Sữa cho mèo con mất mẹ: chọn sữa, cách cho bú, lượng theo tuần
Sữa cho mèo con mất mẹ: dùng loại nào? Mình trả lời ngay
Sữa cho mèo con mất mẹ phải là sữa thay thế dành riêng cho mèo con, pha đúng hướng dẫn in trên hộp. Không sữa tươi, không sữa đặc, không sữa của em bé, và sữa dê mua ngoài chợ cũng không thay được. Đúng sữa mới xong một nửa. Nửa còn lại là ổ ấm, tư thế bú, cái khăn ấm sau mỗi cữ và cái cân nhà bếp.
Rất nhiều nhà gặp cảnh này: sáng ra nghe tiếng kêu chí chóe dưới gầm cầu thang, cúi xuống thấy một ổ mèo con mắt còn nhắm, không thấy mẹ đâu. Phản xạ đầu tiên thường là chạy ra đầu ngõ mua hộp sữa tươi, hoặc lấy hộp sữa bột của đứa nhỏ trong nhà pha cho bé. Thương thì có thừa. Nhưng chính bữa sữa đầu tiên ấy hay là chỗ mọi chuyện bắt đầu trượt.
Trước khi bế cả ổ về, bạn đứng xa quan sát một lúc. Mèo mẹ thường đi kiếm ăn vài giờ và không quay lại khi có người đứng gần. Bé bẩn, gầy, kêu liên tục, người lạnh, hoặc nằm ở chỗ nguy hiểm thì mới là lúc bạn ra tay (theo ASPCA).
Bài này dành cho giai đoạn bú, từ sơ sinh đến khoảng 4–5 tuần tuổi. Lộ trình ăn từ sơ sinh đến 12 tháng, bạn xem bài trụ mèo con ăn gì theo từng tháng tuổi.
Vì sao mèo con không uống sữa tươi, sữa đặc, sữa em bé?
Sữa mèo mẹ đặc đạm, nhiều béo, nhiều năng lượng, vì mèo con lớn cực nhanh. Đặt nó cạnh sữa bò và sữa dê, chỗ chênh hiện ra ngay:
| Trong 100 ml | Sữa mèo mẹ | Sữa bò | Sữa dê |
|---|---|---|---|
| Năng lượng | khoảng 120 kcal | khoảng 75 kcal | khoảng 56 kcal |
| Đạm | 8,1 g | 3,5 g | 3,4 g |
| Béo | 6,1 g | 4 g | 2,8 g |
| Đường lactose | 3,1 g | 5 g | 4,4 g |
Sữa tươi là sữa bò: đạm chưa bằng một nửa sữa mèo, ít béo, ít năng lượng, mà lactose lại nhiều hơn. Bé uống no bụng nhưng vẫn đói chất. Phần lactose dư xuống ruột già kéo nước vào, sinh tiêu chảy. Mèo con vài trăm gam tiêu chảy là mất nước rất nhanh. Pha loãng cũng không giải quyết được gì.
Sữa đặc có đường còn tệ hơn: vẫn là sữa bò, cộng thêm rất nhiều đường kéo nước vào ruột. Pha cho bé “lấy sức”, sức đâu chưa thấy, chỉ thấy đi lỏng.
Sữa của em bé được làm theo nhu cầu trẻ người, mà sữa mẹ của người vốn loãng đạm hơn sữa mèo rất nhiều. Bé mèo uống lâu ngày thì chậm lớn, thiếu chất. Các hướng dẫn nuôi bộ của tổ chức thú y đều dặn không dùng sữa bò, sữa người, sữa chó con thay cho sữa mèo con (theo PDSA).
Nước cháo, nước cơm, nước đường cũng không thay được sữa. Những thứ mèo không được ăn khác, bạn xem ở bài mèo không được ăn gì.
Sữa dê cho mèo: dùng được, miễn là loại dành cho chó mèo
Trên mạng hay truyền nhau rằng sữa dê “gần sữa mèo nhất”, cho mèo con uống thay sữa mẹ được. Nhìn lại bảng trên: sữa dê nguyên chất còn ít béo và ít năng lượng hơn cả sữa bò, đạm chưa bằng một nửa sữa mèo. Dịu bụng hơn với vài bé thì có thể, nhưng dịu bụng khác hẳn đủ chất. Uống sữa dê suông nhiều ngày, bé vẫn hụt đạm, cân không lên.
Còn sữa dê dành cho chó mèo thì dùng được. Hiện nay rất nhiều hãng sữa cho chó mèo dùng sữa dê làm nguyên liệu, rồi bổ sung đạm, béo, vi chất cho hợp với mèo con. Loại này khác hẳn hộp sữa dê của người bày ngoài chợ. Nên khi chọn, bạn đừng nhìn chữ “dê” hay “bò”. Hãy nhìn dòng “dành cho mèo con”, hướng dẫn pha theo cân nặng và hạn dùng. Sữa dê tươi chưa tiệt trùng thì tránh hẳn, vì sữa sống có thể mang mầm bệnh, mà đề kháng của mèo con còn rất mỏng.
Cách cho mèo con bú bình: ấm trước, bú sau, nằm sấp
Bé lạnh thì chưa cho bú
Nếu cả bài chỉ nhớ một câu, mình mong là câu này: bé đang lạnh thì không được cho bú. Thân nhiệt tụt thì ruột gần như ngừng chạy, sữa vào ứ lại, bé dễ trớ rồi sặc vào phổi (theo Merck).
Người bé mát, đầu ngón tay sạch cho vào miệng thấy mát, bé lờ đờ, mút yếu: bé đang lạnh. Làm ấm từ từ: áp bé sát người, quấn khăn khô, đặt cạnh chai nước ấm bọc khăn. Không hơ lửa, không ngâm nước nóng. Bé cựa quậy, mút được ngón tay rồi mới cho bú. Sưởi mãi vẫn lạnh, vẫn lả thì vừa giữ ấm vừa đưa đi khám.
Ổ hằng ngày: tuần đầu nên ấm khoảng 29–32°C, hạ dần từng tuần, tới khoảng 4–6 tuần tuổi thì về chừng nhiệt độ phòng (theo PDSA). Chỉ sưởi một nửa ổ để bé nóng quá thì tự bò sang nửa mát, và đặt nhiệt kế nhỏ trong ổ thay vì đoán bằng tay. Mùa đông ngoài Bắc, một khe gió lùa cũng đủ làm cả ổ lạnh đi.
Pha sữa cho đúng
- Rửa tay sạch, pha đúng tỷ lệ in trên hộp. Pha đặc cho “bổ” thì bé đầy bụng, tiêu chảy. Pha loãng cho “dễ tiêu” thì bé đói chất, chậm lên cân.
- Sữa ấm cỡ thân nhiệt, khoảng 35–38°C. Nhỏ vài giọt lên mặt trong cổ tay, thấy ấm là vừa. Hâm cách thủy, tránh lò vi sóng vì sữa nóng không đều, dễ bỏng miệng bé.
- Sữa đã hâm mà bé bú thừa thì đổ bỏ. Sữa pha sẵn chưa dùng đậy kín trong tủ lạnh, dùng trong 24 giờ. Để ngoài quá một giờ cũng bỏ (theo Maddie’s Fund).
- Rửa bình, núm sau mỗi cữ, định kỳ tráng nước sôi.
Bình sữa cho mèo sơ sinh hay xi lanh?
Bé mút khỏe thì dùng bình nhỏ dành cho thú sơ sinh, núm mềm. Dốc ngược bình thử: sữa nhỏ từng giọt chậm là đúng, chảy thành dòng là lỗ núm quá to, đường tắt dẫn tới sặc.
Bé mút yếu thì có thể dùng xi lanh 1–2 ml, nhưng chỉ nhỏ từng giọt thật chậm lên lưỡi, chờ bé nuốt hẳn rồi mới nhỏ tiếp, để bé không sặc. Không bơm cả xi lanh vào miệng. Bé sơ sinh không mút nổi tự nó đã là dấu hiệu bệnh, nên gọi bác sĩ.
Tư thế bú: nằm sấp, đừng bế ngửa như em bé
Đây là lỗi hay gặp nhất và nguy hiểm nhất. Bế ngửa, bình dốc từ trên xuống, sữa dễ đi nhầm vào khí quản rồi xuống phổi, gây viêm phổi hít. Với cơ thể bằng nắm tay, đây là bệnh nặng.
- Đặt bé nằm sấp trên khăn, bốn chân chạm nền, như lúc rúc bú mẹ.
- Đầu hơi ngẩng, hướng về trước, không ngửa cổ ra sau quá mức.
- Bình cầm chếch, để bé tự mút. Không bóp bình.
- Bé nhả núm, quay đầu đi là no. Bế dựng nhẹ, vỗ lưng thật khẽ cho bé ợ hơi.
Sữa trào ra mũi, bé ho, giãy: dừng ngay, lau sạch mũi miệng, cho nằm sấp nghỉ rồi bú lại chậm hơn. Sau đó mà bé ho kéo dài, thở khò khè, thở gấp, thở há miệng thì đi khám ngay.
Mèo con bú bao nhiêu, mấy cữ một ngày theo tuần tuổi
Tuần đầu, mèo con cần bú khoảng 2–3 giờ một lần, cả ngày lẫn đêm. Dạ dày lớn dần, mỗi cữ bú được nhiều hơn nên các cữ giãn ra. Bé nhặt về thường không rõ ngày sinh, nên bạn nhìn cột cân nặng nhiều hơn cột tuổi.
| Tuổi (ước) | Cân nặng thường gặp | Số cữ mỗi ngày | Một cữ không nên quá |
|---|---|---|---|
| Sơ sinh đến 1 tuần | khoảng 100–150 g | khoảng 7 cữ, cả đêm | 4–6 ml |
| Tuần thứ 2 | khoảng 150–250 g | khoảng 7 cữ | 6–10 ml |
| Tuần thứ 3 | khoảng 250–350 g | 6–7 cữ | 10–14 ml |
| Tuần thứ 4 | khoảng 350–450 g | khoảng 5 cữ, bắt đầu tập ăn dặm | 14–18 ml |
| Tuần thứ 5 | khoảng 450–550 g | khoảng 4 cữ, ăn dặm nhiều hơn | 18–22 ml |
Cột cuối là mức trần, không phải con số phải đạt. Ép bé bú quá sức chứa, bé dễ trớ, sặc, chướng bụng, tiêu chảy. Bé bú đủ thì ngủ yên, bụng tròn và mềm. Vừa bú xong mà vẫn kêu, bò quanh ổ như tìm vú là đang có chuyện: đói, lạnh, hoặc đau bụng.
Nhà nhiều người thì chia ca cữ đêm, ghi sổ bé nào bú mấy ml. Từ khoảng 4 tuần, bé bắt đầu tò mò với cái bát, đó là lúc tập ăn dặm. Cách chuyển từng bước mình viết ở bài cai sữa cho mèo con, còn sau khi cai ăn mấy bữa thì xem mèo con ăn mấy bữa một ngày.
Bú xong chưa phải xong: lau cho bé đi vệ sinh và cân mỗi ngày
Khoảng 3 tuần đầu, mèo con chưa tự đi tiểu, đi ngoài được. Mèo mẹ liếm vùng mông sau mỗi cữ để kích thích. Mất mẹ thì bạn làm thay: sau mỗi cữ, lấy bông thấm nước ấm, vắt ráo, lau nhẹ vùng hậu môn và bộ phận sinh dục cho tới khi bé tè, rồi lau khô, trả về ổ (theo PDSA).
Bỏ sót bước này, chất thải ứ lại, bụng chướng, bé khó chịu rồi bỏ bú. Mèo con thường đi ngoài một đến hai ngày một lần. Quá hai ngày không đi, bé rặn, kêu, thì báo bác sĩ.
Việc thứ hai là cân bé mỗi ngày bằng cân nhà bếp điện tử, cùng một giờ, rồi ghi sổ. Bé “trông vẫn thế” có khi đã sụt cân hai hôm. Bé khỏe thì cân lên đều mỗi ngày. Cân đứng, tụt, hay bé tụt lại so với anh chị em cùng ổ là lúc gọi bác sĩ, đừng chờ đến khi bé lả.
Thêm một câu nên tự hỏi: bé đã kịp bú sữa đầu chưa? Sữa đầu mang kháng thể của mẹ sang con, và ruột bé chỉ hấp thu được trong khoảng 24 giờ đầu (theo Merck). Bé nhặt về không rõ chuyện này thì đề kháng có thể mỏng hơn, càng nên đi khám sớm. Lịch tẩy giun, tiêm phòng về sau bạn xem ở bài chăm sóc mèo con.
Khi nào phải đưa mèo con đi khám ngay
Mèo con sơ sinh gần như không có dự trữ, tụt đường huyết và mất nước rất nhanh. Thấy một trong những dấu hiệu sau, đừng “để mai xem sao”:
- Bỏ bú, mút yếu hẳn, hoặc quá 6 giờ không chịu nhận bình
- Sặc sữa rồi ho kéo dài, thở khò khè, thở gấp, thở há miệng
- Bụng chướng căng, sờ vào bé kêu đau
- Tiêu chảy, phân có máu, nôn trớ nhiều
- Cân đứng hoặc sụt sau một hai ngày dù đã chỉnh cách cho bú
- Người lạnh, lả, run, co giật, nằm tách riêng khỏi cả ổ
Bé lả mà vẫn tỉnh, nuốt được, bạn có thể xoa chút mật ong (hoặc nước đường pha đặc nếu nhà không có mật ong) lên lợi bằng tăm bông, giữ thật ấm rồi lên đường. Không đổ vào miệng khi bé đang lịm, bé sẽ sặc. Tiêu chảy ở mèo con không xử lý như mèo lớn, bạn đọc thêm bài mèo bị tiêu chảy. Đi khám nhớ mang hộp sữa đang dùng và sổ ghi cân.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con uống sữa tươi được không?
Không nên. Sữa tươi là sữa bò, đạm chưa bằng một nửa sữa mèo mà lactose lại cao hơn, mèo con dễ tiêu chảy và mất nước.
Cho mèo con uống sữa em bé được không?
Không nên dùng làm bữa chính. Sữa em bé tính theo nhu cầu trẻ người, không đủ đạm và năng lượng cho mèo con đang lớn nhanh.
Sữa dê cho mèo con có tốt không?
Sữa dê dành cho chó mèo thì dùng được, vì rất nhiều hãng sữa chó mèo hiện nay dùng sữa dê làm nguyên liệu và đã bổ sung đủ chất cho mèo con. Còn sữa dê nguyên chất của người thì không thay được sữa mèo, vì ít béo, ít năng lượng hơn cả sữa bò. Điều cần nhìn là dòng “dành cho mèo con” trên hộp.
Nửa đêm nhặt được mèo con, chưa mua được sữa thì làm sao?
Giữ bé ấm trước đã, rồi gọi phòng khám thú y trực đêm gần nhất để được chỉ cách cầm cự. Công thức tự pha trên mạng, nếu dùng, chỉ để cầm cự vài giờ. Sáng ra mua ngay sữa đúng loại.
Mèo con mấy tuần thì thôi bú bình?
Thường bé tập ăn dặm từ khoảng 4 tuần và cai hẳn vào khoảng 6–7 tuần. Đừng ngừng bình đột ngột khi bé chưa ăn tốt bằng bát.
Thương bé thì thương cho đúng cách
Quay lại ổ mèo con dưới gầm cầu thang. Hộp sữa tươi mua vội không phải lỗi của ai. Giờ bạn biết rồi: sữa dành riêng cho mèo con, bé ấm rồi mới bú, nằm sấp tự mút, lau đi vệ sinh sau mỗi cữ, cân mỗi sáng. Làm đủ chừng ấy, một bé mất mẹ vẫn có cơ hội lớn lên khỏe mạnh như những bé còn mẹ.
Khi bé bắt đầu nhìn sang cái bát, bạn đọc tiếp bài mèo con ăn gì cho chặng sau. Còn nếu bé có dấu hiệu nào ở trên, hoặc bạn chưa chắc mình làm đúng, cứ đưa bé tới bệnh viện thú y hay phòng khám gần nhất để được cân, khám và chỉ tận tay cách cho bú.
Nguồn tham khảo
- Merck Veterinary Manual: Quản lý chó mèo sơ sinh (thân nhiệt, sữa đầu, sữa thay thế, tăng cân). merckvetmanual.com
- PDSA (tổ chức thú y từ thiện, Vương quốc Anh): Hướng dẫn nuôi bộ mèo con. pdsa.org.uk
- Maddie’s Fund: Bảng xử lý các vấn đề thường gặp khi cho chó mèo con bú bình. maddiesfund.org
- Best Friends Animal Society: Bảng lượng sữa và sức chứa dạ dày mèo con mồ côi, dựa trên Lawler DF, Theriogenology 70 (2008) 384–392. bestfriends.org
- Charlotte Devaux, bác sĩ dinh dưỡng thú y, Chaire Bien-être animal, VetAgro Sup (Pháp): Mèo uống sữa bò được không, đúng hay sai? chaire-bea.vetagro-sup.fr
- ASPCA: Nhặt được mèo con ngoài đường thì làm gì. aspca.org
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
One Comment