Sữa cho chó con sơ sinh mất mẹ: cách cho bú bình an toàn
Chó con sơ sinh ăn gì khi mất mẹ? Mình trả lời ngay
Sữa cho chó con sơ sinh mất mẹ hoặc mẹ thiếu sữa phải là sữa thay thế dành riêng cho chó con, pha đúng hướng dẫn in trên hộp. Không sữa bò, không sữa công thức của em bé, không sữa đặc. Nhưng đúng sữa mới xong một nửa. Nửa còn lại là cách cho bú, cách giữ ấm và cái cân nhà bếp.
Có lần một anh bưng vào phòng khám cái hộp các-tông lót khăn cũ, trong là ba bé chó con mắt còn nhắm tịt, mẹ mất từ hôm trước. Anh kể cả đêm không ngủ, bế từng bé ngửa ra như bế con nhỏ, bóp bình cho sữa chảy nhanh vì sợ các con đói. Một bé thở khò khè, mũi còn dính vệt sữa.
Anh không thiếu thương. Anh chỉ chăm chó con theo cách người ta chăm em bé, và chỗ khác nhau ấy chính là chỗ nguy hiểm.
Bài này dành cho giai đoạn 0–4 tuần tuổi. Lộ trình ăn từ sơ sinh đến 12 tháng thì bạn xem bài chó con ăn gì.
Trước khi pha sữa, sờ xem bé có lạnh không
Chó con sơ sinh chưa tự điều hòa được thân nhiệt. Có mẹ thì bé rúc vào bụng mẹ mà ấm. Mất mẹ, bé chỉ trông vào cái ổ bạn làm.
Nếu cả bài bạn chỉ nhớ một câu, mình mong là câu này: bé đang lạnh thì không được cho bú. Thân nhiệt tụt thì ruột gần như ngừng hoạt động. Sữa vào không tiêu, ứ lại, bé dễ trớ, dễ sặc. Sưởi ấm trước, cho ăn sau.
Bé đang lạnh khi sờ người thấy mát, cho đầu ngón tay sạch vào miệng thấy mát, bé lờ đờ, mút yếu hoặc không buồn mút.
Làm ấm thì làm từ từ: áp bé sát người, quấn khăn khô, đặt cạnh chai nước ấm bọc khăn. Không hơ lửa, không sấy nóng, không ngâm nước nóng. Bé ấm hẳn, cựa quậy, mút được đầu ngón tay rồi mới cho bú. Sưởi mãi mà bé vẫn lạnh, vẫn lả thì vừa giữ ấm vừa đưa bé đi viện.
Còn cái ổ hằng ngày:
- Tuần đầu, chỗ bé nằm nên ấm khoảng 29–32°C, rồi giảm dần theo tuần. Đặt nhiệt kế nhỏ ngay trong ổ, đừng đoán bằng tay.
- Chỉ sưởi một nửa ổ, để bé nóng quá thì tự bò sang nửa mát.
- Chai nước ấm hay đệm sưởi đều phải lót khăn, không để bé nằm trực tiếp lên.
- Ổ đặt chỗ khô, kín gió. Mùa đông ngoài Bắc, một khe cửa gió lùa cũng đủ làm cả ổ lạnh đi.
Chó con uống sữa gì, pha thế nào cho đúng
Sữa đúng là loại sữa thay thế chuyên cho chó con, bán ở phòng khám và cửa hàng thú y, trên hộp ghi rõ dành cho chó con, còn hạn dùng.
Không dùng sữa bò tươi, sữa công thức của em bé, sữa đặc có đường. Nước cháo, nước cơm, nước đường mà ông bà hay bảo cho uống để “lại sức” cũng không thay được sữa. Vì sao sữa bò không hợp với chó, mình đã viết ở bài chó uống sữa được không. Với chó sơ sinh, hậu quả nặng hơn hẳn: bé tiêu chảy là mất nước rất nhanh, vì trong người gần như không có dự trữ.
Khi pha:
- Rửa tay sạch, pha đúng tỷ lệ trên hộp. Đừng pha đặc cho “bổ” hay pha loãng cho “dễ tiêu”.
- Hâm ấm cỡ nhiệt độ cơ thể. Nhỏ vài giọt lên mặt trong cổ tay, thấy ấm là được. Tránh lò vi sóng vì sữa dễ nóng không đều.
- Pha xong dùng ngay, bữa nào thừa thì đổ bỏ.
- Rửa sạch bình và núm sau mỗi bữa, úp cho khô.
Thêm một câu nên hỏi: bé đã kịp bú mẹ trong 24 giờ đầu chưa? Sữa đầu mang kháng thể của mẹ sang con, mà ruột bé chỉ hấp thu được kháng thể ấy trong khoảng này, càng sớm càng tốt. Bé chưa kịp bú sữa đầu thì đề kháng mỏng hơn, bạn gọi bác sĩ ngay để được tư vấn, đừng đợi tới lần khám sau.
Cách cho chó con bú bình: nằm sấp, đừng bế ngửa như em bé
Chỗ này mình thấy sai nhiều nhất, cũng nguy hiểm nhất.
Bế ngửa như em bé, bình dốc từ trên xuống, sữa rất dễ đi nhầm vào đường thở rồi xuống phổi, gây viêm phổi hít. Với một cơ thể bé xíu, đây là bệnh nặng.
Tư thế đúng chính là tư thế bé bú mẹ ngoài tự nhiên:
- Đặt bé nằm sấp trên khăn hoặc trên đùi, bốn chân chạm nền.
- Đầu bé hơi ngẩng lên. Bình cầm chếch, không dốc thẳng đứng xuống miệng.
- Để bé tự mút. Bé bú khỏe hay đạp đạp hai chân trước, y như đang ấn vào bụng mẹ.
- Không bóp bình. Dốc ngược bình thử: sữa nên nhỏ từng giọt chậm, không chảy thành dòng. Lỗ núm quá to là mời sặc vào nhà.
- Bé nhả núm, quay đầu đi là no.
Thấy sữa trào ra mũi, bé ho, giãy giụa: dừng ngay, lau sạch mũi miệng, để bé nằm sấp nghỉ. Nếu sau đó bé thở khò khè, thở gấp, thở há miệng hoặc lừ đừ đi, đưa đi khám ngay.
Bé không chịu mút hoặc mút rất yếu thì đừng tự lấy xi-lanh bơm sữa vào miệng. Sữa vào nhanh hơn khả năng nuốt, đúng công thức của sặc. Bé sơ sinh không mút được tự nó đã là dấu hiệu bệnh.
Bao lâu bú một lần, có phải dậy cả đêm không
Có. Tuần đầu, bé cần bú khoảng mỗi 2–3 giờ, cả ngày lẫn đêm. Các tuần sau, bé bú được nhiều hơn mỗi lần nên các bữa giãn dần ra. Lượng mỗi bữa theo hướng dẫn trên hộp, phần lớn tính theo cân nặng, nên bé lên cân thì lượng cũng chỉnh theo.
Dậy lúc 2 giờ sáng pha sữa là mệt thật. Nhà nhiều người thì chia ca, và ghi sổ bé nào bú tốt, bé nào bú kém.
Bé bú đủ thì bú xong ngủ yên, bụng tròn và mềm. Vừa bú xong mà vẫn khóc liên tục, bò quanh ổ như tìm vú, là đang có chuyện: đói, lạnh hoặc đau.
Bú xong mới xong một nửa: lau cho bé đi vệ sinh
Trong 2–3 tuần đầu, chó con chưa tự đi tiểu, đi ngoài được. Chó mẹ liếm vùng mông sau mỗi lần con bú để kích thích. Mất mẹ thì bạn làm thay.
Sau mỗi bữa, lấy khăn mềm hoặc bông thấm nước ấm, vắt ráo, lau nhẹ vùng hậu môn và bộ phận sinh dục của bé. Thường một lúc là bé tè và đi ngoài. Lau sạch, lau khô rồi đặt bé về ổ ấm.
Nhiều người nuôi bộ lần đầu bỏ sót bước này. Bé bú đều mà không được kích thích thì chất thải ứ lại, bụng chướng, bé khó chịu rồi bỏ bú. Phân lỏng toẹt, phân có máu, hoặc lau mấy bữa liền mà không đi thì báo bác sĩ. Từ khoảng tuần thứ ba, bé bắt đầu tự đi được.
Cái cân nhà bếp là thứ nói thật nhất về bé
Mắt người dễ bị đánh lừa. Bé “trông vẫn thế” có khi đã sụt cân hai hôm liền.
Nên ai nuôi bộ mình cũng dặn: cân bé mỗi ngày, bằng cân nhà bếp điện tử, vào cùng một giờ, ví dụ buổi sáng trước bữa đầu, rồi ghi sổ.
- Bé khỏe thì cân tăng đều mỗi ngày.
- Đứng cân hoặc sụt cân 1–2 ngày là đưa đi khám, đừng chờ đến lúc bé lả. Chó sơ sinh đã yếu thì yếu đi rất nhanh.
Mẹ vẫn còn nhưng thiếu sữa thì làm sao
Nhiều khi mẹ vẫn đó nhưng sữa không đủ cho cả ổ, hoặc có bé yếu bị anh chị em chen mất chỗ. Bé bú thiếu thường khóc rên nhiều, bò quanh bụng mẹ không yên, cân không lên.
Lúc này thường không cần tách bé khỏi mẹ. Bạn cho bú thêm bằng bình theo đúng các nguyên tắc ở trên, rồi trả bé về để mẹ ủ ấm và liếm cho con. Nhìn cả chó mẹ nữa. Mẹ bỏ con, hoặc vú sưng đỏ, nóng thì đưa mẹ đi khám sớm và hỏi bác sĩ các con có nên bú vú đó không. Mẹ run rẩy, đi loạng choạng, thở dồn, co cứng là dấu hiệu sốt sữa (tụt canxi máu sau đẻ): đưa mẹ đi cấp cứu ngay, tạm tách các con ra cho bú bình.
Tuần thứ 3–4: bắt đầu nhìn sang cái bát
Khoảng 3–4 tuần tuổi, bé đứng vững hơn và bắt đầu tò mò. Đây là lúc tập ăn dặm, còn cai sữa hoàn toàn thường vào khoảng 6–8 tuần. Chuyển từ bình sang bát thế nào, mình viết riêng ở bài cai sữa cho chó con. Sau khi cai, bé ăn mấy bữa thì xem chó con ăn mấy bữa một ngày.
Việc hay bị quên là tẩy giun: bé có thể bắt đầu từ khoảng 2 tuần tuổi, rồi nhắc lại theo lịch bác sĩ đưa. Thuốc và liều tính theo cân nặng từng bé, đừng tự chia thuốc của chó lớn. Lịch này về sau gắn với lịch tiêm phòng cho chó.
Khi nào phải đưa bé đi khám ngay
Với chó sơ sinh, không có chuyện “để mai xem sao”. Thấy một trong những dấu hiệu dưới đây là đưa bé đi luôn:
- Bỏ bú, mút yếu hẳn, hoặc không mút được bình
- Người lạnh, lả, sưởi ấm rồi vẫn không khá lên
- Sau khi sặc sữa thì ho, thở khò khè, thở gấp hoặc thở há miệng
- Đứng cân hoặc sụt cân 1–2 ngày
- Khóc rên liên tục dù đã no, đã ấm
- Tiêu chảy, phân có máu, nôn trớ nhiều, bụng chướng căng
- Run, loạng choạng, lừ đừ, co giật
- Tách khỏi cả ổ, nằm riêng một góc
Run, loạng choạng, lừ đừ, co giật có thể là hạ đường huyết, nhất là ở giống nhỏ như Chihuahua, Poodle, Phốc. Sơ cứu tạm: vén môi bé, xoa một chút mật ong hoặc nước đường pha đặc lên mặt ngoài lợi, giữ bé thật ấm rồi đi viện ngay. Tuyệt đối không đổ vào miệng khi bé đang lịm, vì bé không nuốt được và sẽ sặc. Bé đang co giật thì không đưa tay vào giữa hai hàm kẻo bị cắn. Đừng dùng siro ho hay đồ “không đường”, đồ ăn kiêng, vì có thể có xylitol, rất độc với chó.
Tiêu chảy ở chó con cũng không xử lý như chó lớn, không cho nhịn ăn. Bạn xem thêm bài chó bị tiêu chảy. Trên đường đi, giữ bé thật ấm, mang theo hộp sữa đang dùng và cuốn sổ ghi cân.
Câu hỏi thường gặp
Chó con sơ sinh uống sữa bò pha loãng được không?
Không. Pha loãng không biến sữa bò thành sữa cho chó con, chỉ làm bé vừa hụt chất vừa vẫn dễ rối loạn tiêu hóa.
Chưa kịp mua sữa cho chó con, cho bú tạm sữa của em bé một đêm được không?
Mình không khuyên, kể cả “tạm”. Nhưng để bé sơ sinh nhịn cả đêm còn nguy hiểm hơn, vì bé tụt đường huyết rất nhanh. Giữ bé ấm, gọi ngay phòng khám thú y gần nhất, kể cả nơi trực đêm, để được chỉ cách cho ăn tạm an toàn trong vài giờ, rồi mua sữa đúng sớm nhất.
Có cần cho chó con sơ sinh uống thêm nước không?
Giai đoạn bú, sữa pha đúng tỷ lệ đã có nước cho bé. Đừng tự bơm thêm nước vào miệng bé, dễ sặc. Khi bé bắt đầu tập ăn dặm thì mới đặt thêm một bát nước nông, sạch.
Tự nuôi bộ ở nhà có được không?
Được, nếu bạn giữ được bốn việc: ấm, bú đúng tư thế, lau đi vệ sinh sau mỗi bữa, cân mỗi ngày. Nhưng nếu bé quá yếu, không kịp bú sữa đầu, hoặc bạn chưa nuôi bộ bao giờ, hãy đưa bé đi khám sớm.
Nuôi bộ khó thật, nhưng bạn không phải làm một mình
Nuôi một ổ chó con mất mẹ là việc nặng. Mấy tuần đầu bạn làm thay mẹ gần như mọi thứ. Nhưng làm đúng thì bé có cơ hội lớn lên khỏe mạnh như những bé còn mẹ.
Nếu bạn đang ôm một ổ chó con sơ sinh mà không chắc mình làm đúng, hoặc bé có dấu hiệu nào ở trên, cứ đưa bé sang Bệnh viện Thú y EraVet, hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h–19h. Mình sẽ cân, khám và chỉ bạn tận tay cách cho bú. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.
3 Comments