con dự trữ năng lượng rất ít, nhịn lâu là dễ hạ đường huyết, lả đi. Bé không chịu ăn thì kiểm lại độ ấm, độ mịn của cháo, cho bé ăn cùng anh chị em, và vẫn giữ sữa tới khi bé ăn được.
5. Đổi món liên tục
Thấy bé ăn ít, nhiều người đổi ngay loại khác, mỗi ngày một vị. Ruột bé đang tập làm quen với thức ăn đặc, đổi liên tục là đi lỏng, và bé học được thói kén ăn. Giữ nguyên một loại. Bé mới đón về thì hỏi chỗ cũ đang cho ăn gì, giữ nguyên ít nhất tuần đầu. Muốn đổi thì trộn dần loại mới vào loại cũ trong 7 ngày.
Mèo con đi ngoài lỏng khi cai sữa: lúc nào theo dõi, lúc nào đi khám
Đổi từ sữa sang cháo rồi sang hạt, bụng bé phải tập theo. Phân mềm hơn chút ít vài ngày đầu đổi độ đặc là chuyện có thể gặp. Nhưng phân toàn nước, phân có máu, bé lả, bỏ ăn kéo dài thì không còn là “tại cai sữa” nữa.
Nếu bé vẫn tỉnh, vẫn ăn, vẫn chơi, không nôn, phân không có máu:
- Không bắt bé nhịn ăn. Kiểu “cho ruột nghỉ” không dành cho mèo con. Bé nhịn là dễ tụt đường huyết.
- Lùi lại một bước: cháo loãng, mịn hơn, bé đang bú bình thì thêm sữa thay thế, bớt pate.
- Giữ nguyên một loại thức ăn, không thêm món lạ, không thử thuốc mẹo.
- Kiểm tra đồ ăn: cháo có bị để lâu, pate mở hộp có bị ôi không.
- Luôn có nước sạch trong bát nông, và cân bé mỗi ngày.
Rồi tự hỏi thêm: bé đã tẩy giun chưa? Mèo con hầu như bé nào cũng có giun, đi lỏng lai rai, bụng ỏng là chuyện hay gặp nếu bỏ qua bước này. Lịch tẩy giun, tiêm phòng mình gói ở bài chăm sóc mèo con.
Có một nhóm dấu hiệu mà mình không bao giờ nói câu “cứ theo dõi thêm ở nhà”. Bé đang tuổi cai sữa, chưa tiêm phòng đủ, mà nôn, phân có máu, bỏ ăn, lả, nằm một góc gọi không buồn ngẩng đầu, thì phải nghĩ ngay tới bệnh giảm bạch cầu ở mèo và đưa bé đi ngay. Mang theo một ít phân mới, để riêng bé với các mèo khác trong nhà. Cách xử lý tiêu chảy nói chung ở bài mèo bị tiêu chảy.
Ngoài nhóm trên, bé có bất kỳ điều nào dưới đây cũng đi khám, đừng để qua đêm:
- Bụng chướng căng, hoặc phân đen.
- Run rẩy, lừ đừ, loạng choạng, co giật. Có thể là hạ đường huyết. Trong lúc chuẩn bị đi, vén môi bé, xoa chút mật ong (hoặc nước đường pha đặc) lên mặt ngoài lợi, không đổ vào miệng bé đang lịm, rồi đi ngay. Bé đang co giật thì đừng đưa tay vào giữa hai hàm. Không dùng siro hay đồ “không đường”, ăn kiêng.
- Người lạnh, lả: ủ ấm bé bằng khăn và đi ngay, đừng cố đổ thức ăn vào miệng.
- Ho, thở gấp, thở khó sau khi sặc cháo hoặc sặc sữa.
- Cân không tăng, hoặc sụt một hai ngày liền.
- Dấu mất nước: lợi khô dính, mắt trũng, véo nhẹ da gáy thả ra thấy da về chậm.
- Mẹ đã hết sữa mà bé vẫn không chịu ăn cháo, dù bạn đã thử vài bữa.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con 1 tháng tuổi ăn gì?
Một tháng tuổi là khoảng 4 tuần, đúng lúc mới tập ăn dặm. Bé vẫn bú mẹ hoặc sữa thay thế cho mèo con là chính, kèm vài bữa nhỏ cháo hạt mèo con xay mịn hoặc pate cho mèo con trộn sữa, loãng như cháo loãng. Chưa cho cơm, không cháo cá nấu mặn, không sữa bò.
Mèo con mấy tháng ăn được hạt?
Khoảng 5–6 tuần, bé bắt đầu ăn hạt ngâm mềm. Khoảng 7–8 tuần, bé chuyển dần sang hạt ít ngâm rồi hạt khô, tùy răng và tùy bé. Dùng hạt cho mèo con, không phải hạt cho mèo trưởng thành, vì bé đang lớn cần nhiều đạm và năng lượng hơn.
Mèo con ăn cháo được không?
Được, nếu đó là cháo hạt mèo con hoặc pate mèo con trộn nước ấm. Cháo trắng, cháo cơm, cháo cá nấu như cho người thì không nên làm bữa chính: nhiều tinh bột, ít đạm, lại hay có muối, nước mắm, hành.
Mèo con không chịu ăn cháo hạt thì làm sao?
Xem lại cháo đã đủ ấm, đủ mịn chưa, chấm chút lên đầu ngón tay cho bé nếm, và giữ sữa tới khi bé ăn được. Đừng bón ép, đừng bỏ đói. Bé vừa không ăn vừa lừ đừ, hoặc cân không tăng, thì đưa đi khám.
Cho mèo con uống sữa em bé hoặc sữa tươi được không?
Không nên. Mấy loại sữa này không làm ra cho mèo con, bé uống vào rất dễ tiêu chảy, mất nước. Bé còn cần sữa thì dùng sữa thay thế dành riêng cho mèo con.
Bát cháo đúng cho bé mèo con nhà bạn
Bát cháo cá nấu cho bé mèo nhặt ngoài ngõ là cả tấm lòng. Mình chỉ mong bạn giữ nguyên tấm lòng ấy, đổi cái bát: một đĩa cháo hạt ấm, mịn, nhạt, đặt sát ổ, và cất hộp sữa đặc đi.
Cai sữa không cần bạn giỏi. Chỉ cần từ từ: đúng thức ăn cho mèo con, đúng độ loãng theo tuần, cân bé mỗi ngày, và thuộc lòng mấy dấu hiệu không được phép chờ. Bé đang đi lỏng, không lên cân, hay bạn chỉ muốn có người xem giúp, cứ đưa bé tới bệnh viện thú y hoặc phòng khám gần nhà.
Nguồn tham khảo
- Krista Seraydar, DVM. Weaning Kittens: When and How To Introduce Solid Food. PetMD.
- Best Friends Animal Society. How to Care for Orphaned Kittens: Feeding and Weaning.
- Cats Protection. Kitten care.
- Cornell Feline Health Center, Cornell University College of Veterinary Medicine. Feeding Your Cat.
- Merck Veterinary Manual. Nutritional Requirements of Small Animals.
- Maddie’s Fund. Feline Acute Diarrhea in Foster Kittens (quy trình mẫu).
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
