Chó ăn đồ ăn của người: 6 món trên mâm cơm cần tránh

Mùng 4 Tết, một bé Poodle được bế vào phòng khám

Bé nôn từ đêm, sáng ra thì nằm bẹp, bụng chạm vào là kêu. Chị chủ kể rất thật thà: mấy hôm Tết nhà nhiều đồ thừa, thương bé nên ai ăn gì cũng cho bé một miếng. Da gà chiên, thịt kho, giò, chút bánh chưng rán.

Mình gặp kiểu ca này gần như năm nào cũng có. Và nó bắt đầu từ một chuyện tưởng vô hại: chó ăn đồ ăn của người. Không phải ai cho bé ăn đồ thừa cũng là người vô tâm — ngược lại, phần lớn là vì thương. Nhưng mâm cơm nhà mình được nêm cho người, và cái ngưỡng chịu đựng của bé thì khác mình rất xa.

Bài này mình đi qua 6 nhóm đồ ăn thừa hay có nhất trên mâm cơm Việt, món nào chỉ phiền, món nào có thể phải nhập viện.

Bảng tra nhanh: đồ ăn của người và mức nguy hiểm với chó

Món trên mâm	Vấn đề chính	Mức độ
Xúc xích, giăm bông, thịt nguội, đồ hộp	Rất mặn, nhiều phụ gia, gói gia vị thường có bột hành bột tỏi	Tránh
Mì tôm	Muối rất cao, gói gia vị có hành tỏi	Tránh
Đồ chiên rán, da gà, mỡ	Nguy cơ viêm tụy cấp	Nguy hiểm
Bánh kẹo (socola, xylitol)	Đường; socola độc, xylitol cực độc	Nguy hiểm
Thức ăn ôi thiu, đồ mốc	Độc tố nấm mốc, có thể run rẩy co giật	Nguy hiểm
Bã trà, bã cà phê	Chất kích thích	Tránh

1. Xúc xích, giăm bông, thịt nguội, đồ hộp

Đây là nhóm bị “cho ăn” nhiều nhất, vì nó tiện: cắt một khoanh, bé ăn ngon lành, ai cũng vui.

Vấn đề là ba lớp cộng lại. Thứ nhất, những món này rất mặn — muối là gánh nặng cho thận và tim của bé, nhất là bé lớn tuổi. Thứ hai, chúng nhiều phụ gia bảo quản, thứ mà cơ thể bé không có lý do gì phải xử lý hằng ngày.

Thứ ba, và đây là lớp ít người nghĩ tới: gói gia vị và phần nêm của các món này thường có bột hành, bột tỏi. Nghĩa là bé không chỉ ăn mặn, bé còn dính luôn nhóm độc họ hành. Cả họ hành — hành, hành tây, tỏi, hẹ, tỏi tây — đều phá hồng cầu của chó, và nấu chín hay phơi khô vẫn độc như thường. Mình đã viết riêng một bài về chuyện này, bạn đọc kỹ ở hành tỏi độc với chó mèo.

Một khoanh xúc xích không làm bé lăn ra ngay. Nhưng “một khoanh mỗi ngày” thì khác hẳn.

2. Mì tôm

Nhiều bạn trẻ ở trọ nuôi chó hay kể với mình: “Em ăn mì, bé ngồi nhìn, em cho bé mấy sợi.”

Mình nói thật: bát mì dở ở cả hai chỗ. Vắt mì bản thân nó đã mặn và nhiều dầu — “mấy sợi thôi mà” nghe nhẹ, nhưng đó không phải đồ ăn cho bé. Còn chỗ dở nhất là phần nước dùng đã pha gói gia vị, thứ bé hay được chan cho: muối rất cao, cộng thêm hành tỏi trong gói. Nếu bé ăn quen kiểu này, bạn đang cho bé uống một bát nước muối có gia vị độc, ngày này qua ngày khác.

Nếu bé thèm và bạn muốn cho, hãy cho phần lành nhất: chút cơm trắng hoặc thịt luộc không nêm để riêng từ trước.

3. Đồ chiên rán, da gà, mỡ — và nguy cơ viêm tụy cấp

Đây là mục mình muốn bạn đọc chậm nhất.

Chất béo cao là yếu tố khởi phát viêm tụy cấp — một bệnh đau, tiến triển nhanh, và không phải ca nào cũng nhẹ. Da gà, mỡ kho, đồ chiên rán, thức ăn thừa nhiều dầu đều rơi vào nhóm này. Bé càng nhỏ con, một miếng da gà càng “nặng ký” so với cơ thể bé.

Và đây là lý do mình mở bài bằng ca ngày Tết: kiểu ca này hay dồn vào sau các dịp lễ. Nhà đông người, đồ thừa nhiều, mỗi người thương bé một miếng — cộng lại thành một lượng dầu mỡ mà bình thường bé không bao giờ ăn tới. Bé không hiểu chuyện gì đang xảy ra, chỉ biết hôm đó được chiều.

Dấu hiệu phải đưa bé đi khám, đừng chờ qua đêm:

• Nôn nhiều lần, nôn liên tục, hoặc ọe khan
• Đau bụng: bé gù lưng, chạm vào bụng là né hoặc kêu
• Bỏ ăn, nằm lì, không muốn đứng dậy
• Bụng chướng, mệt lả, đi ngoài lỏng kéo dài

Nôn là dấu hiệu bị bỏ qua nhiều nhất vì chủ hay nghĩ “chắc bé ăn linh tinh, mai khỏi”. Mình đã viết riêng phần phân biệt nôn nào chờ được, nôn nào phải đi ngay ở bài chó bị nôn. Nếu bé rơi vào nhóm nặng, bạn xem thêm 10 dấu hiệu cấp cứu để biết lúc nào là lúc phải lên đường.

Mình nói thẳng: viêm tụy không phải thứ tự chữa ở nhà được. Bạn cần bác sĩ khám, xét nghiệm và xử lý.

4. Bánh kẹo: đường, socola, xylitol

Bánh kẹo nói gọn thôi vì mình đã có bài riêng.

Đường thì không cần thiết cho bé, ăn nhiều dễ thừa cân. Nhưng hai thứ hay nấp trong bánh kẹo mới là chuyện đáng sợ: socola độc với chó, và xylitol thì cực độc — nó có mặt trong nhiều loại kẹo cao su, bánh kẹo “ăn kiêng”, có khi cả trong một số sữa chua và kem (chuyện sữa và các chế phẩm từ sữa mình nói kỹ ở bài chó uống sữa được không).

Hai chủ đề này mình đã bóc kỹ ở chó mèo ăn socola và ở bài về nho, bơ, macca và xylitol. Nếu trong nhà có trẻ con hay cho bé ăn vặt, hai bài đó đáng đọc trước khi có chuyện.

5. Thức ăn ôi thiu và đồ mốc

Cái bát cơm để ngoài hiên từ trưa. Miếng bánh mì bỏ quên trong túi. Đồ ăn thừa để qua đêm ngoài trời rồi hôm sau vẫn đổ cho bé.

Bé không kén như mình nghĩ — nhiều bé ăn tất. Nhưng độc tố nấm mốc thì không thương ai: nó có thể gây run rẩy, thậm chí co giật. Đây là loại tai nạn hoàn toàn phòng được, chỉ bằng một thói quen: đồ mình không dám ăn thì đừng đổ cho bé.

Bát ăn của bé cũng nên rửa mỗi ngày, không để thức ăn thừa nằm lại từ bữa này sang bữa khác.

6. Bã trà, bã cà phê

Nhà nào cũng có góc đổ bã trà, bã cà phê — thùng rác bếp, chậu cây, góc sân. Nhiều bé tò mò liếm hoặc bới.

Bã trà và bã cà phê chứa chất kích thích, không phải thứ để bé đụng vào. Bạn chỉ cần đậy thùng rác lại và đừng đổ bã ra chỗ bé hay lục là xong — nhỏ thôi, nhưng đáng làm.

Vậy còn cơm thừa, xương thừa thì sao?

Hai món này là “kinh điển” của mâm cơm Việt nên mình tách riêng thành bài.

Xương nấu chín, đặc biệt xương gà xương vịt, là thứ mình mong bạn bỏ hẳn — nhiệt làm xương giòn, cắn vào là vỡ thành mảnh sắc, và mảnh sắc thì đi tới đâu rách tới đó. Chi tiết cùng ba việc tuyệt đối không được làm khi nghi bé hóc xương, bạn đọc ở bài chó ăn xương được không.

Còn cơm thì bản thân nó không xấu. Cái xấu nằm ở kiểu “cơm chan canh + đồ kho + đồ thừa”: thừa tinh bột, thừa muối, thiếu đạm và mất cân đối canxi–phospho. Cách cho bé ăn cơm mà không hại bé, mình viết ở bài chó ăn cơm được không.

Và nếu bạn muốn một danh sách đầy đủ mặt cấm để dán lên tủ lạnh, bài trụ là đây: chó không được ăn gì.

Muốn cho bé ăn cơm nhà mà vẫn đủ chất thì nấu riêng theo cách nấu đồ ăn cho chó. Bé cần những nhóm chất gì, bạn xem bài dinh dưỡng cho chó.

Câu hỏi thường gặp

Bé lỡ ăn một miếng xúc xích thì có sao không?

Một miếng lẻ thường không gây chuyện ngay, nhưng bạn nên theo dõi bé trong một hai ngày: ăn uống, phân, và có nôn không. Điều cần sửa là thói quen — cho đều đặn mỗi ngày mới là thứ tích lại thành bệnh. Nếu bé nôn nhiều, mệt, hoặc đi ngoài bất thường thì đưa bé đi khám.

Cho bé ăn đồ thừa nhưng mình rửa qua nước cho bớt mặn được không?

Rửa bớt được phần muối bám ngoài, nhưng không rửa được dầu mỡ đã ngấm, không rửa được hành tỏi đã nấu vào món, và không rửa được gia vị đã thấm vào thịt. Cách gọn hơn nhiều: khi nấu, để riêng ra một phần thịt hoặc rau chưa nêm trước khi bạn cho gia vị vào.

Sau lễ Tết bé bỏ ăn một ngày, có phải chờ thêm không?

Đừng chờ, nhất là nếu trước đó bé được ăn nhiều đồ chiên rán, da gà hay mỡ. Bỏ ăn kèm nôn hoặc đau bụng sau một đợt ăn nhiều dầu mỡ là tình huống mình muốn khám sớm, vì viêm tụy càng để lâu càng khó.

Vậy có món nào của người mà cho bé ăn được không?

Có, nếu bạn giữ đúng hai điều: không nêm gì và chỉ là phần thêm. Thịt luộc bỏ da không nêm, cơm trắng, vài loại rau củ hấp chín hoặc chút hoa quả đã bỏ hạt bỏ vỏ — cho ít một, cắt nhỏ vừa mõm bé, và giữ ở mức khoảng một phần mười khẩu phần ngày trở xuống. Bữa chính vẫn phải là thức ăn cân đối. Bé có bệnh nền như thận, tiểu đường, viêm tụy hay dị ứng thì hỏi bác sĩ trước khi thêm bất kỳ món mới nào.

Một câu để nhớ

Mình gói lại bằng câu này, bạn chỉ cần nhớ đúng nó thôi:

Mâm cơm nhà mình được nêm cho NGƯỜI ăn, không phải cho chó ăn.

Thương bé không nằm ở việc chia cho bé miếng ngon trên mâm. Nó nằm ở việc bạn để riêng cho bé phần lành trước khi cả nhà nêm nếm — mất thêm mười giây, nhưng giữ bé khỏi những đêm nằm bẹp và những ca viêm tụy mà mình phải gặp mỗi mùa lễ.

Bạn ở Hải Phòng? Nếu bé vừa ăn phải đồ thừa nhiều dầu mỡ rồi nôn, đau bụng hay bỏ ăn — đừng chờ qua đêm. Bệnh viện Thú y EraVet có hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h–19h, bạn có thể đặt lịch khám để bác sĩ kiểm tra sớm cho bé. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.