Cách chọn hạt cho chó con: bác sĩ thú y chỉ rõ từng điểm

Cách chọn hạt cho chó con: ba điều phải chốt trước

Cách chọn hạt cho chó con gói trong ba việc: bao hạt ghi rõ đạt chuẩn dinh dưỡng cho giai đoạn tăng trưởng (growth) hoặc mọi giai đoạn (all life stages); hạt hợp với cỡ trưởng thành của bé, giống lớn thì dùng hạt riêng cho chó con giống lớn; và không tự bổ sung canxi lên trên bữa hạt đã đạt chuẩn.

Có anh bế bé Alaska bốn tháng tuổi sang tiêm mũi nhắc. Đặt bé lên bàn cân xong, anh rút trong túi ra một lọ canxi nước: “Bé lớn nhanh quá, em cho uống mỗi sáng, thế đủ chưa bác sĩ?” Mình hỏi bé đang ăn hạt gì. Hạt chó trưởng thành, anh bảo, người bán nói hạt nào chẳng là hạt.

Hai quyết định ấy đều xuất phát từ thương. Nhưng ghép lại thì lệch cả hai đầu. Bao hạt không được tính cho một cơ thể đang lớn, còn lọ canxi thì bù đúng thứ mà một bé giống lớn không nên nhận thêm.

Bài này chỉ nói phần chó con khác chó lớn. Lộ trình ăn từ sơ sinh đến 12 tháng thì xem bài chó con ăn gì.

Hạt cho chó con khác hạt chó trưởng thành ở đâu

Chó con đang xây cả một cơ thể, nên cần nhiều năng lượng và nhiều đạm hơn, cần canxi với phốt-pho theo tỷ lệ cân bằng cho khung xương đang lớn. Hạt chó con được tính cho nhu cầu ấy. Hạt trưởng thành chỉ được tính để duy trì một cơ thể đã lớn xong. Viên hạt chó con cũng thường nhỏ hơn, hợp hàm răng sữa.

Cho chó con ăn hạt trưởng thành lâu ngày thì bé vẫn no bụng, nhưng không được cấp đủ cho giai đoạn đang xây khung. Ngược lại, chó đã lớn mà vẫn ăn hạt chó con mãi thì dư năng lượng, dễ béo.

Lật bao hạt, tìm đúng một dòng chữ nhỏ

Chữ “Puppy” in to trên mặt bao là tên bán hàng. Thứ cần tìm là câu tuyên bố dinh dưỡng, thường nằm ở mặt sau hoặc cạnh bao. Câu này cho biết thức ăn đạt chuẩn (AAFCO của Mỹ hoặc FEDIAF của châu Âu) cho giai đoạn nào.

Nhãn ghi	Nghĩa là	Làm bữa chính cho chó con?
Tăng trưởng / Growth	Đạt chuẩn cho chó con đang lớn	Được; giống lớn xem thêm dòng về giống lớn
Mọi giai đoạn / All life stages	Đạt chuẩn cả tăng trưởng lẫn duy trì	Được; giống lớn xem thêm dòng về giống lớn
Duy trì / Adult maintenance	Chỉ tính cho chó đã trưởng thành	Không
Chỉ dùng ăn thêm, ăn bổ sung	Không đủ chất làm bữa chính	Không
Không có câu tuyên bố nào	Không biết nó đạt chuẩn gì	Không nên chọn

Bé giống lớn thì đọc thêm một nhịp: có bao ghi “tăng trưởng” hoặc “mọi giai đoạn” nhưng kèm dòng loại trừ chó giống lớn. Gặp dòng đó thì đặt bao xuống.

Các bước đọc nhãn còn lại dùng chung cho mọi con chó, mình đã gom trong bài cách chọn thức ăn hạt cho chó theo 5 bước. Con số đạm, béo, xơ, độ ẩm thì xem bảng phân tích đảm bảo; thứ tự nguyên liệu thì xem cách đọc thành phần thức ăn.

Chó con mấy tháng ăn được hạt?

Khoảng 3–4 tuần tuổi bé tập ăn dặm, và hạt chó con vào bát ngay từ đó dưới dạng cháo: ngâm nước ấm cho nở mềm rồi nghiền nhuyễn. Khoảng 6–8 tuần bé cai sữa hoàn toàn, hạt ngâm mềm thành bữa chính. Lịch tập ăn từng tuần mình viết ở bài cai sữa cho chó con.

Sau đó bớt dần nước và thời gian ngâm: khoảng 7–8 tuần bé ăn viên ngâm mềm còn nguyên hình, tới khoảng 2–3 tháng mới ăn hạt khô hẳn. Giống toy như Chihuahua, Poodle, Phốc thường cần ăn hạt ngâm lâu hơn vì miệng nhỏ, răng nhỏ. Không phải vội. Bé ăn ngon, phân đẹp, cân lên đều là được.

Hạt đã ngâm là đồ ướt, trời nóng ẩm rất dễ hỏng: ngâm vừa đủ một bữa, ăn thừa thì đổ đi.

Bé lớn lên nặng bao nhiêu? Câu đó quyết định bao hạt

Với chó con, cỡ trưởng thành dự kiến quan trọng không kém tuổi.

Giống nhỏ (Chihuahua, Poodle, Phốc): hạt chó con cho giống nhỏ, viên vừa miệng. Nhóm này bỏ bữa dễ tụt đường huyết, nên chia nhiều bữa nhỏ. Số bữa theo từng tháng tuổi có ở bài chó con ăn mấy bữa một ngày.

Giống lớn (Golden, Alaska, Becgie, Husky, Rottweiler): hạt ghi rõ dành cho chó con giống lớn (large breed puppy), dùng ngay từ khi cai sữa. Ở giống lớn, thừa canxi hoặc thừa năng lượng lúc đang lớn làm tăng nguy cơ bệnh xương khớp phát triển, như loạn sản khớp háng. Loại hạt này được cân lại năng lượng và canxi để bé lớn đều, không lớn vọt.

Nhà mình hay thích chó con béo tròn, ai sang chơi cũng khen bé bụ. Với một bé Golden hay Alaska đang lớn, bụ bẫm là thêm gánh nặng cho bộ khớp chưa hoàn thiện. Mình muốn bé thon gọn: sờ dọc hông thấy xương sườn dưới lớp mỡ mỏng, nhìn từ trên xuống thấy eo.

Bé lai, không rõ giống: nhờ bác sĩ ước cân nặng trưởng thành lúc đi tiêm. Có khả năng thành cỡ lớn thì chọn hạt giống lớn cho chắc.

Đừng tự bổ sung canxi cho chó con, nhất là giống lớn

Mình hiểu vì sao anh chủ bé Alaska mua lọ canxi. Bà nội ở nhà còn dặn “chó con phải cho gặm xương mới cứng chân”. Nhưng bé đang ăn hạt đạt chuẩn tăng trưởng thì gần như luôn không cần, và không nên thêm canxi.

• Hạt đạt chuẩn đã cân sẵn canxi và phốt-pho theo tỷ lệ. Thêm từ ngoài vào là làm lệch tỷ lệ đó.
• Với xương, nhiều hơn không có nghĩa là chắc hơn. Ở giống lớn, thừa canxi lúc đang lớn làm tăng nguy cơ bệnh xương khớp phát triển.
• Hậu quả không hiện ra sau một tuần. Nó lộ dần khi bé lớn, và khung xương đã lệch thì rất khó sửa.

Vậy nên dừng hết canxi nước, viên canxi, bột xương, vỏ trứng xay, cháo xương. Xương gà, xương vịt nấu chín thì càng không, vì xương chín vỡ thành mảnh nhọn.

Chỉ khi bé ăn đồ tự nấu hoàn toàn thì canxi mới cần tính, theo công thức bác sĩ làm cho từng bé, không ước bằng thìa. Nguyên tắc này có trong bài tự nấu và bổ sung cho chó. Còn bé có chân vòng kiềng, khuỵu cổ chân, đi khập khiễng thì đưa đi khám, đừng ra hiệu thuốc mua canxi về bù.

Khi nào chuyển sang hạt chó trưởng thành

Mốc chuyển tùy vào cỡ trưởng thành: giống càng to thì lớn càng lâu.

Cỡ khi trưởng thành	Ví dụ	Chuyển hạt khoảng	Lưu ý
Nhỏ và vừa	Chihuahua, Poodle, Phốc, Corgi	9–12 tháng tuổi	Để quá muộn, năng lượng dư dễ thành mỡ
Lớn và rất lớn	Golden, Husky, Becgie, Alaska, Rottweiler	12–18 tháng, có bé tới 24 tháng	Chuyển quá sớm là cắt ngang lúc xương còn đang lớn

Số tháng chỉ để tham khảo. Bác sĩ còn nhìn xem bé đã gần chạm cân trưởng thành của giống chưa, chiều cao đã chững chưa. Lần tiêm gần mốc đó, bạn cứ hỏi “bé đổi hạt được chưa”.

Lỗi mình gặp nhiều ở giống lớn: bé mới tám, chín tháng đã bị đổi hạt vì “trông to bằng chó lớn rồi”. To về vóc chưa có nghĩa là xương đã lớn xong.

Đổi hạt trong 7 ngày, đừng đổi trong một bữa

Đổi từ hạt chó con sang hạt trưởng thành, hay đổi sang loại hạt khác, đều trộn dần trong 7 ngày. Bụng chó con nhạy, đổi ào trong một bữa rất dễ đi ngoài lỏng.

Ngày	Hạt cũ	Hạt mới
1–2	khoảng 3 phần	khoảng 1 phần
3–4	một nửa	một nửa
5–6	khoảng 1 phần	khoảng 3 phần
Từ ngày 7	bỏ	toàn bộ

Phân nát ở chặng nào thì lùi về tỷ lệ trước, phân đẹp lại thì giữ thêm vài hôm rồi mới đi tiếp.

Chó con mới đón về: hỏi trại đang cho bé ăn hạt gì, giữ nguyên loại đó ít nhất tuần đầu. Xa mẹ, đổi chỗ ở đã đủ căng thẳng, đừng dồn thêm cú đổi thức ăn.

Bé đi ngoài lỏng lúc đổi hạt thì đừng bắt nhịn ăn như với chó lớn. Chó con dự trữ ít, nhịn là tụt sức nhanh. Bé vẫn ăn, vẫn chơi thì lùi tỷ lệ và theo dõi. Quá 24 giờ chưa đỡ, hoặc bé chưa tiêm đủ mũi, thì đưa đi khám. Có dấu hiệu ở mục dưới thì đi viện.

Khi nào phải đưa bé đi khám ngay

• Tiêu chảy kèm phân có máu, nôn, bỏ ăn, nằm lả: với chó con, nghĩ ngay tới parvo, nhất là bé chưa tiêm đủ mũi. Đừng đổ tại hạt mới rồi nằm nhà theo dõi. Đọc thêm bệnh parvo ở chó.
• Bé giống nhỏ lừ đừ, run, loạng choạng hoặc co giật, nhất là sau khi bỏ bữa: có thể đang hạ đường huyết. Vén môi, xoa chút mật ong hoặc nước đường pha đặc lên mặt ngoài lợi rồi đi viện ngay, không đổ vào miệng khi bé đang lịm. Bé đang co giật thì đừng đưa tay vào giữa hai hàm kẻo bị cắn. Đừng dùng siro ho hay đồ “không đường”, ăn kiêng (có thể có xylitol, rất độc với chó).
• Nôn nhiều lần trong ngày, hoặc bỏ ăn hoàn toàn.
• Chó con giống lớn đi khập khiễng, chân vòng kiềng, đau khi đứng dậy: đi khám, không tự bù canxi.
• Ăn đủ mà cân không lên, hoặc sụt cân: cần khám tìm nguyên nhân, kể cả giun sán.

Câu hỏi thường gặp

Chó con có cần bổ sung canxi không?

Nếu bé đang ăn hạt đạt chuẩn tăng trưởng hoặc mọi giai đoạn thì không cần, vì hạt đã cân sẵn canxi và phốt-pho. Với chó con giống lớn, tự thêm canxi còn làm tăng nguy cơ bệnh xương khớp phát triển. Chỉ bổ sung khi bác sĩ khám và chỉ định.

Hạt ghi “all life stages” cho chó con ăn được không?

Được, vì “mọi giai đoạn” đã bao gồm tăng trưởng. Bé giống lớn thì xem thêm nhãn có dòng loại trừ chó giống lớn hay không.

Hết hạt chó con, cho ăn tạm hạt trưởng thành vài bữa có sao không?

Một hai bữa thì không đáng lo, chỉ cần để ý phân vì đổi đột ngột dễ làm bụng bé khó chịu. Đừng để “tạm” kéo thành vài tuần.

Có nên trộn hạt với cơm hoặc cháo xương cho bé dễ ăn?

Không nên lấy cơm, cháo làm phần chính rồi rắc hạt lên trên, làm vậy là pha loãng một khẩu phần đã được cân đủ. Cháo xương thì bỏ hẳn. Muốn hạt mềm, thơm cho bé dễ ăn thì ngâm nước ấm là đủ. Chuyện cơm, sữa với chó con có ở bài chó con ăn gì.

Đồ thưởng có tính vào khẩu phần không?

Có. Đồ thưởng, đồ ăn vặt không quá 10% năng lượng mỗi ngày. Lúc huấn luyện, lấy luôn vài viên trong phần hạt của ngày làm phần thưởng.

Một bao hạt đúng là món quà cho cả bộ khung sau này

Nhớ ba điều: đúng nhãn tăng trưởng, đúng cỡ trưởng thành, không tự thêm canxi. Rồi đổi hạt từ từ, chuyển sang hạt trưởng thành đúng mốc.

Hôm đó, anh chủ bé Alaska cất lọ canxi vào túi rồi hỏi mình đổi bao hạt thế nào cho bé khỏi đau bụng. Câu hỏi ấy mới là câu đáng hỏi.

Chưa chắc bé thuộc cỡ nào, hạt đang dùng đúng chưa, hay đã tới lúc đổi, bạn cứ đưa bé đến khám, mang theo cả bao hạt. Bệnh viện Thú y EraVet, hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h–19h, sẽ cân bé, xem thể trạng và đọc nhãn cùng bạn. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.