Lợi ích của đồ ăn tự nấu cho chó: áo may đo cho từng bé
Lợi ích của đồ ăn tự nấu cho chó: nhìn thấy được, chỉnh được, để ý được
Lợi ích của đồ ăn tự nấu cho chó gói trong ba chữ: nhìn thấy, chỉnh được và để ý. Bạn biết chính xác bé ăn gì, chỉnh được bát cơm theo đúng tình trạng của bé (béo, già, ốm dậy, đang lớn), bé ăn ngon hơn, lại nạp thêm nước ngay trong bữa nên nước tiểu không bị cô đặc như khi ăn hạt mà lười uống, điều làm tăng nguy cơ các vấn đề về thận và hình thành sỏi. Lợi ích lớn nhất lại nằm ở người nấu: ngày nào cũng tự xúc bát, bạn nhận ra bé bất thường sớm hơn. Điều kiện là phải nấu đúng: chín kỹ, không muối mắm, không hành tỏi, đủ canxi.
Có hai kiểu nhà nuôi chó mà làm nghề lâu năm, mình gặp nhiều đến mức thuộc lòng.
Kiểu thứ nhất là nhà đi làm sớm về muộn. Sáng đổ đầy bát hạt rồi khóa cửa, tối về thấy bát vơi là yên tâm. Đến lúc bế bé đi khám thì bé đã lả, và chủ không nhớ nổi bé bỏ ăn từ hôm nào. Bát vẫn vơi, vì hạt rơi vãi, vì con mèo nhà bên sang ăn ké. Không ai có lỗi cả. Chỉ là cái bát đổ sẵn không biết lên tiếng.
Kiểu thứ hai là nhà tối nào cũng nấu, sáng nào cũng tự xúc bát. Bé chừa nửa bát, phân hơi nhão một chút là chủ thấy ngay, bế bé đi khám lúc bé còn vẫy đuôi chào cả phòng. Phát hiện sớm như thế, nhiều chuyện chỉ cần xử lý nhẹ nhàng, mấy hôm là bé khỏe.
Mình chọn cho chó ăn đồ tự nấu. Không phải vì hạt xấu: nhiều bé ăn hạt suốt bao năm vẫn khỏe. Mà vì có những thứ bát cơm nhà mang lại, còn bao hạt dù đắt đến mấy cũng không làm được.
“Đồ ăn tốt nhất là đồ ăn mình nhìn thấy được”
Đây là câu thứ nhất mình muốn bạn nhớ.
Miếng thịt bạn tự chọn ở chợ, bạn biết là thịt lợn, thịt bò hay thịt gà. Tươi hay không, ấn tay vào, đưa lên mũi là biết. Con cá bạn tự lựa, mắt còn trong, mang còn đỏ. Rau bạn tự nhặt, tự rửa.
Còn bao hạt, bạn chỉ biết bé ăn gì qua mấy dòng chữ in trên bao. Đọc kỹ bảng thành phần thì biết được nhiều thứ, nhưng thịt tươi hay không, phần thịt chiếm bao nhiêu trong từng viên, bạn không tự kiểm tra được.
Bạn quyết định trong bát có bao nhiêu thịt
Muốn ép thành viên giòn, hạt cần một lượng tinh bột nhất định, và giá bao hạt thường quyết định phần thịt nhiều hay ít. Bát cơm nhà thì bạn toàn quyền. Tỷ lệ mình hay dặn cho chó trưởng thành khỏe mạnh là 5:3:2: 5 phần thịt cá, 3 phần cơm, 2 phần rau.
Bé “ăn” luôn cả nước
Bữa cơm nấu ở nhà có khoảng 60–70% là nước, hạt chỉ khoảng 8–10%. Bé ăn hạt mà lười uống thì nước tiểu cô đặc, làm tăng nguy cơ các vấn đề về thận và hình thành sỏi. Chuyện này mình đã phân tích kỹ trong bài nên cho chó ăn hạt hay đồ tự nấu.
Nhiều người bảo chó ở quê ăn cơm thừa canh cặn có con nào bị sỏi đâu. Bữa nhiều nước đúng là có lợi. Nhưng đó là quan sát, không phải bằng chứng: chó ở quê ít được đi khám, có sỏi cũng chẳng ai biết. Mà cơm thừa canh cặn có muối, nước mắm, hay lẫn hành tỏi và xương gà nấu chín giòn vụn. Thứ đáng học là cái bát nhiều nước, không phải nồi canh của người.
“Thức ăn hạt là áo may sẵn, tự nấu là áo may đo”
Đây là câu thứ hai. Một bao hạt được làm cho một con chó trung bình: nặng trung bình, vận động trung bình. Bây giờ hạt cũng chia loại cho chó con, chó già, giống nhỏ, giảm cân. Nhưng đó vẫn là áo may sẵn chia cỡ S, M, L.
Chó nhà bạn thì không trung bình. Bé có thể béo, có thể gầy, đã già, vừa ốm dậy, hay chạy nhảy cả ngày. Cùng một công nấu, bạn chỉnh được bát cho từng bé, từng giai đoạn. Đó là áo may đo.
| Tình trạng của bé | Chỉnh bát thế nào | Cẩn thận chỗ này |
|---|---|---|
| Thừa cân | Giữ nguyên phần thịt, bớt cơm, tăng rau. Thay một phần cơm bằng khoai lang hoặc bí đỏ luộc để giảm năng lượng mà bé vẫn no | Khoai lang vẫn là tinh bột, đừng cho thả cửa. Cân bé mỗi tuần, xuống từ từ |
| Già, răng yếu | Nấu mềm, thái nhỏ, thêm chút gan cho thơm. Giữ đủ đạm từ thịt, cá, trứng để bé không teo cơ | Gan chỉ là phần nhỏ trong bát. Bé có bệnh thận thì lượng đạm theo bác sĩ |
| Vừa ốm dậy | Nấu nhừ, ít mỡ, chia nhiều bữa nhỏ cho dễ tiêu | Bé vừa khỏi bệnh tiêu hóa, viêm tụy thì ăn theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị |
| Đang lớn | Cần đủ canxi: nửa thìa cà phê bột vỏ trứng cho cả một mẻ nấu, hoặc cá nhỏ ninh nhừ đến mức xương bóp nhẹ là nát. Bữa nào bé đã ăn cổ gà ninh nhừ hoặc gặm xương sườn phù hợp thì không cần thêm bột | Chó con dễ lệch canxi nhất khi ăn tự nấu. Chó con giống lớn vẫn nên hỏi bác sĩ trước |
| Gầy, vận động nhiều | Tăng phần thịt, thêm trứng, nhích phần cơm theo mức chạy nhảy | Ăn nhiều mà vẫn gầy thì đưa bé đi khám, đừng chỉ tăng bát |
Làm sai thì hậu quả cũng thật. Bé béo bị cắt cơm đột ngột mà không bù rau sẽ đói cồn cào, lục thùng rác, rồi chủ thương lại cho thêm. Bé già được cho ăn gan như ăn cơm vì nghe “gan bổ” thì thừa vitamin A, hại xương khớp. Chuyện gan mình đã viết trong bài những thứ trong bếp nên trộn vào bữa tự nấu.
Với bé già, điều mình sợ nhất là teo cơ: bé ăn ít đi, chủ bớt luôn phần thịt. Bé già cần đạm tốt hơn, không phải ít đạm hơn, trừ khi có bệnh thận. Bạn đọc thêm bài dinh dưỡng cho chó già.
Còn canxi cho bé đang lớn, cách gọn nhất là bột vỏ trứng rửa sạch, sấy khô, xay thật mịn: nửa thìa cà phê cho cả một mẻ nấu, không phải mỗi bữa. Bữa nào bé đã được ăn cổ gà ninh nhừ hoặc gặm xương sườn thì không cần thêm bột vỏ trứng. Xương cho gặm phải hợp với cỡ bé, to và dài hơn mõm bé để bé không nuốt chửng, không phải xương đã nấu chín kỹ giòn vụn, và có người trông khi bé gặm. Chọn xương thế nào, bạn đọc bài chó ăn xương được không.
Nếu dùng cá nhỏ, chữ “ninh nhừ” là bắt buộc. Xương cá còn cứng là mắc họng, đâm ruột. Ninh lâu, tốt nhất bằng nồi áp suất, đến khi xương bóp là vụn. Cá nào hợp, cho bao nhiêu, bạn xem bài chó ăn cá được không. Riêng chó con giống lớn, lượng canxi lệch một chút cũng ảnh hưởng xương khớp, nên vẫn hỏi bác sĩ trước.
Chó ăn bằng mũi trước, rồi mới ăn bằng miệng
Đặt bát xuống, bé chưa ăn ngay đâu. Bé cúi xuống ngửi trước. Với bé, mùi là nửa bữa ăn.
Bát cơm còn ấm, thơm mùi thịt, mùi cá khác hẳn nắm hạt khô để từ sáng. Rất nhiều bé chê hạt, ngửi bát rồi bỏ đi, nhưng gặp bát cơm nhà là ăn sạch, liếm luôn cả thành bát.
Ăn ngon còn nhờ được đổi món: tuần này gà, tuần sau cá, tuần sau nữa thịt bò, không phải mua bao mới rồi bé chê, bỏ dở nửa bao. Đổi loại thịt thì làm từ từ: mấy bữa đầu trộn một ít thịt mới vào, phân bé vẫn bình thường mới tăng dần. Lần đầu chuyển từ hạt sang đồ nấu thì trộn dần trong 7 ngày.
Nhưng ăn ngon không có nghĩa là chiều. Bữa nào cũng dỗ bằng món mới, bé sẽ học được cách chê để chờ món ngon hơn. Bé nhà bạn đang kén thì đọc bài chó biếng ăn, kén ăn phải làm sao trước khi đổi món.
Nấu một mẻ, chia hộp, ăn ba bốn ngày
Ngại công nấu? Nấu cho chó không có nghĩa là ngày nào cũng đứng bếp:
- Nấu một mẻ cho 3–4 ngày. Thịt cá nấu chín kỹ, cơm, rau củ luộc. Không muối, không nước mắm, không hạt nêm, không hành tỏi.
- Để nguội, chia hộp nhỏ, mỗi hộp một bữa, đậy kín, cất ngăn mát. Muốn để lâu hơn thì cho phần dư vào ngăn đá.
- Đến bữa lấy một hộp ra hâm bằng nồi hoặc lò vi sóng. Khuấy đều, thử bằng tay, chỉ cần ấm.
- Bé ăn xong, phần thừa đổ đi, không cất lại vào tủ.
Một tiếng đồng hồ mỗi ba bốn ngày, vậy thôi. Công thức chi tiết cho một mẻ, mình để ở bài cách nấu đồ ăn cho chó.
Lợi ích quý nhất: nấu cho bé thì bạn để ý bé nhiều hơn
Ngày nào cũng tự xúc bát, bạn biết hôm nay bé ăn hết hay để thừa, ăn hăng hay uể oải. Dọn chỗ bé đi vệ sinh, bạn thấy phân hôm nay khác hôm qua. Những thay đổi nhỏ đó thường là tín hiệu đầu tiên của bệnh, đến trước khi bé lả.
Ở phòng khám, mình để ý những bé được chủ nấu cho ăn thường được đưa đi khám sớm hơn, vì chủ thấy ngay khi bé bỏ dở một bữa. Đó là quan sát của mình qua nhiều năm, không phải số liệu nghiên cứu. Bát đổ sẵn từ sáng thì không ai ngồi canh. Bát cơm nhà không chỉ nuôi bé, nó còn là cái cân, cái nhiệt kế đặt ngay trong bếp.
Để ý rồi thì phải biết lúc nào cần đi khám. Đừng chờ thêm nếu bé:
- Bỏ ăn hoàn toàn quá một ngày (chó con, chó rất nhỏ thì sớm hơn), hoặc bỏ ăn kèm nôn, đi ngoài, lả người.
- Nôn nhiều lần, nôn ra máu, phân có máu hoặc đen như bã cà phê.
- Bụng chướng căng, đau khi chạm vào, cố nôn mà không ra gì.
- Uống nhiều, tiểu nhiều bất thường, hoặc rặn tiểu mà không ra.
Chó bỏ bữa kèm nôn, mình viết riêng trong bài chó bỏ ăn, nôn phải làm sao.
Không nhà nào ăn đúng một món suốt chục năm. Vậy sao bé nhà mình phải ăn đúng một loại hạt từ nhỏ đến già, bữa nào cũng đổ ra bát mà chẳng ai nhìn?
Nói công bằng: khi nào hạt vẫn là lựa chọn phù hợp
Mình ưu tiên tự nấu, nhưng không bảo ai bỏ hạt. Bạn thường xuyên bận rộn, đi vắng thì hạt vẫn là lựa chọn phù hợp. Hạt tiện, được tính sẵn dinh dưỡng, và nhiều bé ăn hạt vẫn khỏe cả đời.
Đồ tự nấu cũng có mặt trái. Nấu sai thì bát cơm nhà còn không bằng hạt: nêm muối mắm theo khẩu vị người, cho hành tỏi cho thơm, quên canxi, hay chỉ có thịt với cơm. Những sai lầm đó mình sẽ phân tích trong một bài riêng.
Người bận thì có thể làm thế này: ngày thường ăn hạt, lúc rảnh nấu thêm cho bé bữa cơm nhà. Thêm đồ nấu thì bớt hạt tương ứng, để bé không béo dần. Bé vẫn có phần “áo may đo”, bạn vẫn có những bữa ngồi nhìn bé ăn.
Câu hỏi thường gặp
Đồ ăn tự nấu cho chó có tốt không?
Tốt, nếu nấu đúng: bạn biết rõ bé ăn gì, chỉnh được theo từng bé, bữa ăn nhiều nước và thơm hơn. Nấu đúng là chín kỹ, không muối mắm hạt nêm, không hành tỏi, đủ thịt, có rau và có nguồn canxi.
Có nên cho chó ăn đồ tự nấu hoàn toàn thay hạt không?
Được, với chó trưởng thành khỏe mạnh, khi bạn nấu đều và theo công thức cân đối. Chó con đang lớn, nhất là giống lớn, và bé có bệnh mạn tính thì nên hỏi bác sĩ trước, vì dễ thiếu hoặc lệch chất nhất.
Đồ ăn nấu cho chó để tủ lạnh được mấy ngày?
Ngăn mát khoảng 3–4 ngày, chia hộp nhỏ đậy kín. Để lâu hơn thì cho vào ngăn đá. Đến bữa hâm vừa ấm, phần bé ăn thừa thì bỏ, không cất lại.
Chó đang ăn hạt chuyển sang đồ tự nấu thế nào?
Trộn dần trong 7 ngày: mấy ngày đầu đồ nấu chỉ chiếm một ít, rồi tăng dần đến khi thay hẳn hạt. Bé đi ngoài lỏng thì chậm lại. Tiêu chảy kéo dài, kèm nôn hoặc lả thì đưa bé đi khám.
Cho chó ăn đồ tự nấu có cần bổ sung canxi không?
Có. Thịt nhiều phốt-pho mà ít canxi, nên bát chỉ có thịt, cơm, rau thường thiếu canxi. Cách đơn giản là nửa thìa cà phê bột vỏ trứng xay mịn cho cả một mẻ nấu (không phải mỗi bữa); bữa nào bé đã ăn cổ gà ninh nhừ hoặc gặm xương sườn hợp cỡ, to và dài hơn mõm bé, không phải xương nấu chín kỹ giòn vụn, có người trông, thì không cần thêm. Đừng tự cho uống viên canxi theo cảm tính, và chó con giống lớn vẫn nên hỏi bác sĩ về lượng canxi.
Cái bát biết lên tiếng
Không ít chủ nuôi từng thuộc kiểu nhà thứ nhất, sau một lần bé ốm, kể với mình rằng giờ tối nào cũng nấu một nồi nhỏ, chia hộp, sáng tự xúc bát rồi mới đi làm. Ngồi nhìn bé ăn có năm phút thôi, mà từ đó họ biết hôm nào bé không khỏe.
Năm phút đó là thứ không bao hạt nào bán kèm được. Bát cơm nhà là chiếc áo may đo cho bé, và người đứng cạnh cái bát chính là người thợ may hiểu bé nhất.
Quà tặng miễn phí: Cuốn Cẩm nang Giải mã thức ăn thú cưng của mình chỉ bạn cách đọc tên sản phẩm, bảng thành phần và bảng phân tích trên bao bì, để chọn đúng thức ăn cho bé. Nhận sách tại đây.
Bác sĩ thú y Lương Đức Trung, hơn 10 năm kinh nghiệm lâm sàng.
2 Comments