Cai sữa cho chó con: cách làm cháo hạt và lịch tập ăn theo tuần

Cai sữa cho chó con bắt đầu từ tuần thứ 3–4 và kéo dài cả tháng

Cai sữa cho chó con nên bắt đầu khoảng 3–4 tuần tuổi bằng cháo hạt ngâm thật loãng, rồi giảm nước dần theo từng tuần để bé quen hạt mềm, sau đó là hạt khô. Bé thường cai hẳn sữa mẹ vào khoảng 6–8 tuần tuổi. Cai sữa là một quãng đường vài tuần, không phải một buổi sáng bế bé ra khỏi ổ.

Một chiều mưa, có anh ôm vào phòng khám cái thùng các-tông lót áo cũ. Trong thùng là một ổ chó con chừng năm tuần tuổi, bụng ỏng, mông bết phân vàng. Chó mẹ cạn sữa từ tuần trước. Bà nội thương, ngày nào cũng ninh nồi cháo xương ống, bé nào kêu đói thì pha thêm chút sữa đặc cho “dễ nuốt”.

Chẳng ai trong nhà làm vì ẩu. Nồi cháo ấy là cả tấm lòng của bà. Chỉ có điều nó được nấu cho người, còn bụng một bé chó năm tuần cần thứ khác hẳn.

Bài này đi đúng quãng 3–8 tuần, lúc chó con tập ăn. Lộ trình cả năm đầu đời của bé nằm ở bài trụ chó con ăn gì theo từng tháng tuổi.

Đừng chỉ nhìn lịch, hãy nhìn bé

Mốc 3–4 tuần là mốc tham khảo. Bé nào sẵn sàng tập ăn thường tự “báo” cho bạn:

• Bé đứng vững hơn, bắt đầu lẫm chẫm đi quanh ổ.
• Răng sữa lấm tấm nhú, chó mẹ bắt đầu né, không cho bú lâu như trước.
• Bé tò mò ngửi bát ăn của mẹ, có bé còn thò mõm vào liếm thử.

Thấy mấy dấu hiệu đó là lúc đặt đĩa cháo đầu tiên. Bé mới hơn hai tuần, đi còn bò thì sữa vẫn là tất cả. Chuyện nuôi bé mất mẹ hoặc mẹ thiếu sữa ở tuổi này, mình viết riêng ở bài sữa cho chó con sơ sinh và mất mẹ.

Cách làm cháo hạt cho chó con, từng bước một

Cháo hạt làm từ chính loại hạt bé sẽ ăn về sau, nên bé không phải đổi thức ăn thêm lần nữa, còn dưỡng chất thì đã tính sẵn cho tuổi đang lớn.

Bước 1. Chọn đúng hạt. Dùng hạt cho chó con, bao ghi đạt chuẩn giai đoạn “tăng trưởng” (growth) hoặc “mọi giai đoạn” (all life stages). Chó con cần nhiều năng lượng, đạm, canxi và phốt-pho hơn chó trưởng thành, và canxi với phốt-pho phải đi đúng tỷ lệ. Bé giống lớn thì chọn hạt chó con giống lớn, nhãn ghi rõ dùng được cho chó giống lớn đang lớn, vì giống lớn thừa canxi dễ hỏng xương khớp. Đọc nhãn thế nào, bạn xem bài cách chọn hạt cho chó con.

Bước 2. Ngâm bằng nước ấm. Nước đun sôi để nguội bớt, còn ấm tay, đổ ngập hạt. Ngâm tới khi bóp một viên giữa hai ngón tay thấy nát mềm, không còn lõi cứng.

Bước 3. Xay thật nhuyễn. Dùng máy xay sinh tố, hoặc dằm kỹ bằng dĩa. Tuần đầu cháo phải mịn, không lợn cợn.

Bước 4. Chỉnh độ loãng. Thêm nước ấm tới khi cháo lỏng gần như sữa. Bé đang bú bình thì có thể thay nước bằng sữa thay thế cho chó con, pha đúng hướng dẫn trên hộp, mùi quen thì bé chịu liếm hơn.

Bước 5. Thử nhiệt độ. Nhỏ một giọt lên cổ tay. Ấm cỡ thân nhiệt là vừa.

Bước 6. Đổ ra đĩa nông, để bé tự liếm. Lúc đầu chấm chút cháo lên đầu ngón tay cho bé liếm, rồi hạ dần ngón tay xuống sát mặt đĩa. Bé sẽ lội cả chân vào đĩa, dính cháo đầy mặt. Bình thường thôi.

Bước 7. Dọn ngay sau bữa. Bỏ phần thừa, rửa sạch đĩa. Mỗi bữa làm một ít, đừng ngâm sẵn cả nồi để dành. Cạnh ổ đặt một bát nước sạch thật nông cho bé tập uống.

Hai điều mình dặn kỹ nhất: không ấn mặt bé vào đĩa, và không dùng thìa hay xi lanh bơm cháo vào miệng. Bé đang tập nuốt, bơm vào rất dễ sặc, cháo lọt vào phổi là thành chuyện lớn. Nhà có cả ổ thì chia hai ba đĩa, để bé yếu không bị anh chị em chen ra ngoài.

Lịch giảm độ loãng theo tuần

Khung mình hay đưa cho chủ nuôi. Tham khảo thôi, không phải kỳ thi, bé nào chậm hơn một tuần cũng không sao.

Tuần tuổi	Cháo trông thế nào	Sữa mẹ / sữa thay thế	Dấu hiệu bé đang ổn
3–4 tuần	Lỏng gần như sữa, xay thật mịn	Vẫn là nguồn ăn chính	Bé liếm được vài lần là thành công
5 tuần	Sệt như cháo đặc, vẫn mịn	Giảm dần, bé bú ít đi	Bé tự tìm đến đĩa, ăn hết phần
6 tuần	Hạt ngâm mềm, dằm thô, ít nước	Chỉ còn là phụ	Cháo đã thành bữa chính
7–8 tuần	Hạt ngâm mềm còn nguyên viên, giảm nước dần. Khoảng 2–3 tháng mới ăn hạt khô hẳn, tùy giống, tùy răng	Cai hẳn	Bé nhai được, phân thành khuôn

Nguyên tắc chuyển bước chỉ có một: bé ăn ngon, phân đẹp, cân tăng đều thì mới làm đặc thêm. Phân nát ra thì lùi lại một bước, đợi bụng bé ổn rồi đi tiếp.

Suốt quãng này, cân bé mỗi ngày bằng cân nhà bếp, cùng một giờ. Cân đứng yên hoặc tụt một hai ngày liền là phải đi khám, kể cả khi bé trông vẫn bình thường.

Từ khoảng 6 tuần, bé thường cần khoảng 4 bữa mỗi ngày, giống toy có khi phải chia nhỏ hơn. Lượng ăn cụ thể nằm ở bài chó con ăn mấy bữa một ngày.

Còn chó mẹ? Cho bé xa mẹ vài giờ mỗi ngày rồi tăng dần, thay vì một hôm bế đi hẳn. Cả mẹ lẫn con đều đỡ sốc.

Ba món “cho bổ” mình hay phải gỡ khỏi bát bé

Cả ba đều xuất phát từ thương.

Cháo xương ninh nhừ

Nồi cháo xương trông sánh, thơm, nhìn là thấy bổ. Nhưng thứ bé cần để lớn là đạm, năng lượng, canxi và phốt-pho đúng tỷ lệ, mà trong nồi cháo có bao nhiêu thì không ai đo được. Lớp mỡ nổi váng dễ làm cái bụng đang tập ăn đi lỏng. Tệ nhất là vụn xương lẫn vào bát: xương nấu chín, nhất là xương gà, xương vịt, vỡ thành mảnh nhọn. Mình nói kỹ ở bài chó ăn xương được không.

Cơm chan canh

Bát cơm nguội chan nước canh lệch ở hai chỗ. Một là cơm chiếm gần hết bát, đạm gần như không có. Hai là nước canh nêm cho người: muối, mì chính, và rất hay có hành, mà cả họ hành đều độc với chó. Hạt cơm không có tội, cái mâm đi kèm mới là vấn đề, mình phân tích trong bài chó ăn cơm được không.

Sữa bò, sữa đặc, sữa của em bé

Mẹ cạn sữa, nhiều nhà pha ngay sữa đặc hoặc lấy sữa công thức của em bé. Những loại này không làm ra cho chó con, bé uống vào rất dễ tiêu chảy, mà tiêu chảy ở bé năm tuần là mất nước nhanh hơn bạn tưởng. Bé còn cần sữa thì chỉ dùng sữa thay thế dành riêng cho chó con.

Thêm hai thói quen mình mong bạn bỏ. Một là bỏ đói cho “đói thì khắc ăn”: bé giống rất nhỏ như Chihuahua, Poodle, Phốc bỏ bữa rất dễ hạ đường huyết. Hai là vừa đón bé về đã đổi ngay thức ăn. Hỏi chỗ bán bé đang ăn gì, giữ nguyên loại đó ít nhất tuần đầu, rồi trộn dần sang loại mới trong 7 ngày.

Bé đi ngoài lỏng khi đang cai sữa: lúc nào chờ được, lúc nào phải nghĩ tới parvo

Đổi từ sữa sang cháo rồi sang hạt, bụng bé phải tập theo. Phân mềm hơn chút ít vài ngày đầu đổi độ đặc là chuyện có thể gặp.

Nếu bé vẫn tỉnh, vẫn ăn, vẫn chơi, không nôn, phân không có máu:

• Không bắt bé nhịn ăn. Kiểu “cho ruột nghỉ” chỉ dành cho chó trưởng thành khỏe mạnh. Chó con nhịn là dễ tụt đường huyết.
• Lùi lại một bước trong lịch, cho cháo loãng và mịn hơn.
• Giữ nguyên một loại hạt, không thêm món lạ, không thử thuốc mẹo.
• Luôn có nước sạch trong bát nông, và cân bé mỗi ngày.

Rồi tự hỏi thêm: bé đã tẩy giun chưa? Chó con nên tẩy giun từ khoảng 2 tuần tuổi, nhắc lại theo lịch bác sĩ. Bỏ qua bước này thì bụng ỏng, đi lỏng lai rai là chuyện dễ gặp.

Nhưng có một nhóm dấu hiệu mà mình không bao giờ nói câu “cứ theo dõi thêm ở nhà”. Bé đang tuổi cai sữa, chưa tiêm phòng đủ, mà có:

• Nôn, nhất là nôn nhiều lần. Với parvo, nôn thường đến trước cả tiêu chảy.
• Phân có máu, mùi tanh khác hẳn phân thường.
• Bỏ bú, bỏ ăn, kể cả món bé vốn mê.
• Lả, nằm một góc, gọi không buồn ngẩng đầu.

Thì phải nghĩ ngay tới parvo và bế bé đi viện. Ở chó con, parvo trở nặng tính bằng giờ. Nhận mặt bệnh kỹ hơn ở bài bệnh parvo ở chó, cách xử lý tiêu chảy nói chung ở bài chó bị tiêu chảy.

Khi nào phải đưa bé đi khám ngay

Bé đang cai sữa mà có bất kỳ điều nào dưới đây thì đi khám, đừng để qua đêm:

• Nôn, phân có máu hoặc phân đen, bỏ bú, bỏ ăn, nằm lả.
• Run rẩy, lừ đừ, loạng choạng, co giật. Có thể là hạ đường huyết. Trong lúc chuẩn bị đi, vén môi bé, xoa chút mật ong hoặc nước đường pha đặc lên mặt ngoài lợi, không đổ vào miệng bé đang lịm, rồi đi viện ngay. Bé đang co giật thì đừng đưa tay vào giữa hai hàm kẻo bị cắn. Đừng dùng siro ho hay đồ “không đường”, ăn kiêng (có thể có xylitol, rất độc với chó).
• Ho, thở gấp, thở khó sau khi sặc cháo hoặc sặc sữa. Sặc vào phổi có thể thành viêm phổi hít.
• Cân không tăng, hoặc sụt một hai ngày liền.
• Dấu mất nước: lợi khô, mắt trũng, véo nhẹ da gáy thả ra thấy da về chậm.
• Mẹ đã hết sữa mà bé vẫn không chịu ăn cháo, dù bạn đã thử vài bữa.

Câu hỏi thường gặp

Chó con 1 tháng tuổi ăn gì?

Một tháng tuổi là khoảng 4 tuần, đúng lúc mới tập ăn. Bé vẫn bú mẹ (hoặc sữa thay thế cho chó con) là chính, kèm vài bữa nhỏ cháo hạt ngâm thật loãng, xay mịn. Chưa cho cơm, không cháo xương, không sữa bò.

Chó con bao nhiêu ngày thì ăn được?

Khoảng 21–28 ngày tuổi (3–4 tuần), bé bắt đầu liếm được cháo hạt loãng. Tới khoảng 6 tuần, cháo sệt hoặc hạt ngâm mềm thành bữa chính. Khoảng 7–8 tuần, bé ăn hạt ngâm mềm còn nguyên viên, giảm nước dần. Khoảng 2–3 tháng mới ăn hạt khô hẳn, tùy giống và tùy răng. Chuyện mấy tháng thì ăn được cơm, bạn xem ở bài trụ chó con ăn gì.

Bé không chịu ăn cháo hạt thì làm sao?

Xem lại cháo đã đủ ấm, đủ mịn chưa. Chấm chút lên mõm cho bé nếm, cho ăn cùng anh chị em vì chó con hay bắt chước nhau. Đừng bón ép, đừng bỏ đói. Bé vừa không ăn vừa lừ đừ, hoặc cân không tăng, thì đưa đi khám.

Có nên tách chó con khỏi mẹ sớm cho bé tự lập?

Không cần vội. Cai sữa hoàn toàn thường vào khoảng 6–8 tuần, nhưng cai xong chưa phải lúc tách. Cứ để bé ở với mẹ và anh chị em ít nhất tới khoảng 8 tuần tuổi, chỉ giảm dần thời gian bú. Tách sớm không làm bé cứng cáp hơn. Bé vừa cai sữa khó hơn, vừa hụt mấy tuần học từ mẹ và đàn cách chơi, cách cắn nhẹ, về sau dễ nhút nhát, cắn mạnh tay.

Nếu bạn đang cai sữa cho cả một ổ

Hôm ấy mình nhờ anh mang về cho bà một câu: bà cứ nấu cho các bé, chỉ đổi nồi cháo xương thành đĩa cháo hạt ấm, và đừng pha sữa đặc nữa. Cái thương của bà vẫn còn nguyên, chỉ là đặt vào đúng bát.

Cai sữa không cần bạn giỏi. Chỉ cần từ từ: đúng hạt, đúng độ loãng, cân bé mỗi ngày, và thuộc lòng mấy dấu hiệu không được phép chờ.

Ổ chó con nhà bạn đang đi ngoài lỏng, không lên cân, hay bạn chỉ muốn có người xem giúp, cứ mang bé sang. Bệnh viện Thú y EraVet, hai cơ sở Lê Chân và Gia Viên, mở cửa 8h–19h, luôn có bác sĩ trực để xem cho bé. Gọi đặt lịch: 0987.90.1221.

Bác sĩ thú y Lương Đức Trung — 10 năm kinh nghiệm, Bệnh viện Thú y EraVet.