Chó con ăn gì? Lộ trình từ sơ sinh đến 12 tháng tuổi

Chó con ăn gì? Câu trả lời tùy vào bé đang ở tháng thứ mấy

Chó con ăn gì phụ thuộc vào tuổi: dưới 3 tuần bé chỉ bú sữa mẹ (mất mẹ thì dùng sữa thay thế dành riêng cho chó con), khoảng 3–4 tuần bắt đầu tập ăn cháo hạt chó con ngâm mềm, cai sữa hẳn vào khoảng 6–8 tuần, rồi ăn thức ăn đạt chuẩn cho giai đoạn tăng trưởng, chia từ 4 bữa xuống còn 2 bữa khi bé 6–12 tháng. Cơm, cháo xương và sữa bò không nằm trong lộ trình đó.

Có một buổi sáng, một anh bế vào phòng khám bé chó con lông vàng, người bé chưa đầy hai bàn tay. Bụng ỏng, mông bết phân, mắt lờ đờ. Anh kể mới đón bé về được mấy hôm, người bán dặn “cứ cho ăn cháo xương với sữa hộp là lớn”. Anh làm đúng từng chữ. Bé càng ăn càng đi ngoài, càng đi ngoài càng lả.

Anh không ẩu. Anh làm đúng thứ người ta vẫn truyền tai nhau cả chục năm nay: coi chó con là “chó lớn thu nhỏ”, bát của chó lớn chia bớt ra là xong.

Không phải vậy. Chó con mỗi tháng một khác. Bài này là tấm bản đồ: một bảng tra theo tháng tuổi, rồi đi qua từng chặng. Chặng nào cần kỹ hơn, mình đã viết riêng thành bài, bạn bấm theo link là tới.

Bảng tra nhanh: chó con từng tháng tuổi ăn gì, mấy bữa

Tuổi	Ăn gì	Mấy bữa	Lưu ý
0–3 tuần	Sữa mẹ. Mất mẹ hoặc mẹ thiếu sữa: sữa thay thế dành riêng cho chó con	Tuần đầu bú khoảng 2–3 giờ một lần, cả ngày lẫn đêm; giãn dần theo tuần	Giữ ổ ấm; bé lạnh thì sưởi trước rồi mới cho bú; lau kích thích đi vệ sinh sau mỗi bữa; cân mỗi ngày; tẩy giun bắt đầu khoảng 2 tuần tuổi
3–8 tuần	Vẫn bú, tập ăn dặm từ khoảng 3–4 tuần bằng hạt chó con ngâm nước ấm xay nhuyễn; cai sữa hẳn khoảng 6–8 tuần	Bú xen các bữa cháo nhỏ; từ khoảng 6 tuần: 4 bữa/ngày	Không cháo xương, không cơm chan canh, không sữa bò; đi lỏng khi cai thì theo dõi sát
2–3 tháng	Thức ăn cho chó con ghi đạt chuẩn “tăng trưởng” hoặc “mọi giai đoạn sống”; hạt ngâm mềm rồi giảm dần nước ngâm; giống lớn dùng loại dành riêng cho chó con giống lớn ngay từ khi cai sữa	4 bữa/ngày	Giống rất nhỏ không được bỏ bữa vì dễ hạ đường huyết; nhắc lại tẩy giun theo lịch bác sĩ
3–6 tháng	Vẫn thức ăn cho tăng trưởng; giống lớn tiếp tục dùng loại dành riêng cho chó con giống lớn	3 bữa/ngày	Không tự bổ sung canxi, bột xương; đồ thưởng không quá 10% năng lượng mỗi ngày
6–12 tháng	Thức ăn cho tăng trưởng, chuẩn bị chuyển sang hạt trưởng thành đúng thời điểm	2 bữa/ngày	Giống nhỏ và vừa chuyển khoảng 9–12 tháng; giống lớn 12–18 tháng; đổi thức ăn trộn dần trong 7 ngày

Mốc tuổi là mốc tham khảo, không phải lịch tàu chạy. Giống toy như Chihuahua, Poodle, Phốc có thể cần nhiều bữa nhỏ hơn và giữ nhịp đó lâu hơn. Bảng cũng không ghi lượng mỗi bữa, vì lượng tùy cân nặng và loại thức ăn của từng bé.

Ba tuần đầu: sữa, hơi ấm và một cái cân nhà bếp

Ba tuần đầu đời, mẹ lo hết thực đơn. Việc của người nuôi là để ý xem bé có bú được không, có ấm không, có lên cân không.

Sữa đầu trong những giờ đầu sau sinh mang theo kháng thể của mẹ, gần như tấm áo giáp đầu tiên. Ruột bé chỉ hấp thu được kháng thể này trong khoảng 24 giờ đầu, nên bé bú càng sớm càng tốt. Bé nào yếu quá, không tự bú được sữa đầu thì đưa bé đi khám ngay trong ngày, đừng chỉ theo dõi ở nhà.

Khi mẹ mất hoặc thiếu sữa, phản xạ của nhiều nhà là ra tạp hóa mua hộp sữa tươi, hoặc lấy sữa bột của em bé pha cho bú. Nhưng sữa bò, sữa công thức trẻ em hay sữa đặc đều không làm ra cho chó con. Bé cần sữa thay thế dành riêng cho chó con, pha đúng hướng dẫn trên hộp, pha xong dùng ngay, phần thừa bỏ đi.

Ba điều cần nhớ nếu phải nuôi bộ:

Cho bú ở tư thế nằm sấp, đầu hơi ngẩng. Đừng bế ngửa như em bé, sữa dễ sặc vào phổi.
Bé lạnh thì chưa cho bú. Chó con sơ sinh chưa tự giữ ấm được, người lạnh thì ruột ngừng làm việc. Sưởi ấm bé trước. Ổ tuần đầu cần ấm khoảng 29–32°C, rồi giảm dần.
Sau mỗi bữa, lau nhẹ vùng hậu môn và bộ phận sinh dục bằng khăn hoặc bông ấm, ẩm. Hai ba tuần đầu bé chưa tự đi vệ sinh được.

Và một cái cân nhà bếp. Cân bé cùng một giờ mỗi ngày. Bé khỏe thì cân tăng đều. Bé đứng cân hoặc tụt cân một hai ngày liền là phải đi khám. Khoảng 2 tuần tuổi, bé cũng bắt đầu lần tẩy giun đầu tiên, lịch nhắc lại bác sĩ sẽ hẹn.

Cách pha sữa, cầm bình, bao lâu bú một lần theo từng tuần, mình viết đầy đủ trong bài sữa cho chó con sơ sinh. Nhà đang có một ổ chó mất mẹ thì đọc bài đó trước.

Từ 3 đến 8 tuần: bát cháo đầu đời không phải cháo xương

Khoảng 3–4 tuần, bé bắt đầu lẫm chẫm, tò mò ngửi bát ăn của mẹ. Đó là lúc tập ăn dặm.

Món đầu tiên mình khuyên là hạt dành cho chó con ngâm nước ấm cho mềm rồi xay nhuyễn thành cháo sền sệt. Cho bé liếm thử vài lần một ngày, vẫn bú mẹ song song. Tuần sau cháo đặc hơn một chút, bữa cháo nhiều lên, cữ bú ít đi. Tới khoảng 6–8 tuần, bé cai sữa hẳn.

Chỗ này nhiều nhà mình đi lệch nhất, vì bát ăn dặm của chó con hay được nấu theo kiểu của người: cháo xương hầm, cơm nát chan canh, thêm tí sữa hộp cho “bổ”. Nghe bát nào cũng lành, nhưng cháo xương thì ít đạm thật, nước canh thì có muối và hay có hành, sữa bò thì dễ làm bé đi lỏng. Bé chó lông vàng ở đầu bài dính đủ cả ba.

Đi lỏng nhẹ khi chuyển từ sữa sang cháo có thể gặp. Nhưng chó con không chịu được kiểu “nhịn một hôm cho sạch bụng” như chó lớn. Phân có máu, nôn, bỏ bú bỏ ăn, nằm lả là phải nghĩ ngay tới bệnh parvo và đi viện, không chờ qua đêm.

Lịch giảm cữ bú từng tuần và những sai lầm hay gặp khi cai sữa, mình để trong bài cai sữa cho chó con.

Hai đến sáu tháng: bé lớn như thổi, bát ăn phải theo kịp

Cai sữa xong là bé bước vào quãng lớn nhanh nhất đời. Tuần nào bế lên cũng thấy nặng tay hơn. Quãng này người nuôi hay hỏi mình hai câu: ăn gì, và ăn mấy bữa.

Ăn gì: đồ cho “tăng trưởng”, không phải đồ của chó lớn

Chó con cần nhiều năng lượng hơn, nhiều đạm hơn, và cần canxi với phốt-pho theo một tỷ lệ cân bằng hơn chó trưởng thành. Bát của chó lớn chia nhỏ ra không đáp ứng đúng những thứ đó.

Khi chọn thức ăn, bạn lật bao tìm dòng ghi đạt chuẩn dinh dưỡng cho giai đoạn tăng trưởng (growth) hoặc mọi giai đoạn sống (all life stages), theo chuẩn AAFCO hoặc FEDIAF. Bao chỉ ghi dành cho chó trưởng thành thì chưa phải của bé. Nhà nuôi giống lớn thì bao phải ghi rõ dùng được cho cả chó con giống lớn; thấy dòng loại trừ chó giống lớn thì chọn loại dành riêng cho chó con giống lớn. Bé 2–3 tháng thì hạt vẫn nên ngâm mềm, sau giảm dần nước ngâm để bé quen nhai.

Hạt nào hợp, đọc nhãn thế nào, mình viết trong bài cách chọn hạt cho chó con.

Mấy bữa: 4 bữa, rồi xuống 3

Từ khoảng 6 tuần đến 3 tháng tuổi, bé ăn 4 bữa một ngày. Từ 3 đến 6 tháng, xuống 3 bữa.

Giống rất nhỏ như Chihuahua, Poodle, Phốc thì phải để ý hơn. Người nhỏ, dự trữ ít, bỏ một bữa là đường huyết có thể tụt. Những bé này đừng vội cắt bữa theo lịch của bé khác.

Mỗi bữa bao nhiêu thì không có con số chung. Bảng khẩu phần in trên bao là điểm xuất phát, cái cân và bàn tay sờ sườn bé mới là thước đo thật. Cách làm từng bước ở bài chó con ăn mấy bữa một ngày.

Còn đồ thưởng lúc tập lệnh, cộng lại không nên quá 10% năng lượng bé ăn trong ngày. Thưởng nhiều quá, bé no đồ vặt rồi chê bữa chính.

Sáu đến mười hai tháng: bớt bữa, và chọn đúng lúc đổi sang hạt trưởng thành

Qua sáu tháng, nhiều bé nhìn đã ra dáng chó lớn. Bên trong thì chưa: xương khớp vẫn đang lớn.

Quãng này bé ăn 2 bữa mỗi ngày, vẫn là thức ăn cho tăng trưởng, cho tới lúc chuyển:

Giống nhỏ và vừa: khoảng 9–12 tháng.
Giống lớn và khổng lồ (Golden, Alaska, Becgie, Husky…): khoảng 12–18 tháng, có bé tới 24 tháng mới chuyển.

Đổi thì đổi từ từ, trộn dần thức ăn mới vào thức ăn cũ trong 7 ngày. Sáng ăn loại này, tối đổi hẳn loại khác là bụng bé dễ phản đối.

Nhà nuôi giống lớn, đọc kỹ đoạn này

Chủ nuôi Golden, Alaska, Becgie hay có chung một nỗi lo: sợ bé còi xương. Thế là mua thêm canxi, thêm bột xương, cho ăn thật no cho mau lớn. Xuất phát từ thương, nhưng đi ngược với thứ bé cần.

Với chó con giống lớn, thừa canxi hoặc thừa năng lượng trong lúc đang lớn làm tăng nguy cơ bệnh xương khớp trong quá trình phát triển, trong đó có loạn sản khớp háng. Việc đúng là dùng thức ăn dành riêng cho chó con giống lớn, giữ bé thon gọn, sờ vào thấy sườn, và không tự bổ sung canxi hay bột xương khi bác sĩ chưa chỉ định.

Chó con mấy tháng ăn được cơm?

Câu này thường đi kèm một câu khác: “Bà nội bảo chó nuôi cơm mới chóng lớn, có đúng không bác sĩ?”

Mình trả lời thẳng. Cơm trắng nấu chín không độc, và khi bé đã cai sữa hoàn toàn (khoảng 6–8 tuần tuổi) thì bụng bé tiêu được một ít cơm nấu nhão. Nhưng “ăn được” với “nên lấy làm bữa chính” là hai chuyện khác nhau.

Với chó con, không có tháng nào cơm đủ tư cách làm nền cho cả bát. Quãng lớn nhanh là quãng bé cần đạm thật và canxi, phốt-pho cân đối nhất. Một bát cơm là chính, chan chút nước canh, thả vài khúc xương gà thì thiếu đạm, lệch khoáng, lại thừa muối. Chó lớn ăn lệch còn sửa dần được. Chó con ăn lệch đúng lúc khung xương đang hình thành thì chậm lớn, chân yếu, và cái lệch ấy nhiều khi theo bé cả đời.

Nếu nhà vẫn muốn cho bé ăn chút cơm:

Chỉ bắt đầu khi bé đã cai sữa hẳn và đang ăn thức ăn chó con ổn định.
Cơm chỉ là phần thêm nhỏ bên cạnh thức ăn chính đạt chuẩn tăng trưởng, không thay thức ăn chính.
Nấu nhão, không chan canh, không nêm muối, nước mắm, mì chính.
Không kèm xương nấu chín, không kèm đồ thừa trên mâm.

Chuyện cơm với chó mình đã viết riêng, có cả cách sắp lại bát ăn cho nhà chỉ nấu được ở nhà: chó ăn cơm được không. Bức tranh chung mỗi lứa tuổi cần gì thì xem chế độ ăn cho chó theo độ tuổi.

Những thứ chó con tuyệt đối không được ăn

Chó con nhỏ người, cùng một miếng đồ độc thì bé chịu nặng hơn chó lớn. Mấy thứ dưới đây đừng để lọt vào miệng bé, kể cả một miếng “cho biết vị”:

Socola và bánh kẹo có socola.
Nho tươi, nho khô, bánh có nho khô.
Hành, tỏi ở mọi dạng: sống, chín, phi thơm, bột nêm, nước canh có hành.
Xylitol, chất tạo ngọt trong kẹo cao su và đồ “không đường”, “ăn kiêng”.
Hạt macca.
Xương nấu chín, nhất là xương gà, xương vịt. Cắn vào là vỡ thành mảnh nhọn.

Danh sách đầy đủ hơn, kèm lý do từng món, nằm ở bài chó không được ăn gì. Bé đã lỡ ăn một trong mấy thứ trên thì đừng chờ xem có triệu chứng không, đưa bé đi khám ngay.

Khi nào phải đưa bé đi khám ngay

Chó con không có nhiều dự trữ. Chuyện chó lớn còn chờ được, chó con có khi không chờ được tới sáng. Đưa bé đi ngay nếu:

Bé sơ sinh không lên cân hoặc sụt cân một hai ngày liền, bé lạnh người, bỏ bú.
Sau khi bú, sữa trào ra mũi, bé ho hoặc thở khó. Sữa có thể đã sặc vào phổi.
Bé lừ đừ, run, đi loạng choạng, co giật, nhất là bé giống rất nhỏ vừa bỏ bữa. Đây là dấu hiệu hạ đường huyết. Sơ cứu tạm bằng cách vén môi bé, xoa một chút mật ong hoặc nước đường pha đặc lên mặt ngoài lợi rồi đi viện ngay. Đừng dùng siro ho hay đồ “không đường”, ăn kiêng (có thể có xylitol, rất độc với chó). Không đổ vào miệng khi bé đang lịm. Bé đang co giật thì không đưa tay vào giữa hai hàm, kẻo bị cắn.
Tiêu chảy có máu, nôn, bỏ ăn, nằm lả. Với chó con, nghĩ tới parvo trước tiên và đi viện ngay, đừng tự cho bé nhịn ăn ở nhà.
Bé nghi đã ăn phải socola, nho, xylitol, hành tỏi, hoặc nuốt xương rồi nôn ọe, bụng chướng, bỏ ăn.

Toàn cảnh: muốn xem bức tranh lớn về chuyện ăn uống của chó, từ nhóm chất, khung bát 5:3:2 đến bản đồ mọi bài liên quan, bạn đọc bài dinh dưỡng cho chó.

Bé vừa về nhà mới? Tuần đầu nên giữ nguyên món chủ cũ đang cho ăn, xem bài đón chó mèo về nhà tuần đầu.

Câu hỏi thường gặp

Chó con 1 tháng tuổi ăn gì?

Bé một tháng tuổi vẫn bú mẹ là chính và đang tập ăn dặm. Món phù hợp là hạt dành cho chó con ngâm nước ấm, xay nhuyễn thành cháo sệt, cho ăn ít một, nhiều lần. Bé mất mẹ thì vẫn cần sữa thay thế dành riêng cho chó con song song với cháo. Chưa cho ăn cơm, cháo xương hay sữa bò.

Chó con 2 tháng tuổi ăn gì?

Khoảng 6–8 tuần bé cai sữa hẳn, nên bé 2 tháng ăn thức ăn cho chó con đạt chuẩn tăng trưởng, hạt vẫn ngâm mềm, chia 4 bữa một ngày. Bé giống lớn thì dùng loại dành riêng cho chó con giống lớn ngay từ lúc cai sữa. Bé mới về nhà thì ít nhất tuần đầu giữ nguyên loại thức ăn bé đang quen, rồi mới trộn dần sang loại mới trong 7 ngày.

Chó con 3 tháng tuổi ăn gì, mấy bữa?

Vẫn là thức ăn cho giai đoạn tăng trưởng, và từ khoảng 3 tháng giảm xuống 3 bữa một ngày. Bé giống lớn thì vẫn dùng loại dành cho chó con giống lớn. Bé giống rất nhỏ có thể cần giữ nhiều bữa nhỏ lâu hơn, đừng vội cắt.

Chó con uống sữa bò được không?

Không nên. Bé sơ sinh mất mẹ cần sữa thay thế dành riêng cho chó con. Bé đã cai sữa thì không cần sữa nữa, bát thức ăn tăng trưởng đã đủ. Sữa bò dễ làm bé đi lỏng, mà chó con đi lỏng thì mất nước rất nhanh.

Có cần bổ sung canxi cho chó con không?

Bé đang ăn thức ăn đạt chuẩn cho giai đoạn tăng trưởng thì canxi đã được tính sẵn trong đó. Tự bổ sung thêm canxi hay bột xương dễ làm lệch tỷ lệ, và với chó con giống lớn thì thừa canxi làm tăng nguy cơ bệnh xương khớp. Chỉ bổ sung khi bác sĩ chỉ định.

Nuôi chó con là nuôi từng tháng một

Hôm ấy, xử lý xong đợt đi ngoài của bé chó lông vàng, điều mình dặn anh chủ nhiều nhất không phải chuyện thuốc. Mà là cái bát. Bỏ cháo xương, bỏ sữa hộp, thay bằng cháo hạt chó con, chia bữa nhỏ, cân bé mỗi ngày.

Chó con không cần thực đơn cầu kỳ. Bé cần đúng thứ cho đúng tháng: sữa khi còn bú, cháo mềm khi tập ăn, thức ăn tăng trưởng khi đang lớn, và một người chủ chịu cân, chịu sờ sườn, chịu đổi từ từ.

Nếu bé nhà bạn lên cân chậm, đi ngoài lỏng dai dẳng, hay bạn chỉ muốn có người xem giúp bát ăn đã đúng tuổi chưa, cứ đưa bé tới. Bệnh viện Thú y EraVet, hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h–19h, luôn có bác sĩ xem cho bé. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.