Thực phẩm giúp chó sống lâu: 5 món rẻ, ra chợ là có

Thực phẩm giúp chó sống lâu: 5 món rẻ ngoài chợ và một điều quan trọng hơn

Năm thực phẩm giúp chó sống khỏe, sống lâu mà ra chợ là có: cá biển nhỏ (cá nục, cá mòi, cá trích), trứng gà nấu chín ăn cả lòng đỏ, rau củ màu cam và xanh đậm, tim gà, và sữa chua không đường. Mỗi tuần thêm vài bữa, nấu chín, không nêm, và bớt phần thịt hoặc hạt tương ứng. Còn thứ kéo dài tuổi thọ rõ nhất mà khoa học từng đo được lại không phải món nào cả: đó là giữ bé ở cân nặng vừa vặn suốt đời.

Rất nhiều nhà nuôi chó có một cảnh quen thuộc. Chiều thứ bảy đi chợ về, túi nilon lỉnh kỉnh nửa cân tim gà, mấy con cá nục, trong đầu chỉ nghĩ một điều: mua đồ bổ cho bé, để bé ở với mình thật lâu.

Phần lớn những bé như thế, khi lên bàn cân ở phòng khám, kim nhảy lên con số mà một bé khung xương cỡ ấy không nên có. Đặt tay lên hai bên sườn, phải ấn hẳn xuống mới chạm được xương. Nhìn từ trên xuống, không thấy eo đâu.

Không ít chủ nuôi kể với mình rằng nhà ba thế hệ, ai cũng thương bé. Bố ăn cơm thì gắp cho miếng thịt. Mẹ ăn bánh thì bẻ cho một mẩu. Bà sợ bé đói, bát cơm lúc nào cũng đầy.

Túi đồ đi chợ ấy là đúng. Thứ ít ai để ý là cái bát của bé đã đầy sẵn từ trước khi có thêm món nào.

Mình nói thật: không có món ăn thần kỳ nào giúp chó sống thêm 5 năm, 10 năm. Nhưng bát ăn hằng ngày quyết định rất nhiều chuyện bé ở với bạn bao lâu (muốn biết giống nào thường sống bao lâu, xem bài tuổi thọ trung bình của chó). Dưới đây là 5 thực phẩm rẻ, mỗi món có cách nấu, lượng cho ăn và bé nào nên tránh. Cuối bài là thứ quan trọng hơn cả 5 món ấy, thứ rất nhiều nhà đang làm sai mỗi ngày.

Nếu bạn thích xem hơn đọc, mình nói kỹ trong video này:

Cá biển nhỏ và trứng: đạm rẻ mà giữ được khớp, giữ được cơ

Thực phẩm số 1: cá nục, cá mòi, cá trích

Trong cá biển nhỏ có omega-3, loại chất béo chống viêm tự nhiên. Chó càng có tuổi, trong người càng nhiều chỗ viêm âm ỉ: ở khớp, ở da, ở tim, ở não. Viêm âm ỉ kéo dài nhiều năm chính là thứ làm cơ thể già đi nhanh. Thịt gà, thịt lợn thì gần như không có loại omega-3 này.

Ở Mỹ, một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi trên 38 bé chó bị thoái hóa khớp chia các bé làm hai nhóm: một nhóm ăn thức ăn thường, nhóm kia ăn thức ăn có bổ sung dầu cá giàu omega-3 (Roush và cộng sự, 2010). Sau 90 ngày, đo bằng tấm đo lực, 82% số bé ăn thức ăn giàu dầu cá dồn lực lên chân đau tốt hơn trước, trong khi ở nhóm ăn thức ăn thường chỉ có 38%. Nói cho đúng: lượng dầu cá trong thức ăn của nghiên cứu cao hơn nhiều so với vài bữa cá ở nhà, nên cá nục không thay được thuốc khớp. Nó là một thói quen tốt, giữ đều nhiều năm mới cộng dồn thành tuổi thọ.

Cách làm: luộc hoặc hấp, không muối, không nước mắm. Gỡ sạch xương sống và cả xương dăm, vì xương cá nấu chín giòn, mảnh nhỏ sắc, đâm vào họng là bé phải đi viện gắp. Dằm nát, trộn cơm. Bữa có cá thì không cần thêm thịt.

Lượng gợi ý: 2 đến 3 bữa mỗi tuần, cá thay hẳn phần thịt của bữa đó.

Ai nên tránh: bé dị ứng cá (ăn xong ngứa, đi ngoài); bé từng viêm tụy hoặc đang ăn chế độ ít béo; bé đang uống dầu cá theo đơn thì hỏi bác sĩ để khỏi thừa. Cá kho, cá khô, cá hộp đều mặn, đừng dùng. Muốn biết thêm loại cá nào hợp, bạn đọc bài chó ăn cá được không.

Còn nếu bạn muốn cho bé uống thêm thuốc bổ: bổ sung hằng ngày chỉ nên chọn omega-3, men vi sinh loại dùng hằng ngày và chất chống oxy hoá. Mình viết kỹ trong bài thuốc bổ cho chó và dầu cá cho chó.

Thực phẩm số 2: trứng gà, ăn cả lòng đỏ

Một con chó già đi, nhìn rõ nhất là ở cơ. Mông teo, đùi teo, đứng dậy chậm, đi vài bước đã muốn nằm. Còn cơ thì bé còn tự đứng lên được. Mất cơ rồi thì mỗi bậc cửa cũng thành con dốc.

Trứng là nguồn đạm mà cơ thể chó hấp thu gần như trọn vẹn, lại rẻ, nhà nào cũng có. Mình từng gọi trứng là món đầu tiên nên thử trong bài trộn bữa tự nấu cho chó; ở đây chỉ nhấn vào chuyện giữ cơ cho tuổi già. Nhiều nhà bỏ lòng đỏ vì sợ béo, nhưng lòng đỏ mới là phần quý, nhiều vitamin cho mắt, cho da lông và cho não.

Cách làm: luộc chín, băm nhỏ trộn cơm. Không cho ăn trứng sống, không rán mỡ, không nêm.

Lượng gợi ý: bé dưới 5 ký khoảng 1 đến 2 quả mỗi tuần; bé 5 đến 10 ký 3 quả mỗi tuần; bé trên 10 ký 5 quả mỗi tuần. Bữa có trứng thì bớt một ít thịt.

Ai nên tránh: bé dị ứng trứng; bé từng viêm tụy, đang thừa cân nặng thì hỏi bác sĩ trước khi cho ăn đều. Bé già vừa sợ béo vừa sợ teo cơ, cách cân hai đầu ấy mình viết trong bài dinh dưỡng cho chó già.

Rau củ màu đậm: con số cần nhớ là 3

Thực phẩm số 3 là cà rốt, và rộng hơn là rau củ màu cam, màu xanh đậm: bí đỏ, cải xanh, súp lơ xanh.

Giống Scottish Terrier rất hay bị ung thư bàng quang. Một nghiên cứu ở Mỹ so sánh 92 bé Scottish Terrier bị bệnh này với 83 bé cùng giống mắc bệnh khác (Raghavan và cộng sự, 2005). Kết quả: bé được ăn rau củ ít nhất 3 lần mỗi tuần có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn khoảng 70% so với bé không ăn rau đều như vậy. Rau lá xanh và rau củ màu vàng cam cho kết quả rõ nhất. Đây là nghiên cứu quan sát, dựa trên lời kể của chủ nuôi, cho thấy sự liên quan chứ chưa chứng minh rau là nguyên nhân. Nhưng một bữa rau thì quá rẻ để bỏ qua.

Một nhóm nhà khoa học ở Canada và Mỹ theo dõi 48 bé Beagle già trong 2 năm (Milgram và cộng sự, 2005). Các bé chia làm bốn nhóm: chăm bình thường; chỉ ăn thức ăn tăng cường chất chống oxy hóa (có bột rau củ quả cùng vitamin E, vitamin C); chỉ được đi dạo, chơi với bạn, chơi đồ chơi, tập trò mới đều đặn; và được cả hai. Nhóm được cả hai học việc mới chính xác nhất. Thức ăn tốt giúp một phần, vận động và trò chơi giúp một phần. Cái bát chỉ là một nửa. Nửa kia là chân bé phải được ra đường, đầu bé phải được làm việc.

Cách làm: cà rốt, bí đỏ hấp hoặc luộc chín rồi nghiền nhỏ; cải xanh, súp lơ xanh luộc chín thái nhỏ. Chó tiêu hóa rau sống kém hơn người nhiều. Bé nào thích gặm thì cho que cà rốt sống to vừa miệng cho vui, nhưng ngồi canh bé; bé nhỏ hoặc bé hay nuốt chửng thì thái lát mỏng cho an toàn.

Lượng gợi ý: ít nhất 3 bữa mỗi tuần có rau củ, rau chiếm khoảng một phần mười bát.

Ai nên tránh: bé đang tiêu chảy thì tạm dừng rau; bé bụng nhạy cảm thì thêm từng ít một; bé tiểu đường thì bí đỏ, cà rốt chỉ lượng nhỏ và hỏi bác sĩ. Rau nấu chung với hành tỏi thì tuyệt đối không cho. Loại rau nào được, loại nào cấm, bạn tra trong bảng chó ăn được rau gì.

Tim gà và sữa chua: một món cho trái tim, một món cho bé chịu ăn

Thực phẩm số 4: tim gà

Tim gà chợ nào cũng bán, giá lại rẻ. Quả tim gà chính là một khối cơ tim, nên có sẵn những chất mà tim của bé cần để co bóp khỏe, như taurine, carnitine, CoQ10. Thiếu taurine lâu ngày, cơ tim có thể yếu dần, giãn ra và bơm máu kém.

Ở Mỹ, các bác sĩ tim mạch thú y từng theo dõi 24 bé Golden bị giãn cơ tim kèm thiếu taurine (Kaplan và cộng sự, 2018). Sau khi được đổi chế độ ăn và bổ sung taurine, 23 trong 24 bé có kết quả siêu âm tim cải thiện rõ và taurine trong máu trở về bình thường. Đó là điều trị có bác sĩ theo dõi sát. Với bé khỏe, tim gà chỉ là một nguồn thực phẩm tốt, không phải thuốc.

Cách làm: luộc chín, cắt bỏ phần mỡ bám ở đầu tim, thái nhỏ trộn cơm. Tim gà thay một phần thịt nạc, không phải cho thêm vào bát đã đủ.

Lượng gợi ý: 2 đến 3 bữa mỗi tuần. Bé 10 ký thì một bữa khoảng 3 đến 4 quả tim là đủ.

Ai nên tránh: bé đã có bệnh tim hoặc bệnh thận và đang ăn chế độ riêng thì hỏi bác sĩ trước. Bé ho về đêm, thở mệt khi nằm, đi dạo nhanh hụt hơi thì đó là lúc phải đưa bé đi khám tim, ăn uống không thay được thuốc.

Thực phẩm số 5: sữa chua không đường

Nhiều người nghĩ sữa chua tốt vì có lợi khuẩn. Mình nói thật: phần lớn lợi khuẩn trong sữa chua của người không ở lại được trong ruột chó, chúng chỉ đi qua rồi ra ngoài. Nhưng sữa chua vẫn đáng cho ăn vì ba lý do khác.

1. Đạm sữa mềm, dễ tiêu, hợp với bé già răng yếu, ăn uống kém.
2. Đường sữa đã được lên men bớt, nên nhiều bé uống sữa tươi là đi ngoài mà ăn sữa chua lại không sao.
3. Giúp bé chịu ăn. Đây là cái mình dùng nhiều nhất. Bé già lười ăn, bé ốm bỏ bữa, một thìa sữa chua trộn vào là bé ăn hết bát. Bé phải uống thuốc thì giấu viên thuốc vào thìa sữa chua. Riêng vài loại kháng sinh kỵ uống cùng sữa, nên lúc nhận thuốc bạn hỏi bác sĩ một câu.

Lượng gợi ý: bé 10 ký khoảng 1 thìa canh mỗi ngày, bé nhỏ thì vài thìa cà phê.

Ai nên tránh: bé ăn một ít sữa chua vẫn đi lỏng thì thôi. Chỉ chọn sữa chua không đường bình thường, đọc nhãn thấy có chất tạo ngọt là bỏ qua, vì xylitol rất độc với chó. Chuyện sữa với chó mình viết riêng ở bài chó uống sữa được không.

Bảng tổng hợp 5 thực phẩm giúp chó sống lâu

Thực phẩm	Lợi ích chính	Cách chế biến	Lượng gợi ý	Ai nên tránh, thận trọng
Cá nục, cá mòi, cá trích	Omega-3 chống viêm, tốt cho khớp, da, tim, não	Luộc hoặc hấp, gỡ sạch cả xương dăm, dằm nát	2 đến 3 bữa mỗi tuần, thay phần thịt	Bé dị ứng cá, từng viêm tụy, đang uống dầu cá theo đơn
Trứng gà cả lòng đỏ	Đạm hấp thu gần trọn, giữ cơ tuổi già	Luộc chín, băm nhỏ, không rán	Dưới 5 ký: 1 đến 2 quả; 5 đến 10 ký: 3 quả; trên 10 ký: 5 quả mỗi tuần	Bé dị ứng trứng, từng viêm tụy, thừa cân nặng
Cà rốt, bí đỏ, cải xanh, súp lơ xanh	Chất chống oxy hóa, chất xơ	Hấp, luộc chín, nghiền hoặc thái nhỏ	Ít nhất 3 bữa mỗi tuần, khoảng một phần mười bát	Bé đang tiêu chảy, bé tiểu đường (ít củ ngọt)
Tim gà	Taurine, carnitine, CoQ10 cho cơ tim	Luộc chín, bỏ mỡ đầu tim, thái nhỏ	2 đến 3 bữa mỗi tuần; bé 10 ký 3 đến 4 quả mỗi bữa	Bé bệnh tim, bệnh thận đang ăn chế độ riêng
Sữa chua không đường	Đạm mềm dễ tiêu, giúp bé chịu ăn, giấu thuốc	Ăn trực tiếp, trộn vào cơm	Bé 10 ký khoảng 1 thìa canh mỗi ngày	Bé vẫn đi lỏng khi ăn; loại có chất tạo ngọt

Không cần cho ăn cả 5 món ngay từ tuần đầu. Mỗi tuần thêm một món để bụng bé quen dần, và nếu bé đi ngoài thì bạn biết ngay do món nào.

Một nguyên tắc nên dán lên tủ lạnh: thêm cái gì vào bát thì bớt cái khác ra tương ứng. Cá thay thịt, tim gà thay thịt nạc, trứng bớt thịt, bé ăn hạt thì bớt hạt. Thêm mà không bớt thì món tốt mấy cũng thành món làm bé béo.

Thứ quan trọng hơn cả 5 thực phẩm: giữ bé vừa cân

Tại một trung tâm nghiên cứu ở St. Louis (Mỹ), các nhà khoa học theo dõi suốt đời 48 bé chó Labrador, từ lúc 8 tuần tuổi cho đến khi các bé mất (Kealy và cộng sự, 2002). Các bé được ghép thành 24 cặp cùng lứa, cùng giới, cân nặng gần nhau. Cùng giống, cùng điều kiện nuôi, cùng một loại thức ăn. Chỉ khác một điều: trong mỗi cặp, một bé ăn ít hơn bạn mình 25%, nhờ vậy giữ được thể trạng gầy cân đối suốt đời.

Nhóm ăn ít hơn ấy nhẹ cân hơn, ít mỡ hơn, đường huyết và insulin trong máu thấp hơn. Tuổi thọ trung vị (tuổi mà một nửa số bé trong nhóm đã mất) dài hơn khoảng 1,8 năm, và các bệnh mạn tính, nhất là thoái hóa khớp, xuất hiện muộn hơn. Không món gì đặc biệt. Cùng một bát thức ăn, chỉ là ít hơn một phần tư.

Một nghiên cứu khác trên hơn 50.000 bé chó nhà đã triệt sản, khám tại khoảng 900 bệnh viện thú y ở Bắc Mỹ, cho kết quả cùng chiều (Salt và cộng sự, 2019). Ở cả 12 giống được phân tích, bé thừa cân ở tuổi trung niên đều có tuổi thọ trung vị ngắn hơn bé vừa cân. Chênh nhiều nhất là giống Yorkshire, khoảng 2 năm rưỡi (13,7 năm so với 16,2 năm).

Nhiều nhà nuôi bé béo mà không biết, vì ngày nào cũng nhìn nên quen mắt. Bố thêm miếng thịt, mẹ thêm cái bánh, bà thêm bát cơm, như cảnh nhà ba thế hệ ở đầu bài. Thương bé theo cách ấy, lâu dần thành hại bé. Cân thừa đè lên khớp, đè lên tim, làm bé thở khó khi trời nóng và tăng nguy cơ tiểu đường.

Cách kiểm tra chỉ mất mười giây:

• Sờ sườn: đặt tay lên hai bên sườn bé. Sờ thấy xương sườn dễ như sờ mu bàn tay mình là vừa. Phải ấn mạnh mới thấy sườn là bé đang thừa cân.
• Nhìn eo: nhìn từ trên xuống phải thấy eo thắt lại sau lồng ngực. Không thấy eo là thừa.
• Cân đều: 2 tuần cân bé một lần. Cân tăng thì bớt một ít, cân giảm thì thêm một ít. Bánh thưởng, đồ ăn vặt cũng phải tính vào.

Bé đã béo nhiều thì giảm từ từ, đừng bỏ đói, tốt nhất nhờ bác sĩ tính lượng ăn và theo dõi. Cách tính bé cần ăn bao nhiêu mỗi ngày mình viết trong bài chó mèo ăn bao nhiêu là đủ.

Khi nào cần đưa bé đi khám, đừng chỉ chỉnh bát ăn

Thực phẩm tốt giúp bé khỏe lâu, nhưng không chữa được bệnh đã có. Đưa bé đi khám nếu:

• Bé ho về đêm, thở nhanh khi nằm nghỉ, đi một đoạn đã hụt hơi. Có thể là bệnh tim.
• Nghi hóc xương cá: bé ho khạc, chảy dãi, cào miệng, nôn ọe, bỏ ăn sau bữa cá.
• Nôn hoặc tiêu chảy kéo dài quá một ngày, phân có máu, bé lả đi sau khi thêm món mới.
• Đi tiểu ra máu, rặn tiểu, tiểu nhiều lần mà ít.
• Sụt cân không rõ lý do, hoặc bé đứng dậy khó, đi khập khiễng kéo dài.

Bé đang béo hay đang gầy? Chấm điểm thể trạng cho bé theo bảng 9 điểm rồi đọc tiếp: cách giảm cân cho chó béo phì hoặc cách tăng cân cho chó gầy. Mục tiêu của cả hai là đưa bé về điểm 5.

Câu hỏi thường gặp

Cho chó ăn gì để sống lâu?

Bữa ăn nấu chín, không nêm, thêm vài thực phẩm rẻ trong tuần: cá biển nhỏ, trứng, rau củ màu đậm, tim gà, sữa chua không đường. Nhưng điều có bằng chứng rõ nhất là giữ bé vừa cân suốt đời: trong một nghiên cứu theo dõi suốt đời, nhóm chó Labrador ăn ít hơn 25% để giữ dáng có tuổi thọ trung vị dài hơn khoảng 1,8 năm.

Chó ăn trứng mỗi ngày được không?

Bé khỏe trên 10 ký ăn khoảng 5 quả mỗi tuần, gần như ngày một quả, miễn là luộc chín và bớt thịt tương ứng. Bé nhỏ hơn thì 1 đến 3 quả mỗi tuần tùy cân nặng. Bé từng viêm tụy hoặc đang thừa cân thì hỏi bác sĩ trước.

Chó ăn cá nục được không, có phải bỏ xương không?

Được, cá nục là nguồn omega-3 rẻ và tốt. Luộc hoặc hấp, không nêm, và phải gỡ sạch cả xương sống lẫn xương dăm, vì xương cá chín giòn, dễ đâm vào họng. Mỗi tuần 2 đến 3 bữa, bữa có cá thì bỏ thịt.

Chó ăn sữa chua có tốt không?

Sữa chua không đường là đạm mềm dễ tiêu và giúp bé chịu ăn, nhất là bé già, bé ốm. Bé 10 ký khoảng 1 thìa canh mỗi ngày. Tránh loại có đường hoặc chất tạo ngọt, vì xylitol rất độc với chó.

Làm sao biết chó nhà mình thừa cân?

Sờ hai bên sườn: thấy xương sườn dễ như sờ mu bàn tay là vừa, phải ấn mạnh mới thấy là thừa cân. Nhìn từ trên xuống mà không thấy eo cũng là dấu hiệu thừa cân. Cân bé 2 tuần một lần để chỉnh lượng ăn kịp thời.

Món quà tuổi thọ rẻ nhất

Cái túi đi chợ chiều thứ bảy vẫn cứ mang về: tim gà, mấy con cá nục. Chỉ cần thêm một lời dặn trong nhà: cả nhà thống nhất một bát, một người cho ăn. Bà vẫn được cho bé ăn, nhưng bằng mấy miếng cà rốt luộc chứ không thêm cơm.

Không ít nhà làm được như vậy kể với mình rằng vài tháng sau, đặt tay lên sườn bé đã chạm xương ngay. Bé lại tự nhảy lên ghế được, chuyện cả năm trời bé không làm.

Năm thực phẩm tốt cộng với một thân hình vừa vặn. Đó là món quà tuổi thọ rẻ nhất bạn tặng được cho bé.

Nguồn tham khảo

1. Roush JK, Cross AR, Renberg WC và cộng sự (2010). Evaluation of the effects of dietary supplementation with fish oil omega-3 fatty acids on weight bearing in dogs with osteoarthritis. Journal of the American Veterinary Medical Association, 236(1):67-73. PubMed
2. Raghavan M, Knapp DW, Bonney PL, Dawson MH, Glickman LT (2005). Evaluation of the effect of dietary vegetable consumption on reducing risk of transitional cell carcinoma of the urinary bladder in Scottish Terriers. Journal of the American Veterinary Medical Association, 227(1):94-100. PubMed
3. Milgram NW, Head E, Zicker SC và cộng sự (2005). Learning ability in aged beagle dogs is preserved by behavioral enrichment and dietary fortification: a two-year longitudinal study. Neurobiology of Aging, 26(1):77-90. PubMed
4. Kaplan JL, Stern JA, Fascetti AJ và cộng sự (2018). Taurine deficiency and dilated cardiomyopathy in golden retrievers fed commercial diets. PLoS One, 13(12):e0209112. PubMed
5. Kealy RD, Lawler DF, Ballam JM và cộng sự (2002). Effects of diet restriction on life span and age-related changes in dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 220(9):1315-1320. PubMed
6. Salt C, Morris PJ, Wilson D, Lund EM, German AJ (2019). Association between life span and body condition in neutered client-owned dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 33(1):89-99. PubMed

Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.